واشنگتنپست در گزارشی نوشت: در آمریکا خبری از تکرار کمبودهای گسترده بنزین مانند دهه ۱۹۷۰ نیست، اما این وضعیت در برخی کشورهای آسیایی آغاز شده است. تایلند به کارمندان دولت دستور داده از خانه کار کنند، در حالی که خریدهای هیجانی باعث خالی شدن پمپبنزینها در برخی مناطق شده است. بنگلادش و چند کشور دیگر نیز سهمیهبندی سوخت را آغاز کردهاند. برای صرفهجویی در ذخایر سوخت، سریلانکا و فیلیپین حتی اقدام بیسابقهای انجام داده و برخی کارکنان را به هفته کاری چهارروزه منتقل کردهاند.
«گسترش جنگ ایران، نهتنها بازارهای انرژی را متلاطم کرده، بلکه زنجیرهای از بحرانهای همزمان—از جهش قیمت نفت و گاز و اختلال در تأمین کود و غذا تا سقوط ارزها و فشار بر صنایع—را در سراسر جهان به راه انداخته است؛ وضعیتی که بسیاری از کشورها را بیش از خود آمریکا تحت فشار قرار داده و حتی هشدارهایی درباره رکورد تاریخی گرسنگی و بحرانهای اقتصادی در آسیا، اروپا و خاورمیانه بهدنبال داشته است.»
به گزارش سرویس بینالملل جماران، واشنگتنپست نوشت: در حالی که ایالات متحده وارد جنگی شده که پایان روشنی برای آن متصور نیست، بخشهای وسیعی از جهان بیش از آمریکاییها از پیامدهای اقتصادی آن آسیب میبینند و با کمبود بنزین، کاهش ارزش پول ملی و شوکهای شدیدتر انرژی مواجه هستند.
حملات تلافیجویانه ایران تنگه هرمز را مسدود کرده و این گذرگاه که محل عبور یکپنجم نفت خام جهان است را به صحنهای پرخطر برای کشتیهای باری تبدیل کرده و قیمت نفت را بهشدت افزایش داده است. این موضوع موجب افزایش قیمت سوخت شده؛ بهطور متوسط ۲۳.۶ درصد برای آمریکاییها. این میزان از بسیاری از کشورهای اروپایی که قیمت سوخت در آنها از قبل بالاتر بوده، بدتر است؛ اما در مقایسه با افزایش ۳۹.۵ درصدی در نیجریه، ۳۲.۹ درصدی در لائوس و ۳۱.۸ درصدی در استرالیا کمتر است (بر اساس دادههای GlobalPetrolPrices.com).
در آمریکا خبری از تکرار کمبودهای گسترده بنزین مانند دهه ۱۹۷۰ نیست، اما این وضعیت در برخی کشورهای آسیایی آغاز شده است. تایلند به کارمندان دولت دستور داده از خانه کار کنند، در حالی که خریدهای هیجانی باعث خالی شدن پمپبنزینها در برخی مناطق شده است. بنگلادش و چند کشور دیگر نیز سهمیهبندی سوخت را آغاز کردهاند. برای صرفهجویی در ذخایر سوخت، سریلانکا و فیلیپین حتی اقدام بیسابقهای انجام داده و برخی کارکنان را به هفته کاری چهارروزه منتقل کردهاند.
پیشبینی میشود کمبودها و افزایش قیمتها با تشدید تازه حملات دو طرف به میدانهای بزرگ انرژی بدتر شود؛ موضوعی که میتواند مرحله جدیدی از جنگ را رقم بزند. در همین حال، یکی از شاخصهای مهم قیمت جهانی نفت—نفت برنت—روز پنجشنبه به حدود ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید.
تبعات جهانی جنگ؛ فشار بر انرژی، غذا و اقتصاد کشورها
«ما قربانی جنگی هستیم که انتخاب ما نبوده است»، فردیناند مارکوس جونیور، رئیسجمهور فیلیپین، این ماه اعلام کرد.
