در مواردی که فرد مکلف نتواند روزه واجب خود را بگیرد، کفاره بر او واجب می شود که احکام مختص به خود را دارد.
به گزارش خبرنگار جماران، از جمله نکات شرعی درباره روزه، کفاره است و به واسطه انجام برخی از اعمال بر انسان مکلف واجب می شود. در متن زیر به برخی از پرسش ها درباره کفاره از نگاه برخی از مراجع پاسخ داده شده است:
پاسخ به برخی از پرسش ها درباره کفاره در رساله توضیح المسائل امام خمینی
مساله 1660ـ کسی که کفارۀ روزۀ رمضان بر او واجب است، باید یک بنده آزاد کند یا به دستوری که در مسالۀ بعد گفته می شود دو ماه روزه بگیرد، یا شصت فقیر را سیر کند یا به هر کدام یک مُد که تقریباً ده سیر است طعام یعنی گندم یا جو و مانند اینها بدهد، و چنانچه اینها برایش ممکن نباشد، هر چند مد که می تواند به فقرا طعام بدهد و اگر نتواند طعام بدهد باید استغفار کند، اگرچه مثلاً یک مرتبه بگوید استغفرالله و احتیاط واجب در فرض اخیر آن است که هر وقت بتواند، کفاره را بدهد.
مساله 1661ـ کسی که می خواهد دو ماه کفارۀ روزۀ رمضان را بگیرد، باید سی و یک روز آن را پی در پی بگیرد و اگر بقیۀ آن پی در پی نباشد اشکال ندارد.
مساله 1662ـ کسی که می خواهد دو ماه کفارۀ روزۀ رمضان را بگیرد، نباید موقعی شروع کند که در بین سی و یک روز، روزی باشد که مانند عید قربان، روزۀ آن حرام است.
مساله 1663ـ کسی که باید پی در پی روزه بگیرد، اگر در بین آن بدون عذر یک روز روزه نگیرد، یا وقتی شروع کند که در بین آن به روزی برسد که روزۀ آن واجب است، مثلاً به روزی برسد که نذر کرده آن روز را روزه بگیرد، باید روزه ها را از سر بگیرد.
مساله 1684ـ انسان نباید در به جا آوردن کفاره کوتاهی کند، ولی لازم نیست فوراً آن را انجام دهد.
مساله 1685ـ اگر کفاره بر انسان واجب شود و چند سال آن را به جا نیاورد، چیزی بر آن اضافه نمی شود.
مساله 1686ـ کسی که باید برای کفارۀ یک روز شصت فقیر را طعام بدهد، اگر به شصت فقیر دسترسی دارد، نباید به هر کدام از آنها بیشتر از یک مد که تقریباً ده سیر است طعام بدهد، یا یک فقیر را بیشتر از یک مرتبه سیر نماید، ولی چنانچه انسان اطمینان داشته باشد که فقیر طعام را به عیالات خود می دهد یا به آنها می خوراند می تواند برای هر یک از عیالات فقیر اگرچه صغیر باشند یک مد به آن فقیر بدهد.
پاسخ به برخی از پرسش ها درباره کفاره در رساله آیت الله العظمی خامنه ای
مقدار کفاره و کیفیت آن
الف) کفـارهی افطار عمـدی روزهی ماه مبارک رمضان در شرع اسلام یکی از سه چیز است:
۱. آزاد کردن یک برده.
۲. دو ماه (شصت روز) روزه گرفتن.
۳. شصت فقیر را غذا دادن.
توجه:
از آن جایی که در این دوران ظاهراً بردهیی وجود ندارد که بتوان آزاد کرد مکلف باید یکی از آن دو کار دیگر را انجام دهد.
در مقدار کفاره تفاوتی نیست بین آن که روزهدار، به چیز حلال روزهی خود را باطل کند یا به چیز حرام، مثل زنا یا استمنا یا خوردن و آشامیدن حرام، گر چه احتیاط مستحب در افطار به چیز حرام آن است که کفارهی جمع بپردازد یعنی هم یک برده آزاد کند و هم دو ماه روزه بگیرد و هم شصت فقیر را غذا دهد.
هرگاه هیچ یک از این سه کار ممکن نشود باید به هر تعداد فقیر که قادر است غذا بدهد و احتیاط (واجب) آن است که استغفار نیز بکند و اگر به هیچ وجه قادر به دادن غذا به فقرا نیست فقط کافی است که استغفار کند یعنی با دل و زبان بگوید: «اَسْتَغْفِرُاللهَ» (از خداوند بخشایش میطلبم).
