در حالی که دونالد ترامپ زیر فشار افکار عمومی برای پایان دادن به جنگ با ایران قرار دارد، شبکه سی‌ان‌ان به نقل از چند مقام آمریکایی فاش کرد که پنتاگون در حال تدوین طرح‌های تازه‌ای برای حمله به زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات هسته‌ای ایران است؛ طرح‌هایی که استفاده احتمالی از بزرگترین بمب غیرهسته‌ای زرادخانه آمریکا، موسوم به «مادر همه بمب‌ها»، را نیز شامل می‌شود. با این حال، مقام‌های نظامی درباره توانایی این سلاح برای نابودی تأسیسات مستحکم زیرزمینی و تحقق اهداف راهبردی واشنگتن تردید دارند؛ موضوعی که در کنار نگرانی از تشدید جنگ و تلفات غیرنظامیان، اختلاف‌نظرها درباره راهبرد خروج آمریکا از این بحران را پررنگ‌تر کرده است.
به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، شبکه خبری «سی‌ان‌ان» (CNN) در گزارشی به نقل از چندین مقام آمریکایی آگاه از برنامه‌ریزی‌های نظامی پنتاگون، به بررسی طرح‌های احتمالی واشنگتن برای ازسرگیری حملات به ایران، از جمله استفاده از بمب فوق‌سنگین «مادر همه بمب‌ها» علیه زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات هسته‌ای کشور پرداخت و نوشت: به گفته چندین مقام آمریکاییِ مطلع، ارتش ایالات متحده طرح‌های تهاجمی جدیدی تدوین کرده است که شامل استفاده احتمالی از سلاحی موسوم به «مادر همه بمب‌ها» برای هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات هسته‌ای ایران می‌شود. این اقدام در صورتی صورت خواهد گرفت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، دستور از سرگیری عملیات رزمی را — چه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای و چه پس از آن — صادر کند.
استفاده از بمب «GBU-43/B» (موسوم به MOAB) — که بزرگترین بمب غیرهسته‌ای در زرادخانه ایالات متحده است — در درگیری با ایران، به منزله تشدید قابل‌توجه تنش‌ها خواهد بود. با این حال، به گفته چندین منبع آگاه از بحث‌های داخلیِ نظامی پیرامون به‌کارگیری احتمالی این سلاح، تردیدهایی در مورد میزان کارایی آن برای تحقق اهداف راهبردیِ اعلام‌شده توسط ترامپ، یا تغییر موازنه جنگ وجود دارد.
ترامپ تحت فشار است تا به این جنگ -که به شدت نزد افکار عمومی نامحبوب است-پایان دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که جمهوری‌خواهان نگران پیامدهای سیاسی منفی از سوی رأی‌دهندگان در انتخابات میان‌دوره‌ای پیشِ رو هستند. همچنین، پس از بیش از شش ماه بمباران توسط ایالات متحده، نشانه‌های اندکی وجود دارد که حاکی از نزدیک شدن دو کشور به یک راه‌حل از طریق مذاکره باشد.
در حالی که ارتش ایالات متحده همچنان گزینه‌هایی را برای حملات احتمالی به اهداف باقی‌مانده در ایران به ترامپ ارائه می‌دهد، برخی مقامات در محافل خصوصی این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا کاخ سفید راهبردی دارد که این طرح‌ها را به گونه‌ای در بر گیرد که واقعاً منجر به پایان جنگ شود؟ اقدامی که تنها در حیطه اختیارات رئیس‌جمهور است.
ماه‌هاست که ترامپ و مشاورانش در حال بررسی گزینه‌هایی هستند که بتواند -دست‌کم از منظر تبلیغاتی و پیام‌رسانی- به مثابه پایانی «قطعی» برای جنگ باشد؛ چرا که آن‌ها به خوبی آگاهند این درگیری تا چه حد در میان مردم آمریکا منفور شده است.
اگرچه برخی از چهره‌های دولت مدعی شده‌اند که پیروزی در این جنگ عملاً حاصل شده است، اما ترامپ در اظهارات اخیر خود محتاط‌تر عمل کرده و از اعلام پیروزی خودداری ورزیده؛ او گفته است که ایالات متحده هنوز «کارهای ناتمامی» در این کشور دارد.