برای بخش بزرگی از جهان خارج از آمریکا، مشکل فقط قیمت بنزین نیست.
گلوگاه ایجادشده در تنگه، بههمراه حملات جدید اسرائیل به ایران و اقدامات تلافیجویانه ایران علیه قطر—یکی از تولیدکنندگان اصلی گاز طبیعی—باعث شده قیمت گاز طبیعی مایع (LNG) در اروپا و آسیا، که هر دو واردکننده خالص هستند، بهطور چشمگیری افزایش یابد و به ارقام دو رقمی برسد. قیمتها در اروپا روز پنجشنبه به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ رسید. این موضوع بهشدت به شرکتهای انرژیبَر، از جمله تولیدکنندگان کاغذ در ایتالیا و صنایع شیمیایی در آلمان، ضربه زده است. با این حال، از آنجا که بازار گاز طبیعی نسبت به نفت کمتر جهانی شده است، رقبای اروپایی در آمریکا—بزرگترین تولیدکننده گاز جهان—از زمان آغاز جنگ با قیمتهای نسبتاً باثباتتری مواجه بودهاند.
تقریباً یکسوم از اجزای کلیدی کودهای شیمیایی از خاورمیانه تأمین میشود و جنگ باعث کند شدن ارسالها و ایجاد کمبود شده است. این موضوع برای کشاورزان آمریکایی خبر بدی است، اما برای کشورهای فقیرتر مانند سودان، تانزانیا و سریلانکا—که وابستگی بیشتری به این منابع دارند—وضعیت بهمراتب وخیمتر است. برنامه جهانی غذای سازمان ملل متحد روز سهشنبه هشدار داد که اگر این درگیری تا تابستان پایان نیابد و قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی بماند، ممکن است نزدیک به ۴۵ میلیون نفر دیگر به جمع افرادی که با ناامنی غذایی حاد مواجهاند، افزوده شوند.
کارل اسکاو، معاون اجرایی برنامه جهانی غذا، این هفته در ژنو به خبرنگاران گفت: «این وضعیت میتواند سطح گرسنگی جهانی را به بالاترین حد تاریخ برساند و چشماندازی بسیار، بسیار نگرانکننده است.»
اختلال در مسیرهای ترانزیتی باعث انسداد زنجیرههای تأمین برای کشورهایی شده که برای تولید یا انتقال پلاستیک و مواد شیمیایی حیاتی صنعتی به خاورمیانه وابستهاند. برخی کشورها بهشدت تحت فشار هستند؛ بهطوری که تایلند پیشنهاد داده در ازای دریافت مسیر امن برای انتقال پلاستیک و کود، مواد غذایی و مواد خام با ایران مبادله کند.
جیکوب کرکگارد، پژوهشگر ارشد مؤسسه اقتصاد بینالملل پترسون در واشنگتن، گفت: «ایالات متحده بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان است و بنابراین تا حدی مصون مانده است. اما بسیاری از کشورهای دیگر احساس میکنند که—نه برای اولین بار—در حال پرداخت هزینههای سیاسی و اقتصادی تصمیمات جنگی هستند که توسط آمریکا گرفته شده است.»
ارز کشورهای آسیایی که واردکنندگان بزرگ انرژی هستند، در برابر دلار با کاهشهای پیدرپی مواجه شدهاند. روپیه هند روز چهارشنبه به پایینترین سطح تاریخی خود رسید و همین موضوع هزینه واردات انرژی را بیش از پیش افزایش داد.
کمتر کشوری به اندازه کره جنوبی به انرژی خاورمیانه وابسته است؛ کشوری با پایه تولیدی عظیم که اکنون با خطر یک بحران ارزی بالقوه مواجه است، بهطوری که ارزش «وون» به پایینترین سطح خود در ۱۷ سال گذشته در برابر دلار رسیده است. در واکنش به شوک انرژی، رئیسجمهور لی جائهمیونگ هفته گذشته سقف قیمت گاز را تعیین کرد. دولت همچنین قصد دارد طی سه ماه آینده ۲۲.۴۶ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی خود آزاد کند.
