جنگ علیه ایران نشان داد رؤیای هوش مصنوعی ابوظبی فقط به سرمایه، انرژی و مراکز داده وابسته نیست؛ بلکه امنیت تنگه هرمز، کابلهای زیردریایی، زنجیره تأمین تراشه و ثبات ژئوپلیتیکی نیز ستونهای پنهان این جاهطلبیاند؛ ستونهایی که با حملات منطقهای و اختلال در زیرساختهای دیجیتال، از یک مزیت اقتصادی به نقطه آسیبپذیر امارات تبدیل شدهاند.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، گزارش دویچهوله به بررسی یکی از پیامدهای کمتر دیدهشده جنگ ایران میپردازد: «اختلال در راهبرد هوش مصنوعی ابوظبی و تبدیل مراکز داده به زیرساختهای حیاتی در میدان بحران». امارات که از سال ۲۰۱۷ با انتصاب عمر سلطان العلماء به عنوان نخستین وزیر هوش مصنوعی در جهان، وعده تبدیل شدن به آمادهترین کشور جهان برای عصر هوش مصنوعی را داده بود، اکنون با واقعیتی سختتر روبهرو شده است؛ جنگ، نهتنها بازار انرژی و کشتیرانی، بلکه ستونهای دیجیتال و جاهطلبی فناورانه خلیج فارس را نیز آسیبپذیر کرده است.
بر اساس این گزارش، پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه، امارات به یکی از اهداف کلیدی تهران تبدیل شد و حملات موشکی و پهپادی ایران، دفاتر محلی و مراکز داده شرکتهایی چون آمازون، گوگل، مایکروسافت و انویدیا را نشانه گرفت. همزمان، جنگ امنیت کابلهای زیردریایی حیاتی برای مراکز داده و زیرساخت دیجیتال را زیر سؤال برد و انسداد تنگه هرمز، تحویل سختافزارهای حساس را با تأخیر مواجه کرد. در چنین شرایطی، مراکز داده دیگر صرفاً دارایی تجاری نیستند؛ بلکه به زیرساختهایی حیاتی، همسطح پالایشگاههای نفت، نیروگاهها و تأسیسات آبشیرینکن تبدیل شدهاند.
دویچهوله این تحول را در سه محور کالبدشکافی میکند:
یک: شوک جنگ به جاهطلبی دیجیتال ابوظبی
امارات طی سالهای اخیر تلاش کرده بود خود را به یکی از قطبهای جهانی هوش مصنوعی تبدیل کند؛ از راهبرد ملی هوش مصنوعی ۲۰۳۱ تا تأسیس دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید و جذب سرمایههای عظیم در حوزه رایانش ابری و مراکز داده. نام عمر سلطان العلماء نیز در نخستین فهرست TIME100 AI قرار گرفت و این تصویر را تقویت کرد که ابوظبی میخواهد از اقتصاد نفتی به قدرت زیرساختی عصر هوش مصنوعی عبور کند. اما جنگ ایران نشان داد این رؤیا تا چه اندازه به امنیت فیزیکی، مسیرهای دریایی، کابلهای زیردریایی و زنجیره تأمین سختافزار وابسته است. حملات به مراکز داده و نگرانی از آسیبپذیری زیرساختهای دیجیتال، این پیام را به بازار و شرکتهای فناوری مخابره کرد که دیتاسنترها در خلیج فارس، همانقدر که فرصت اقتصادیاند، هدف راهبردی نیز محسوب میشوند.
دو: تابآوری خلیج و مدل آزمودهشده امارات
با وجود فشارهای جنگ، مبانی راهبرد امارات بهکلی فرو نریخته است. این کشور همچنان در تقاطع جریان سرمایه میان شرق و غرب قرار دارد و از انرژی، زمین، زیرساخت و اراده سیاسی لازم برای ساخت ظرفیتهای هوش مصنوعی در مقیاس بزرگ برخوردار است. تجربه بحرانهای پیشین، از رکود مالی اواخر دهه ۲۰۰۰ تا همهگیری کرونا و منازعات قبلی خلیج فارس، نشان داده که مدل کسبوکار امارات بارها در شرایط فشار بازآفرینی شده است. با این حال، آسیب جدی زمانی رخ میدهد که منازعه ایران طولانی شود و ابوظبی نتواند مدل دیپلماسی محاسباتی خود را با واقعیت امنیتی جدید سازگار کند. لغو پروژه یک میلیارد دلاری ابرمرکز داده در کنیا در ماه مه نیز نشانهای از فشار بر طرحهای برونمرزی و شکنندگی بخشی از برنامههای توسعه خارجی امارات تلقی میشود.
سه: وابستگی پنهان به فناوری بیرونی و معمای استقلال AI
قلب جاهطلبی هوش مصنوعی امارات، مجموعه G42 است؛ بازیگری چندمیلیارددلاری در ابوظبی که از سال ۲۰۱۸ بر هوش مصنوعی و رایانش ابری متمرکز شده و اکنون در پروژه عظیم Stargate UAE نیز نقش محوری دارد. این پروژه با مشارکت G42، OpenAI، Oracle، NVIDIA، SoftBank و Cisco قرار است در قالب یک خوشه بزرگ زیرساختی در پردیس ۵ گیگاواتی هوش مصنوعی امارات و آمریکا در ابوظبی اجرا شود. اما همین نقطه قوت، یک وابستگی پنهان را نیز آشکار میکند؛ امارات با وجود سرمایهگذاری عظیم، هنوز در ردیف نخست تولیدکنندگان جهانی مدل، الگوریتم و نیروی انسانی سطح اول هوش مصنوعی قرار ندارد و بخش مهمی از اکوسیستم آن به فناوری، تراشه، مدلها و استانداردهای بیرونی وابسته است. ابوظبی پیشتر کوشید میان آمریکا و چین نقش دولت نوسانگر فناورانه را بازی کند، اما زیر فشار واشنگتن ناچار شد پیوندهای حساس هوش مصنوعی با چین را کاهش دهد. اکنون نیز هرچه پروژههایی مانند Stargate UAE بزرگتر میشوند، حساسیت امنیتی آنها نیز افزایش مییابد.
جمعبندی گزارش دویچهوله این است که جنگ علیه ایران، ضعف پنهان راهبرد هوش مصنوعی امارات را آشکار کرد: آینده AI فقط به سرمایه، انرژی و زمین وابسته نیست؛ به امنیت مسیرهای دریایی، کابلهای زیردریایی، زنجیره تأمین تراشه و بازدارندگی ژئوپلیتیکی نیز گره خورده است. در این معادله تازه، داده شاید «نفت جدید» باشد، اما مراکز داده نیز به اندازه چاههای نفت و پایانههای انرژی، در برابر جنگ آسیبپذیر شدهاند.