در پشت پرده، ترامپ همچنین نسبت به برخی متحدان خارجی که او را تشویق می‌کنند تا صرفاً نیروهای آمریکایی را به خانه بازگرداند و از این ماجرا عبور کند، ابراز تردید کرده است. ترامپ استدلال می‌کند که انجام چنین کاری، به منزله شکست تلقی خواهد شد.
طی چند هفته گذشته، مشاوران کاخ سفید جلساتی را برای بحث و بررسی گزینه‌های مختلف در قبال ایران برگزار کرده‌اند. در حالی که ترامپ علناً اعلام کرد که قبل از انتخابات میان‌دوره‌ای اقدامات جدیدی انجام نخواهد داد، چندین مشاور به طور خصوصی گفتند که نمی‌دانند آیا این بیانیه قطعی است یا ممکن است قبل از روز انتخابات تغییر کند.
یکی از منابع به سی‌ان‌ان گفت: ترامپ به ارتش دستور داده است تا بسته‌های حمله اضافی علیه اهداف ایرانی از جمله «زیرساخت‌های انرژی فراوان» و استفاده احتمالی از بمب مادر (MOAB) را توسعه دهند. همین منبع گفت که عبارت استفاده شده این است که این حمله «قبل از عقب‌نشینی ایالات متحده در منطقه مسئولیت سنتکام (CENTCOM AOR)» انجام خواهد شد، که نشان می‌دهد دولت می‌تواند حملات اضافی را آغاز کند، برای اعلام پیروزی تلاش کند و به سرعت همه را از آنجا خارج کند.
منبع دوم به سی‌ان‌ان گفت که برنامه‌های نظامی برای حمله به سایت‌های هسته‌ای ایران، از جمله کوه پیکاکس، صراحتاً استفاده از بمب مادر را نیز در نظر گرفته است. در ماه‌های اخیر، ترامپ بارها تهدید کرده است که به پیکاکس، جایی که ایالات متحده و اسرائیل معتقدند تهران اجزای برنامه هسته‌ای خود را در آنجا ذخیره کرده است، حمله خواهد کرد، حتی پس از توقف کامل عملیات جنگی در اوایل سال جاری، و ترامپ همچنان تأکید می‌کند که هدف او اطمینان از این است که ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نیابد.
تردیدها در مورد مؤثر بودن بمب‌های هدایت‌شونده بزرگ
یکی دیگر از مقامات آمریکایی خاطرنشان کرد که وقتی ارتش برنامه‌ریزی می‌کند، فهرستی از گزینه‌ها را برای سیاست‌گذاران تهیه می‌کند که از پیشرفته‌ترین تا کم‌هزینه‌ترین متغیر است. این مقام افزود که اهداف پیشرفته‌تر، از جمله آنهایی که در اعماق زمین قرار دارند، به بمب‌های بزرگ‌تری نیاز دارند و بمب هدایت‌شونده بزرگ (MOAB) بزرگترین آنهاست.
اما در مورد اینکه آیا بمب هدایت‌شونده بزرگ می‌تواند مهمات مؤثری برای استفاده علیه تأسیسات هسته‌ای ایران و سایر سایت‌هایی باشد که در اعماق زمین قرار دارند، سؤالاتی وجود دارد. منابع گفتند، در حالی که این بمب هدایت‌شونده با GPS قادر به تخریب منطقه‌ای معادل نُه بلوک شهری است، احتمالاً فاقد توانایی نفوذ به عمق کافی در زیر سطح زمین برای تخریب تأسیسات هسته‌ای مشکوک در Pickaxe است که گمان می‌رود توسط لایه‌های گرانیتی تقویت شده باشد و سایر سایت‌های هسته‌ای باقی‌مانده ایران.
یک منبع سوم آشنا با مباحث برنامه‌ریزی نظامی پیرامون ایران به CNN گفت: «MOAB یک سلاح از نوع عملیات اطلاعاتی گسترده است که برای پاکسازی منطقه‌ای وسیع عالی است اما چیز دیگری نیست.» «قطعاً به عنوان یک کلاهک نفوذ عمیق طراحی نشده است.»