کیم دائههو، مدیر مؤسسه تحقیقات اقتصاد جهانی، به شبکه خبری یونهاپ نیوز تیوی کره جنوبی گفت: «اگر جنگ طولانی شود، قیمت جهانی نفت همچنان افزایش یابد یا بهویژه اختلالی در عرضه و تقاضای نفت خام ایجاد شود، به نظر میرسد نرخ ارز ما نیز همراه با آن فروبپاشد.»
در ژاپن، شرکت «شین-اتسو کمیکال» قیمتهای خود را حدود ۲۰ درصد افزایش داده است. اگرچه این شرکت در سراسر جهان تولیدات شیمیایی دارد، اما تأسیسات آن در ژاپن به دلیل وابستگی شدید به فرآوردههای نفتی وارداتی، آسیب بیشتری دیدهاند. در مقابل، تولید این شرکت در آمریکا بیشتر به گاز طبیعی ارزان و داخلی متکی است که از محدودیتهای ناشی از تنگه هرمز تأثیری نپذیرفته است.
تتسویا کویشیکاوا، سخنگوی شرکت، گفت: «وضعیت در آمریکا کاملاً متفاوت است. مواد اولیه متفاوت است و شرایط انرژی نیز به دلیل فراوانی تولید گاز طبیعی فرق دارد. این افزایش قیمت، اقدامی مختص ژاپن است و فقط شامل محصولاتی میشود که در ژاپن تولید میشوند.»
در خاورمیانه، نزدیکتر به محل انفجارها، موشکها و حملات پهپادی، کشورها با یکی از شدیدترین تلاطمهای اقتصادی خود از زمان جنگ خلیج فارس در سالهای ۱۹۹۰-۱۹۹۱ مواجه شدهاند. بر اساس گزارش گلدمن ساکس، اگر جنگ تا ماه آوریل ادامه یابد، تولید اقتصادی سالانه قطر و کویت ممکن است تا ۱۴ درصد کاهش یابد؛ در حالی که امارات متحده عربی و عربستان سعودی به ترتیب با کاهش حدود ۵ و ۳ درصدی مواجه خواهند شد.
در اروپا نیز، اقتصاد این منطقه احتمالاً بیش از اقتصاد آمریکا از این جنگ آسیب خواهد دید.
کارستن برزسکی، رئیس جهانی تحقیقات اقتصاد کلان بانک ING، اعلام کرد این بانک پیشبینی رشد اقتصادی ۲۰ کشور حوزه یورو را برای سال ۲۰۲۶ از ۱.۲ درصد به ۰.۹ درصد کاهش داده است؛ تصمیمی که بهدلیل شوکهای ناشی از انرژی، قیمتها و اختلالات لجستیکی اتخاذ شده است.
در مقایسه، پیشبینیها برای آمریکا کاهش کمتری را نشان میدهد و رشد اقتصادی آن از ۲.۶ درصد به ۲.۴ درصد رسیده است.
به گفته برزسکی، تأثیر این بحران بر مصرفکنندگان میتواند شدیدتر باشد؛ بهطوری که تورم سالانه در منطقه یورو از ۲.۱ درصد به ۳ درصد افزایش مییابد، در حالی که در آمریکا انتظار میرود تورم بین ۳ تا ۳.۳ درصد قرار گیرد.
برزسکی افزود: بخشهایی که بیشترین آسیب را در اروپا خواهند دید، آنهایی هستند که «از قبل تحت فشار بودهاند یا از تعرفهها آسیب دیدهاند»، از جمله کشاورزان، صنایع شیمیایی و صنعت خودروسازی.
