نیویورکتایمز گزارش داد دونالد ترامپ در حالی از وضع عوارض ۲۰ درصدی بر محمولههای عبوری از تنگه هرمز خبر داده که مقامهای دولت او پیشتر چنین اقدامی را مغایر حقوق بینالملل دانسته بودند؛ طرحی مبهم که در صورت اجرا، میتواند هزینه حمل نفت را بیش از دو برابر کند، قیمت انرژی را افزایش دهد و رقابت ایران و آمریکا بر سر کنترل این آبراه راهبردی را وارد مرحلهای تازه کند.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، روزنامه «نیویورکتایمز» در گزارشی درباره طرح دونالد ترامپ برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز نوشت: رئیسجمهور آمریکا اعلام کرده است که ایالات متحده بر محمولههای عبوری از تنگه هرمز، عوارض ۲۰ درصدی وضع خواهد کرد؛ این در حالی است که موضع رسمی دولت او، دریافت چنین عوارضی را مغایر قوانین بینالمللی میداند.
ترامپ این تصمیم را روز دوشنبه و در میانه تشدید نبرد میان ایران و ایالات متحده بر سر کنترل این آبراه اعلام کرد؛ آبراهی که یکی از شریانهای حیاتی تأمین انرژی جهان به شمار میرود. ایران و آمریکا طی هفته گذشته بر سر تنگه هرمز به تبادل حملات پرداختهاند و در عمل، آتشبس یکماهه میان دو طرف را شکستهاند.
از زمان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه که آغازگر جنگ بود، ایران بهصورت دورهای کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز را هدف قرار داده است تا آنها را وادار کند از مسیری نزدیک به سواحل ایران عبور کنند؛ اقدامی که میتواند مقدمهای برای دریافت عوارض از سوی تهران باشد.
ترامپ چه گفت؟
رئیسجمهور آمریکا هنگام اعلام طرح وضع عوارض، آن را راهی برای جبران هزینههایی توصیف کرد که ایالات متحده برای تأمین حفاظت نظامی از کشتیهای عبوری از این آبراه پرداخت میکند.
ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت: «تنگه هرمز باز است و باز خواهد ماند؛ با ایران یا بدون ایران.»
او افزود که ایالات متحده برای «جبران تمام هزینههای لازم»، عوارضی ۲۰ درصدی وضع خواهد کرد و این اقدام را «موضوعی مربوط به عدالت» خواند. ترامپ همچنین اعلام کرد که آمریکا محاصره بنادر ایران را از سر خواهد گرفت.
این نخستین بار نیست که ترامپ احتمال دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را مطرح میکند. او ماه گذشته و پس از امضای توافق آتشبس موقت با ایران نیز چنین احتمالی را مطرح کرده بود؛ با وجود آنکه در آن توافق، بندی گنجانده شده بود که تهران آن را به معنای برخورداری از اختیار بر تنگه هرمز تفسیر کرده است.
در یادداشت تفاهم مربوط به آتشبس همچنین آمده بود که هیچ کشوری به مدت ۶۰ روز از کشتیهای عبوری عوارض دریافت نخواهد کرد؛ هرچند احتمال وضع چنین هزینههایی پس از پایان این دوره باز گذاشته شده بود.
عوارض آمریکا چگونه دریافت خواهد شد؟
نحوه اجرای این طرح هنوز بهطور دقیق مشخص نیست. ترامپ توضیح نداده است که عوارض ۲۰ درصدی بر چه مبنایی محاسبه خواهد شد و ایالات متحده چگونه آن را از کشتیها یا صاحبان محمولهها دریافت خواهد کرد.
ترامپ و دستیارانش همچنین توضیح ندادهاند که چرا موضع رئیسجمهور آمریکا با اظهارات مقامهای ارشد دولت او در تضاد است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، ماه گذشته اعلام کرده بود که نمیتوان برای عبور از تنگه هرمز عوارض تعیین کرد.
روبیو گفته بود: «طبق قوانین بینالمللی موجود، هیچ کشوری مجاز نیست از یک آبراه بینالمللی عوارض یا هزینه دریافت کند.»