به گفته منابع، استفاده از بمب «مواب» (MOAB) در منطقه هدف، پیامدهای ویرانگری خواهد داشت، هرچند این اثرات احتمالاً تنها به سطح زمین محدود می‌شود. شعاع انفجار عظیم این بمب، قطعاً نگرانی‌هایی را در مورد احتمال تلفات غیرنظامیان برمی‌انگیزد؛ به‌ویژه اگر از آن برای هدف قرار دادن زیرساخت‌های ایران در نزدیکی مناطق مسکونی یا اماکن غیرنظامی استفاده شود.
با این حال، ممکن است ترامپ تصمیم بگیرد از «مواب» به عنوان یک سلاح روانی استفاده کند؛ به‌ویژه در شرایطی که به نظر می‌رسد رژیم ایران موضعی سرسختانه گرفته و حاضر نیست در برابر خواسته‌های دیپلماتیک او کوتاه بیاید. اگرچه مقامات آمریکایی هشدار می‌دهند که به‌کارگیری این بمب بعید است ایران را به تسلیم وادارد یا پیروزی نظامی راهبردی به ارمغان بیاورد، اما می‌تواند گزینه‌ای دیگر — فراتر از ازسرگیری کامل عملیات رزمی — در اختیار ترامپ قرار دهد تا وضعیت موجود در این مناقشه را تغییر دهد.
سومین منبع آگاه از گفتگوهای برنامه‌ریزی اخیر افزود: «رئیس‌جمهور آمریکا متأسفانه خود را در موقعیتی قرار داده که گویی ناچار به انجام اقدامی است؛ و از آنجا که تسلیحات لازم برای نفوذ به آن سطح [از استحکامات] در دسترس نیست، باید به سراغ ابزارهایی با اثرات روانی رفت که “مواب” برای ایجاد آن‌ها کاملاً مناسب است.»
بسیاری از افراد درون دولت و همچنین تحلیلگران مستقل معتقدند که تنها راه شکست قاطع ایران، انجام یک عملیات گسترده با مشارکت نیروهای زمینی است؛ اقدامی که می‌تواند به قیمت جان هزاران سرباز آمریکایی تمام شود. پنتاگون تمام سناریوها را بررسی می‌کند و چنین طرح‌هایی نیز وجود دارند، اما در حال حاضر هیچ‌کس در دولت خواستار انجام چنین اقدام افراطی‌ای نیست.
ترامپ نشان داده که تمایل چندانی به اعزام نیروی زمینی به ایران ندارد؛ اما اشتیاق او برای پایان دادن هرچه سریع‌تر به این مناقشه، یک معضل سیاسی برایش ایجاد کرده است. او به‌خوبی می‌داند که جنگ تا چه حد نزد افکار عمومی منفور شده، اما در عین حال نتوانسته به توافقی دیپلماتیک دست یابد که به این درگیری خاتمه دهد.
به گزارش سی‌ان‌ان، مقامات ارشد دولت ترامپ و برنامه‌ریزان نظامی هفته‌هاست که بر یافتن راهی برای خروج از بحران تمرکز کرده‌اند؛ راهکاری که دست‌کم یک پیروزی «نمادین» برای ترامپ به همراه داشته باشد تا بتواند آن را به مردم آمریکا ارائه دهد، بدون آنکه مانع از یک گشایش دیپلماتیک احتمالی شود؛ گشایشی که می‌تواند با توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز آغاز گردد. یک منبع چهارم که از گفتگوهای برنامه‌ریزی اخیر پنتاگون در مورد ایران آگاه است، به سی‌ان‌ان گفت که مقامات نظامی گزینه‌هایی را تدوین کرده‌اند که حکم یک «نمایش آتش‌بازی» را دارد؛ هدفی که در پی آن است تا راه گریزی برای ترامپ از این مناقشه فراهم کند، حتی اگر این حملات در دستیابی به اهداف اعلام‌شده‌ی او — که در وهله اول موجب آغاز جنگ شده بود — ناکام بمانند.
با وجود وعده‌ی اخیر ترامپ مبنی بر خودداری از انجام حملات بیشتر پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، به نظر می‌رسد ارتش ایالات متحده هم‌اکنون در حال آماده‌سازی خود برای تلافی احتمالی ایران است؛ وضعیتی که ممکن است در صورت صدور فرمان حمله از سوی رئیس‌جمهور، رخ دهد.