کشورهای اروپایی در حال تلاش برای واکنش به این وضعیت هستند. رهبران ۲۷ کشور اتحادیه اروپا روز پنجشنبه در بروکسل گرد هم میآیند تا درباره تقویت اقتصاد این بلوک گفتوگو کنند؛ نشستی که اکنون تحت تأثیر پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران قرار گرفته است. آنها به دنبال راههایی برای کاهش اثرات اقتصادی و پاسخ به جنگ هستند؛ جنگی که همزمان باعث اختلاف نظر میان رهبران اروپایی شده، در حالی که دونالد ترامپ از عدم تمایل اروپا برای ورود به این درگیری انتقاد کرده است.
اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، اعلام کرد این جنگ که اکنون وارد هفته سوم خود شده، تاکنون هزینه واردات نفت و گاز اروپا را ۶ میلیارد یورو (حدود ۶.۹ میلیارد دلار) افزایش داده است. او پیشنهاد داده است کمکهای دولتی به صنایع افزایش یابد، هزینههای شبکه و مالیات انرژی کاهش پیدا کند و سهمیههای انتشار کربن تنظیم شود. با این حال، این اقدامات به اندازه پیشنهادهای برخی مقامات—از جمله تعیین سقف قیمت گاز یا تعلیق سیاستهای کلیدی اقلیمی—شدید نیست.
این عدم توازن در پیامدها باعث شده برخی شرکتهای اروپایی، که پیشتر نیز از تعرفههای ترامپ آسیب دیده بودند، نگران مزیتهای جدید برای رقبای آمریکایی خود شوند.
لورنتسو پولی، مدیرعامل شرکت Cartiere Saci در ورونا ایتالیا—یکی از تولیدکنندگان بزرگ کاغذ و بستهبندی—گفت این شرکت برای ۹۵ درصد انرژی خود به گاز طبیعی وابسته است. به گفته او، هزینه گاز طبیعی از زمان آغاز جنگ حدود ۶۰ درصد افزایش یافته و این موضوع باعث رشد ۴۰ درصدی هزینههای تولید شده است. این در حالی است که رقبای این شرکت در آمریکا، جایی که قیمت گاز تقریباً ثابت مانده، با چنین فشاری مواجه نیستند.
وی با بیان اینکه «کاملاً مشخص است که این وضعیت باعث ایجاد یک ناهماهنگی در بازار شده است»، افزود: «ما قطعاً نگران هستیم» که رقابت را به شرکتهای آمریکایی واگذار کنیم که از «هزینه بسیار پایینتر انرژی» بهره میبرند.
پولی با اشاره به اینکه نگرانیها در اروپا در حال افزایش است که ممکن است در تأمین کالاهایی از دستمال توالت تا دستمال کاغذی اختلال ایجاد شود. او گفت هیچ تصوری ندارد که قیمت گاز طبیعی چه زمانی کاهش خواهد یافت، تأکید کرد: «باید از رئیسجمهور بلوندتان بپرسید، نه از من.»
اکسل اِبِکه، مدیرعامل شرکت A. Ebbecke Verfahrenstechnik، تولیدکننده آلمانی پودرهای صنعتی تخصصی، گفت جنگ باعث شده هزینه حملونقل مواد اولیه کلیدی از خاورمیانه ۴۰ درصد افزایش یابد؛ چرا که کشتیهای باری مجبورند برای دور زدن مسیر، هزاران مایل از مسیر خود منحرف شده و از دماغه امید نیک عبور کنند.
وی افزود: یکی از پیامدهای مثبت این وضعیت، افزایش فروش به ارتش آمریکا بوده است؛ از جمله ماسکهای تخصصی جدیدی که شرکت او برای مواقع آتشسوزی در کشتیها تولید میکند. این بازار رو به رشد، همراه با افزایش پیشبینیشده قیمت برق در آلمان—که به گفته او هماکنون نیز سه برابر آمریکا است—باعث شده او به انتقال بخشی از فعالیتهای خود به ایالات متحده فکر کند. او گفت: «ما اکنون در حال برنامهریزی عملی برای این کار در فلوریدا هستیم.»
