سیانان تأکید کرده است که استقرار مخفیانه نیروهای اسرائیلی در جمهوری آذربایجان، برای نخستینبار توسط این شبکه گزارش میشود و تنها یکی از چندین موقعیت نظامی بوده که اسرائیل در سراسر خاورمیانه در اختیار داشته است؛ موقعیتهایی که به ارتش اسرائیل امکان دسترسی بیسابقه به پیرامون ایران را میداد.
به گزارش سرویس بین الملل جماران، سیانان در گزارشی اختصاصی به نقل از چهار منبع آگاه فاش کرد که اسرائیل در جریان جنگ علیه ایران، یگانهای نخبه نظامی و اطلاعاتی خود را بهصورت محرمانه به جمهوری آذربایجان اعزام کرده بود؛ اقدامی که بخشی از یک شبکه مخفی از پایگاهها و مراکز عملیاتی در سراسر خاورمیانه برای تسهیل عملیات علیه ایران بوده است.
به گزارش سیانان، این نیروها از چندین نقطه در جنوب جمهوری آذربایجان و در مجاورت مرز شمالی ایران فعالیت میکردند. به گفته دو منبع آگاه، نزدیکترین محل استقرار این نیروها تنها حدود ۶۰ مایل، معادل ۹۷ کیلومتر، با شهر تبریز فاصله داشته؛ شهری که اسرائیل در جریان جنگ آن را هدف حمله قرار داده بود.
دو منبع دیگر نیز به سیانان گفتند که یگانهای ویژه کماندویی اسرائیل در این مناطق مستقر شده و مأموریتهای جمعآوری اطلاعات و عملیات پهپادی انجام میدادند. این استقرار، به اسرائیل امکان میداد از یک موقعیت نزدیک و ارزشمند، شمال ایران را در جریان جنگ رصد کند.
سیانان تأکید کرده است که استقرار مخفیانه نیروهای اسرائیلی در جمهوری آذربایجان، برای نخستینبار توسط این شبکه گزارش میشود و تنها یکی از چندین موقعیت نظامی بوده که اسرائیل در سراسر خاورمیانه در اختیار داشته است؛ موقعیتهایی که به ارتش اسرائیل امکان دسترسی بیسابقه به پیرامون ایران را میداد.
بر اساس این گزارش، نقش برخی همسایگان ایران در این روند، چه با اجازه و چه احتمالاً بدون اطلاع یا مجوز رسمی، در تسهیل عملیات علیه تهران پررنگ بوده و همین موضوع باعث درگیر شدن آنها در ابعاد مختلف این منازعه شده است.
منابع آگاه به سیانان گفتهاند که مکانهای مورد استفاده اسرائیل در جمهوری آذربایجان، بخشی از مجموعهای گستردهتر از پایگاهها و مراکز نظامی مخفی در چند کشور بوده است؛ از جمله عراق، امارات متحده عربی و سومالیلند. این نیروها در ابتدا بهعنوان تیمهای احتمالی نجات در شرایط اضطراری طراحی و برنامهریزی شده بودند، اما مأموریت آنها بهتدریج گسترش یافت و به مراکز نظامی، اطلاعاتی و عملیاتی تبدیل شد.
در مجموع، این استقرارها نیروهای اسرائیلی را در طول جنگ در پیرامون جنوبی، غربی و شمالی ایران قرار داد و برد عملیاتی ارتش اسرائیل را صدها مایل تا عمق خاک ایران افزایش داد. به نوشته سیانان، همین موقعیتهای پیشرو به اسرائیل کمک کرد تا موجهای پیدرپی حملات علیه اهداف مختلف در سراسر ایران را ادامه دهد.
به گفته یکی از منابع، عملیات جمهوری آذربایجان شامل چند ده نیرو بود؛ از جمله اعضای نیروهای عملیات ویژه اسرائیل، نیروی نخبه رزمی و امداد و نجات هوابرد این رژیم و همچنین نیروهای موساد.
در واکنش به این گزارش، سخنگوی سفارت جمهوری آذربایجان در ایالات متحده در بیانیهای به سیانان گفت: «ما قاطعانه ادعاهای بیاساس درباره استفاده ادعایی از خاک جمهوری آذربایجان برای عملیات علیه کشورهای ثالث را رد میکنیم.»
سیانان اعلام کرده برای دریافت نظر، با دفتر نخستوزیری اسرائیل و نیروهای دفاعی اسرائیل تماس گرفته است.
