وابستگی هند به تنگه هرمز بسیار حیاتی است. طبق این تحلیل، حدود ۴۵ درصد نفت خام، ۵۵ درصد محمولههای گاز طبیعی مایع و ۹۰ درصد واردات گاز مایع هند از این گذرگاه راهبردی عبور میکند؛ موضوعی که هرگونه اختلال در هرمز را به تهدیدی مستقیم برای امنیت انرژی دهلینو تبدیل میکند.
به گزارش سرویس بین الملل جماران، پایگاه «اویلپرایس» در تحلیلی به بررسی اهمیت راهبردی توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع میان هند و عمان پرداخته و نوشته است اجرایی شدن این توافق در اول ژوئن ۲۰۲۶، درست در میانه تشدید بحران تنگه هرمز، میتواند برای دهلینو نقشی فراتر از یک پیمان تجاری داشته باشد.
به گزارش اویلپرایس، توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع میان هند و عمان که در اواخر سال ۲۰۲۵ امضا شد، اکنون در شرایطی عملیاتی شده که ایران بار دیگر تهدید به بستن کامل تنگه هرمز کرده است. از نگاه نویسنده، این توافق برای هند به نوعی «بیمهنامه امنیت انرژی» تبدیل شده؛ زیرا دسترسی دهلینو به بنادر عمان در خارج از تنگه هرمز را تقویت میکند.
وابستگی هند به تنگه هرمز بسیار حیاتی است. طبق این تحلیل، حدود ۴۵ درصد نفت خام، ۵۵ درصد محمولههای گاز طبیعی مایع و ۹۰ درصد واردات گاز مایع هند از این گذرگاه راهبردی عبور میکند؛ موضوعی که هرگونه اختلال در هرمز را به تهدیدی مستقیم برای امنیت انرژی دهلینو تبدیل میکند.
در چنین شرایطی، بنادر عمانی «دُقم»، «صُحار» و «صلاله» که مستقیماً در حاشیه دریای عرب قرار دارند، برای هند اهمیت مضاعف پیدا کردهاند. این بنادر میتوانند به دهلینو امکان دهند بخشی از نیازهای انرژی و تجاری خود را بدون ورود مستقیم به آبهای پرتنش خلیج فارس و تنگه هرمز تأمین کند.
اویلپرایس مینویسد عمان برای هند تنها یک شریک تجاری نیست، بلکه در شرایط بحران میتواند به «دروازه اضطراری» دهلینو در غرب آسیا تبدیل شود؛ مسیری که هم دسترسی به انرژی را حفظ میکند و هم ریسک وابستگی کامل به هرمز را کاهش میدهد.
لایه مهم دیگر این همکاری، پروژه بزرگ خط لوله گاز زیردریایی از عمان به ایالت گجرات هند است؛ پروژهای به ارزش تقریبی ۴.۸ میلیارد دلار که در صورت اجرا، میتواند مسیر تازهای برای انتقال گاز به هند فراهم کند.
این خط لوله ۲ هزار کیلومتری قرار است در عمق حدود ۳۴۵۰ متری دریا ساخته شود و ظرفیت انتقال روزانه ۳۱ میلیون مترمکعب گاز را داشته باشد. هرچند اجرای چنین پروژهای به دلیل فشار بالا، عمق زیاد دریا و پیچیدگیهای فنی بسیار دشوار ارزیابی میشود، اما دهلینو آن را گامی حیاتی برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز میداند.
بر اساس این تحلیل، هند امیدوار است با اجرای چنین طرحهایی، علاوه بر دور زدن بخشی از ریسکهای ژئوپلیتیک هرمز، سالانه حدود یک میلیارد دلار در هزینههای ترانزیت صرفهجویی کند. همزمان، نیروی دریایی هند نیز با اعزام ناوشکنهای کلاس «ویشاکاپاتنام» به شرق هرمز، تلاش کرده چتر امنیتی خود را بر مسیرهای حیاتی انرژی گسترش دهد.
برای عمان نیز این توافق اهمیت راهبردی دارد. مسقط که همچنان بخش عمدهای از اقتصادش به درآمدهای نفتی وابسته است، در چارچوب «چشمانداز ۲۰۴۰» تلاش میکند جایگاه خود را از یک صادرکننده سنتی انرژی به یک هاب تجاری، لجستیکی و بازصادراتی در منطقه ارتقا دهد.
تبدیل شدن عمان به مسیر جایگزین و مرکز بازصادرات برای هند، میتواند به مسقط کمک کند اقتصاد خود را متنوعتر کند و از فرصتهای تازه در حوزه تجارت، خدمات، فناوری، سلامت و مالی بهره ببرد.
طبق این گزارش، هند اکنون میتواند در برخی بخشهای خدماتی عمان تا ۱۰۰ درصد مالکیت سرمایهگذاری خارجی داشته باشد؛ موضوعی که میتواند زمینه حضور گستردهتر شرکتها و متخصصان هندی در حوزههای فناوری اطلاعات، خدمات مالی، سلامت و زیرساختهای تجاری عمان را فراهم کند.
در جمعبندی این تحلیل آمده است که دهلینو با شرطبندی روی عمان، در حال به چالش کشیدن دههها وابستگی سنگین خود به تنگه هرمز است. در خلیج فارس پساجنگ ۲۰۲۶، عمان دیگر صرفاً یک شریک تجاری برای هند نیست؛ بلکه به یکی از معدود مسیرهای مطمئن برای اتصال نیاز فزاینده انرژی هند به خاورمیانه پرتنش تبدیل شده است.
اجرایی شدن توافق هند و عمان در اول ژوئن ۲۰۲۶، درست در زمانی که بحران هرمز بار دیگر تشدید شده، نشان میدهد دهلینو تلاش کرده پیش از رسیدن بحران به نقطه انسداد، مسیرهای جایگزین خود را فعال کند؛ مسیری که میتواند در سالهای آینده وزن ژئوپلیتیک عمان را در معادلات انرژی آسیا افزایش دهد.