کسی که به خاطر عدم توانایی بر روزه و غذا دادن به فقیر، وظیفهاش استغفار است، اگر بعدها تمکن کرد که روزه بگیرد یا به فقرا غذا دهد، لازم نیست این کار را بکند، گر چه موافق احتیاط مستحبی است.
ب) کسی که میخواهد دو ماه کفارهی روزهی ماه رمضان را بگیرد باید یک ماه تمام و حداقل یک روز از ماه دوم را پیدرپی بگیرد و اگر بقیهی ماه دوم پیدرپی نباشد اشکال ندارد.
ج) زنی که میخواهد شصت روز روزهی کفاره بگیرد و در اثنای روز به روزهای عادت ماهانه و امثال آن برسد پس از پایان آن روزها میتواند بقیهی روزهها را بگیرد و لازم نیست آنها را از سر بگیرد.
د) غذا دادن به شصت فقیر را میتوان به دو صورت انجام داد
۱. این که با غذای آماده آنان را سیر کند.
۲. این که به هر نفر به اندازهی ۷۵۰ گرم (یک مد) گندم یا آرد یا نان یا برنج یا امثال آن بدهد.
هـ) کسی که برای کفارهی روزه میخواهد به شصت فقیر غذا دهد (به شرحی که در مسألهی قبل گفتیم) اگر به شصت فقیر دسترسی دارد نمیتواند سهم دو نفر یا بیشتر را به یک نفر بدهد، بلکه لازم است به تمام شصت نفر به اندازهی سهم هر یک غذا بدهد. البته میتواند به عدد افراد خانوادهی شخص فقیر مقدار سهم آنان را به او واگذار کند و او آن را مصرف آنان نماید.
توجه:
در فقیر، تفاوتی میان بچه و بزرگ و زن و مرد نیست.
پاسخ به برخی از پرسش ها درباره کفاره در رساله آیت الله العظمی شبیری زنجانی
پرسش ۱: تأخیر در بجا آوردن روزۀ قضا بدون اطلاع از مسأله
اگر کسی نمیدانسته باید قضای روزۀ ماه رمضان را تا ماه رمضان سال بعد بگیرد و قضای روزههایش را تا ماه رمضان سال بعد نگرفت؛ آیا باید کفّارۀ تأخیر بپردازد؟
پاسخ: بله، کفّارۀ تأخیر لازم است.
پرسش۲: پرداخت نقدی کفّارۀ روزۀ سالهای گذشته و ملاک محاسبۀ آن
اگر به جای گندم و آرد، قیمت آن را به عنوان کفّارۀ روزۀ سالهای گذشته بپردازیم، باید قیمت فعلی لحاظ شود یا قیمت همان سالها کافی است؟
پاسخ: در کفّاره باید خود یک مدّ (900گرم) طعام به مسکین داده شود و پرداخت پول آن کفایت نمیکند، مگر اینکه مطمئن باشد که او با این پول برای خود به همان مقدار (هر روز یک مدّ) طعام میخرد. در هر صورت باید کفّاره بهحساب گندم و مانند آن حدود نهصد گرم باشد. بنابراین کسی که میخواهد مبلغ آنرا بپردازد باید مبلغ را به قیمت کنونی آن بپردازد.
پرسش۳: وظیفۀ شوهر نسبت به پرداخت کفّارۀ همسر
آیا شوهر در قبال پرداخت کفّارۀ روزۀ همسر وظیفهای دارد؟
پاسخ: به طور کلی در متعارف موارد، کفّارۀ زن بر عهدۀ شوهر نیست، مگر کفّارهای که به خاطر عذر از روزه (مانند بارداری و شیردهی) بر زن واجب شده، که بنا بر احتیاط شوهر باید مبلغ آن را بر عهده بگیرد؛ ولی در هر صورت ادای آن بر عهدۀ زن است.
(کتاب استفتائات، ج2، م218،219 و266)
پاسخ به برخی از پرسش ها درباره کفاره در رساله آیت الله العظمی جوادی آملی
مبلغ فطریه برای هر نفر برمبنای قوت غالب منطقه ،سه کیلو گندم ،برنج و مانند آنها و یا معادل قیمت اینها به قیمت روز پرداخت گردد.
پاسخ به برخی از پرسش ها درباره کفاره در رساله آیت الله العظمی سیستانی
پرسش: زنی که به علت زایمان نتواند روزه بگیرد چه مقدار باید کفاره بدهد؟