سومالیلند؛ موقعیت نظامی دیگر برای اسرائیل
در بخش دیگری از گزارش سیانان آمده است که جمهوری جداییطلب سومالیلند در شاخ آفریقا نیز یک موقعیت نظامی اضافی در اختیار اسرائیل قرار داده بود. به گفته یکی از منابع، این موقعیت میتوانست به هواپیماهای اسرائیلی امکان دهد در پروازهای دوربرد به سمت ایران، یک نقطه توقف احتمالی در اختیار داشته باشند.
سیانان نوشته است که اسرائیل در ماه دسامبر نخستین طرفی بود که سومالیلند را بهصورت رسمی به رسمیت شناخت. همچنین امارات متحده عربی حضور گسترده تجاری و نظامی در شهر بندری بربره دارد.
این شبکه اعلام کرد که برای نخستینبار موضوع استفاده اسرائیل از پایگاههای نظامی مخفی در سومالیلند را گزارش میکند و برای دریافت نظر با وزارت خارجه سومالیلند نیز تماس گرفته است.
در گزارش سیانان همچنین به دیدار محمد حاج، سفیر سومالیلند در اسرائیل، با اسحاق هرتزوگ، رئیس اسرائیل، در اقامتگاه ریاستجمهوری در بیتالمقدس اشاره شده است؛ دیداری که پس از تقدیم استوارنامه او در تاریخ ۱۸ مه انجام شد.
پایگاههای محرمانه اسرائیل در عراق و استقرار گنبد آهنین در امارات
بر اساس گزارش سیانان، ارتش اسرائیل در بخشی از جنگ با ایران، دو تأسیسات محرمانه در عراق نیز در اختیار داشت. این مراکز برای پشتیبانی لجستیکی و در صورت نیاز، انجام عملیات جستوجو و نجات مورد استفاده قرار میگرفتند.
وجود این دو پایگاه در عراق پیشتر توسط روزنامه والاستریت ژورنال و نیویورکتایمز گزارش شده بود. ارتش عراق در بیانیهای اعلام کرده بود که تا اوایل ماه مارس هیچ «پایگاه یا نیروی غیرمجاز» در خاک این کشور وجود نداشته است.
سیانان در ادامه گزارش داد که اسرائیل در جریان جنگ با ایران، یک سامانه دفاع هوایی گنبد آهنین و نیروهای لازم برای اداره آن را نیز بهصورت بیسروصدا در امارات مستقر کرده بود؛ موضوعی که نخستینبار توسط آکسیوس گزارش شد. علاوه بر این، سامانههای دفاعی دیگری نیز در امارات مستقر شده بود.
سیانان پیشتر گزارش داده بود که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، رئیس موساد و فرمانده ارتش اسرائیل در جریان جنگ از امارات دیدار کردهاند؛ گزارشی که با تکذیب شدید امارات درباره انجام چنین دیداری همراه شد.
جمهوری آذربایجان؛ شریک راهبردی اسرائیل علیه ایران
سیانان در ادامه گزارش خود نوشته است که حضور نظامی اسرائیل در جمهوری آذربایجان، یک پایگاه دیگر برای انجام مأموریتهای نجات هوایی در صورت سرنگونی خلبانان و همچنین موقعیتهایی برای جاسوسی از ایران در اختیار اسرائیل قرار میداد.
اسرائیل سالهاست جمهوری آذربایجان را شریک راهبردی خود در تقابل با ایران میداند. به گفته منابع آگاه، مقدمات این عملیات از چند هفته پیش از حملات آغازین جنگ فراهم شده بود.
بر اساس این گزارش، در اواسط ژانویه، همزمان با اعتراضات در ایران، اسرائیل مأموریتی محرمانه در امتداد مرز جمهوری آذربایجان و ایران آماده کرده بود. دو منبع آگاه به سیانان گفتهاند این عملیات، اقدامی مقدماتی برای فراهم کردن زمینه مراحل بعدی بوده و شامل نصب دستگاههای شنود و تجهیزات اطلاعاتی در منطقه میشده است.
اسرائیل قصد داشت این عملیات را همزمان با حملات آغازین جنگ در اواسط ژانویه و تحت پوشش آن حملات اجرا کند، اما دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در آخرین لحظه حملات را لغو کرد و گفت ایران پذیرفته است کشتار معترضان را متوقف کند.
با این حال، به نوشته سیانان، اسرائیل بهتنهایی پیش رفت.
در این عملیات، نیروی هوایی اسرائیل از جنگندههای رادارگریز و نیروهای ویژه برای نصب تجهیزات استفاده کرد؛ زیرا رهبری سیاسی اسرائیل معتقد بود مذاکرات میان آمریکا و ایران محکوم به شکست است.
این پایگاه جمعآوری اطلاعات به یکی دیگر از ابزارهای اسرائیل برای رصد جابهجاییها و تأسیسات نظامی ایران تبدیل شد و همچنین میتوانست هشدار اولیه درباره پرتاب موشکها در اختیار اسرائیل قرار دهد.