اعلام طرح دریافت عوارض از سوی ترامپ، در کنار دستور او برای ازسرگیری محاصره ایران، نشان میدهد که گزینههای رئیسجمهور آمریکا برای پایان دادن به جنگ در حال محدود شدن است.
پیامدهای احتمالی برای کشتیرانی و بازارهای جهانی
به گفته کارشناسان، دریافت عوارضی معادل ۲۰ درصد ارزش محموله هر کشتی میتواند هزینه انتقال نفت از تنگه هرمز را بیش از دو برابر کند.
برای نمونه، یک نفتکش بزرگ که حامل دو میلیون بشکه نفت باشد، ممکن است با بیش از ۳۰ میلیون دلار هزینه اضافی مواجه شود. افزایش این هزینهها احتمالاً در نهایت به مصرفکنندگان منتقل خواهد شد و قیمت انرژی را افزایش خواهد داد.
برخی تحلیلگران به دلیل هزینه بسیار بالای این طرح، نسبت به اجرایی شدن آن ابراز تردید کردهاند.
به گفته کارشناسان، اپراتورهای کشتی فعال در منطقه در حال حاضر، تشدید دوباره درگیری میان ایران و ایالات متحده را تهدیدی جدیتر از احتمال وضع عوارض میدانند.
آیا در آبراههای دیگر نیز عوارض دریافت میشود؟
تنگه مالاکا در جنوب شرق آسیا، بهعنوان یکی دیگر از آبراههای حیاتی جهان، میتواند نمونهای برای مقایسه باشد. روزانه حدود ۲۳ میلیون بشکه نفت از این تنگه عبور میکند.
تنگه مالاکا بهصورت مشترک از سوی سنگاپور، اندونزی و مالزی اداره میشود. کشتیهای عبوری تنها در صورتی هزینه پرداخت میکنند که به خدمات مشخصی مانند یدککشی یا کمک برای عبور از باریکترین بخشهای تنگه نیاز داشته باشند.
با این حال، کشتیها صرفاً برای عبور از تنگه مالاکا هیچ عوارضی پرداخت نمیکنند.
محیط سیاسی و امنیتی تنگه مالاکا نیز تفاوت اساسی با تنگه هرمز دارد. سه کشور ادارهکننده این آبراه عمدتاً بدون درگیری جدی با یکدیگر همکاری کردهاند و حدود شش دهه است که میان آنها جنگ بیندولتی رخ نداده است.
واکنش ایران به طرح ترامپ
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به تناقض موجود در تصمیم ترامپ اشاره کرد؛ زیرا دولت آمریکا پیشتر با ایده دریافت عوارض از سوی ایران مخالفت کرده بود، اما اکنون خود قصد دارد چنین عوارضی وضع کند.
عراقچی در شبکههای اجتماعی نوشت که ترامپ «کاملاً درست» میگوید که هر طرفی عبور امن از تنگه هرمز را تأمین کند، باید در ازای آن جبران مالی دریافت کند. او سپس بار دیگر بر نقش و حاکمیت ایران در تأمین امنیت این آبراه تأکید کرد.
وزیر امور خارجه ایران با لحنی آشکارا طعنهآمیز افزود: «البته ۲۰ درصد خیلی زیاد است؛ ما منصف خواهیم بود.»
از زمانی که تهران در نخستین مراحل جنگ، عملاً این آبراه را محاصره کرد، مقامهای ایرانی بارها از قصد خود برای کسب درآمد از تردد کشتیها در تنگه هرمز سخن گفتهاند.
گفته میشود ایران و عمان، که در ساحل جنوبی تنگه هرمز قرار دارد، در حال بررسی راههایی هستند تا دو کشور از کشتیهای عبوری هزینه دریافت کنند.
پیشنهاد عمان تا حدودی بر اساس ترتیبات موجود در تنگه مالاکا طراحی شده است. با این حال، هنوز مشخص نیست که پرداخت احتمالی کشتیها در این طرح، داوطلبانه خواهد بود یا بهصورت اجباری دریافت خواهد شد.
