با وجود افزایش تهدیدهای امنیتی ناشی از جنگ با ایران و تلاش عربستان و امارات برای نمایش وحدت، رقابت میان ریاض و ابوظبی همچنان در پروندههایی چون یمن، سودان، شاخ آفریقا و نوع رابطه با اسرائیل ادامه دارد؛ رقابتی که بهنظر میرسد در آینده نیز مهار خواهد شد، اما میتواند معادلات درون شورای همکاری خلیج فارس و موازنه قدرت منطقهای را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، پایگاه «GIS Reports» در گزارشی به رقابت فزاینده عربستان سعودی و امارات متحده عربی در بحبوحه جنگ با ایران پرداخت و با تمرکز بر اختلافات دو کشور در پروندههایی چون یمن، سودان، شاخ آفریقا و روابط با اسرائیل نوشت: از زمان آغاز خیزشهای عربی در اوایل دهه ۲۰۱۰، امارات بهتدریج به بازیگری مستقلتر در عرصه بینالمللی تبدیل شده است. سیاست خارجی ابوظبی بیش از گذشته جسورانه، عملگرایانه و متکی بر منافع ملی خود شده و این کشور هرجا منافعش اقتضا کند، حاضر است از مواضع مشترک کشورهای عربی و شورای همکاری خلیج فارس فاصله بگیرد.
این رویکرد را میتوان در حمایت امارات از شورای انتقالی جنوب یمن، ازسرگیری روابط با دولت بشار اسد در سوریه، پیوستن به توافقهای ابراهیم، حمایت از نیروهای پشتیبانی سریع در سودان و خروج از اوپک و اوپکپلاس مشاهده کرد. احتمال بهرسمیتشناختن استقلال سومالیلند نیز نشانه دیگری از تمایل ابوظبی برای دنبالکردن مسیری مستقل از عربستان و اجماع عربی است.
این تحولات در سالهای اخیر روابط امارات و عربستان را تحت فشار قرار داده و رقابت میان دو قدرت خلیج فارس را در چندین میدان منطقهای گسترش داده است. در ریاض و برخی پایتختهای عربی این دیدگاه تقویت شده که امارات با همکاری اسرائیل از بازیگران غیردولتی و شبهدولتی حمایت میکند و به این ترتیب، تمامیت ارضی کشورهای منطقه و منافع امنیتی قدرتهای بزرگتر را تضعیف میکند. مقامهای اماراتی این برداشت را رد میکنند و میگویند همکاری ابوظبی با اسرائیل هدفمند و محدود است.
جنگ با ایران؛ عامل وحدت یا شکاف؟
حملات تلافیجویانه ایران به کشورهای عضو شورای همکاری پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه ۲۰۲۶، برای مدتی کوتاه عربستان و امارات را به یکدیگر نزدیک کرد؛ اما این جنگ نتوانست اختلافات عمیقتر دو کشور بر سر شاخ آفریقا، سودان و یمن را از میان ببرد. در مقابل، جنگ حتی شکاف میان امارات از یک سو و عربستان، عمان و قطر از سوی دیگر را آشکارتر کرد.
با ورود جنگ به مرحلهای تازه و انتقال بخشی از کانون درگیری به یمن، تنگه بابالمندب و دریای سرخ، عربستان با تهدیدهای بیشتری علیه منافع اقتصادی و ژئوپلیتیکی خود روبهرو شده است. همین وضعیت میتواند فرصتی برای ترمیم روابط ریاض و ابوظبی و شکلگیری جبههای هماهنگتر علیه حوثیها و تهران فراهم کند. در ۲۱ ژوئیه نیز مقامهای ارشد دو کشور در پیامهایی هماهنگ، بر پیوندهای تاریخی، سرنوشت مشترک و حمایت از رهبران دو کشور تأکید کردند؛ اقدامی که نشانهای از تلاش برای نمایش وحدت پس از ماهها تنش بود.
نزدیکی امارات و اسرائیل
با وجود مخالفت امارات با آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، ابوظبی پس از شروع درگیری بیش از هر پایتخت عرب دیگری به واشنگتن و تلآویو نزدیک شد. امارات حتی عملیات نظامی مستقیمی علیه اهداف ایرانی انجام داد و تلاش کرد عربستان و قطر را نیز به چنین اقدامی ترغیب کند.