کمتر از دو هفته بعد، گیدئون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، به باکو سفر کرد و با رئیسجمهور جمهوری آذربایجان و دیگر مقامهای ارشد این کشور دیدار داشت. سیانان همچنین گزارش داده است که جمهوری آذربایجان در ماه مه ۲۰۲۵ بهصورت محرمانه میزبان مذاکرات مستقیم و کمسابقه میان اسرائیل و سوریه بوده است.
عملیات منتسب به اسرائیل از خاک جمهوری آذربایجان
به گفته یکی از منابع آگاه، یکی از عملیاتهای کلیدی که از جمهوری آذربایجان آغاز شد، ترور پاسدار رحمان مقدم در تاریخ ۴ مارس بود. طبق گزارش سیانان، پاسدار رحمان مقدم ریاست بخش اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر عهده داشت و اسرائیل مدعی بود که او مسئول برنامهریزی برای تلاش جهت ترور ترامپ در سال ۲۰۲۴ بوده است.
یک روز پس از این عملیات، پهپادها به فرودگاهی در منطقه برونبومی نخجوان جمهوری آذربایجان حمله کردند؛ حملهای که به ساختمان پایانه آسیب زد و چند نفر را زخمی کرد. الهام علیاف، رئیسجمهور جمهوری آذربایجان، ایران را مسئول این حمله دانست و آن را «اقدامی تروریستی» توصیف کرد که «زشت، بزدلانه و شرمآور» بوده است. ایران انجام این حمله پهپادی را رد کرد.
در ۶ مارس، سرویس امنیت دولتی جمهوری آذربایجان مدعی شد که یک طرح سپاه پاسداران برای حمله به زیرساختهای حیاتی و همچنین اهداف اسرائیلی و یهودی را خنثی کرده است. چند هفته بعد، اسرائیل بهصورت علنی تأیید کرد که این عملیات، مشترک بوده و موساد، ارتش اسرائیل و سرویس امنیتی شینبت در آن مشارکت داشتهاند.
روابط نظامی و اقتصادی نزدیک باکو و تلآویو
سیانان در ادامه گزارش خود به روابط نزدیک اسرائیل و جمهوری آذربایجان در حوزه منافع تجاری و نظامی اشاره کرده و نوشته است: باکو بخش بزرگی از نفت مورد نیاز اسرائیل را تأمین میکند و در مقابل، اسرائیل به جمهوری آذربایجان سلاحهای پیشرفته میفروشد.
برخی از این تسلیحات در درگیریهای قرهباغ کوهستانی در سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۲۰ علیه ارمنستان مورد استفاده قرار گرفتند. جمهوری آذربایجان همچنین نخستین کشور خارجی بود که در سال ۲۰۱۶ سامانه دفاع هوایی گنبد آهنین اسرائیل را خریداری کرد.
گرشون کوگان، متخصص مسائل ایران در مرکز مطالعات راهبردی بگین-سادات، پیش از آغاز جنگ ایران نوشته بود: «راهبرد اسرائیل در جمهوری آذربایجان همچنان عمداً کمحاشیه باقی مانده و بر انتقال تسلیحات، همکاری اطلاعاتی و وابستگی متقابل بلندمدت فناورانه در بخش امنیتی تکیه دارد.»
به گفته جاشوا کوچرا، تحلیلگر ارشد گروه بحران، این رابطه همچنین یک منبع دیپلماتیک مهم در اختیار جمهوری آذربایجان قرار میدهد و به باکو اجازه میدهد از لابی اسرائیل در واشنگتن بهره ببرد.
کوچرا گفت: «جمهوری آذربایجان بیش از پیش تلاش میکند خود را بهعنوان یک قدرت منطقهای مطرح کند و این شامل ایفای نقش نوعی پل در برخی مواقع میان اسرائیل و کشورهای عربی و دیگر دولتها نیز میشود. اگر اسرائیل ابزاری برای کمک به جمهوری آذربایجان در مقابله با تلاشهای بیثباتکننده سپاه پاسداران باشد، این موضوع بسیار محرمانه است.»
سیانان در پایان گزارش خود تأکید میکند که مجموعه این استقرارها و همکاریهای محرمانه، تصویری از یک شبکه منطقهای پیچیده را نشان میدهد که در جریان جنگ علیه ایران، امکان عملیات نظامی، اطلاعاتی، پهپادی، پشتیبانی لجستیکی و حتی مأموریتهای نجات را برای اسرائیل فراهم کرده بود؛ شبکهای که از شمال ایران در جمهوری آذربایجان تا غرب و جنوب در عراق، امارات و سومالیلند امتداد داشته است.