به گفته‌ی یک منبع پنجم -که یک مقام آمریکایی است- انتظار می‌رود طی هفته‌های آینده، جابجایی نیروهای آمریکایی مستقر در حوزه فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) انجام شود. این مقام اذعان کرد که ممکن است برخی از نیروهایی که منطقه را ترک می‌کنند، با نیروهای جدید جایگزین نشوند.
یک مقام کاخ سفید در پاسخ به پرسشی درباره این طرح‌ها به سی‌ان‌ان گفت که آن‌ها در مورد طرح‌های نظامی حساسی که ممکن است وجود داشته یا نداشته باشند، اظهار نظر نمی‌کنند. وی افزود: «رئیس‌جمهور ترامپ تمامی گزینه‌ها را روی میز نگه می‌دارد تا اطمینان حاصل شود که ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت.»
یکی از مقامات پنتاگون در پاسخ به درخواست سی‌ان‌ان برای اظهار نظر گفت: «وزارت دفاع برای طیف گسترده‌ای از سناریوهای عملیاتی برنامه‌ریزی می‌کند تا دستورالعمل‌های ریاست‌جمهوری و مقامات سطح وزارت را اجرا کرده و از موفقیت مأموریت در هر محیط عملیاتی اطمینان حاصل کند.»
بمب MOAB برای «عملیات روانی» طراحی شده است
بمب MOAB که در دوران جنگ عراق توسعه یافت، نوعی کلاهک انفجاری هوایی است که پیش از برخورد با زمین منفجر می‌شود تا موج انفجاری عظیم را از تمام جهات ایجاد کند.
در مراحل پایانی آزمایش‌ها در سال ۲۰۰۳، مقامات نظامی به سی‌ان‌ان گفتند که MOAB اساساً به عنوان سلاحی برای «عملیات روانی» در نظر گرفته شده بود.
مقامات نظامی در آن زمان اظهار داشتند که امیدوارند چنین انفجار مهیبی، نیروهای عراقی را دچار وحشت کرده و آن‌ها را وادار به تسلیم کند، یا حتی باعث شود که اصلاً وارد نبرد نشوند.
در طرح اولیه، قرار بود از MOAB علیه آرایش‌های بزرگ نیروها و تجهیزات، یا سنگرهای مستحکمِ روی زمین استفاده شود. اما دامنه اهداف آن گسترش یافته و اکنون شامل اهدافی می‌شود که در زیر سطوح نرم‌تر، مانند غارها یا تونل‌ها، مدفون شده‌اند.
ترامپ نخستین رئیس‌جمهور ایالات متحده بود که از بمب MOAB استفاده کرد؛ او در دوره اول ریاست‌جمهوری خود، در سال ۲۰۱۷ به ارتش اجازه داد تا قدرتمندترین بمب غیرهسته‌ای خود را علیه مواضع داعش در افغانستان به کار گیرد.
به گفته مقامات افغان، این حمله شبکه‌ای از تونل‌های زیرزمینی مستحکم را هدف قرار داد که داعش از آن‌ها برای سازماندهی حملات علیه نیروهای دولتی استفاده می‌کرد؛ در این عملیات ۳۶ عضو داعش کشته شدند. مقامات افغان و آمریکایی در آن زمان افزودند که این انفجار سه تونل زیرزمینی و همچنین مقادیری سلاح و مهمات را نابود کرد، اما به غیرنظامیان آسیبی نرسید.
در آن مقطع، این بمباران نشان‌دهنده تغییری چشمگیر در رویکرد ترامپ بود؛ کسی که در نخستین کارزار انتخاباتی‌اش، از سیاست خارجی انزواطلبانه با شعار «اول آمریکا» (America First) دفاع می‌کرد.
پس از حمله سال ۲۰۱۷، مقامات نظامی آمریکا با این پرسش مواجه شدند که آیا استفاده از این بمب ۲۱۶۰۰ پوندی (حدود ۹۸۰۰ کیلوگرمی) برای آن هدف خاص ضروری بوده است یا خیر؛ و چنانچه این مهمات علیه ایران به کار گرفته شود، احتمالاً با پرسش‌های مشابهی روبرو خواهند شد.