اگرچه امارات همزمان در حال مذاکره با ایران برای کاهش تنش است، نزدیکی آن به اسرائیل میتواند شکافهای درون شورای همکاری را تشدید کند. عربستان، قطر و عمان ترجیح میدهند در برابر ایران از دیپلماسی و گفتوگو استفاده کنند و اسرائیل را نیز عامل بیثباتی منطقه میدانند. در مقابل، ابوظبی پس از دریافت حمایت نظامی اسرائیل در برابر حملات موشکی و پهپادی ایران، تلآویو را شریکی قابل اتکا در تأمین امنیت خود میبیند.
بحرین نیز به دلیل روابط نزدیک با ابوظبی و عضویت در توافقهای ابراهیم، احتمالاً همچنان اسرائیل را یک شریک امنیتی مهم در برابر ایران خواهد دانست. موضع کویت اما نامطمئنتر است و فشارهای ناشی از تهدید ایران و افزایش نفوذ امارات میتواند این کشور را نیز به سمت روابط نزدیکتر با اسرائیل سوق دهد.
رقابت در شاخ آفریقا
رقابت امارات و عربستان تنها به خلیج فارس محدود نیست. پس از کاهش نفوذ ابوظبی در جنوب یمن و عقبنشینی شورای انتقالی جنوب، انتظار میرود امارات توجه بیشتری به سمت بخش آفریقایی بابالمندب و دریای سرخ معطوف کند؛ منطقهای که برای منافع تجاری و دریایی این کشور اهمیت حیاتی دارد.
اگر امارات نیز مانند اسرائیل استقلال سومالیلند را به رسمیت بشناسد، همکاری ابوظبی و تلآویو در این منطقه میتواند عمیقتر شود. چنین اقدامی امارات را بیش از گذشته در برابر عربستان و مصر، پاکستان و ترکیه قرار خواهد داد؛ کشورهایی که از تمامیت ارضی سومالی حمایت میکنند و میتواند تنشهای درون شورای همکاری را افزایش دهد.
آینده روابط ریاض و ابوظبی
سیاست خارجی امارات بیش از گذشته از اجماع سنتی کشورهای خلیج فارس فاصله گرفته است. اختلاف بر سر ایران، اسرائیل و بحرانهای منطقهای نشان داده که وحدت شورای همکاری، برخلاف ظاهر آن، محدودیتهای جدی دارد.
محتملترین سناریو: رقابت ادامه مییابد، اما مهار میشود
به احتمال زیاد رقابت عربستان و امارات ادامه خواهد داشت و یکی از عوامل مهم شکلدهنده معادلات منطقه باقی میماند. با این حال، این رقابت به قطع کامل روابط منجر نخواهد شد. دو کشور همچنان منافع مشترک قابلتوجهی دارند و در موضوعاتی که منافعشان همپوشانی دارد، همکاری خواهند کرد. شورای همکاری نیز همچنان چارچوبی برای مدیریت اختلافات و حفظ گفتوگو میان آنها فراهم میکند.
سناریوی کماحتمالتر: تهدید ایران و حوثیها دو کشور را متحد میکند
اگر تهدیدهای نظامی ایران و حوثیها علیه عربستان تشدید شود، ریاض ممکن است برای ایجاد واکنشی منسجمتر در شورای همکاری، ترمیم روابط با ابوظبی را در اولویت قرار دهد و برای پایان دادن به رقابت، امتیازاتی به امارات بدهد.
کماحتمالترین سناریو: رویارویی مستقیم
در شدیدترین حالت، اختلافات میتواند به قطع روابط دیپلماتیک و بحرانی مشابه محاصره قطر در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ منجر شود. چنین وضعیتی شورای همکاری را بهشدت تضعیف میکند و در صورت بروز درگیری نظامی، احتمالاً آمریکا ناچار خواهد شد برای مهار بحران میان دو متحد اصلی خود در خلیج فارس وارد عمل شود.
