گزارش والاستریت ژورنال نشان میدهد با وجود جنگ و ناامنی در خلیج فارس، ایران نهتنها صادرات نفت خود را متوقف نکرده بلکه از طریق تنگه هرمز بیش از قبل نفت صادر میکند؛ در حالی که بسیاری از تولیدکنندگان منطقه با اختلال در صادرات مواجه شدهاند. دادههای رهگیری نفتکشها حاکی است محمولههای نفت ایران—عمدتاً با ناوگان موسوم به «ناوگان سایه»—همچنان به مقصد چین و برخی بازارهای آسیایی ارسال میشود؛ موضوعی که در شرایط فشار نظامی آمریکا و اسرائیل، یک شریان مالی مهم برای تهران محسوب میشود.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، والاستریت ژورنال نوشت: در حالی که جنگ میان آمریکا و ایران ادامه دارد، گزارشها نشان میدهد ایران اکنون از طریق تنگه هرمز نفت بیشتری نسبت به قبل از آغاز جنگ صادر میکند؛ موضوعی که نشان میدهد تهران همچنان کنترل این گذرگاه راهبردی را در اختیار دارد، در حالی که دسترسی سایر تولیدکنندگان نفت منطقه با محدودیت روبهرو شده است.
بر اساس دادههای شرکت رهگیری نفتکش کپلر، در شرایطی که تولیدکنندگان عرب حوزه خلیج فارس از عربستان سعودی تا عراق تولید خود را کاهش دادهاند و برای یافتن مسیرهای جایگزین که تنگه هرمز را دور بزند تلاش میکنند، ایران عملاً به فعالیت عادی صادرات نفت خود ادامه داده است؛ مسئلهای که در شرایط حملات شدید آمریکا و اسرائیل، یک شریان مالی مهم برای تهران محسوب میشود.
طبق این دادهها، از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تاکنون هفت نفتکش در سواحل ایران اقدام به بارگیری نفت کردهاند. همچنین اعلام شده که دستکم دو مورد از جدیدترین بارگیریها در داخل خلیج فارس انجام شده است.
در شش روز گذشته نفتکشها به طور میانگین روزانه ۲.۱ میلیون بشکه نفت ایران بارگیری کردهاند؛ رقمی که بیشتر از میانگین صادرات روزانه ۲ میلیون بشکهای ایران در ماه فوریه است.
اگرچه سطح صادرات ایران ممکن است از هفتهای به هفته دیگر تغییر کند، اما افزایش اخیر نشان میدهد که برخلاف سایر تولیدکنندگان منطقه، ارسال محمولههای نفتی ایران بدون مانع ادامه دارد و همچنین چین همچنان خریدار مهم نفت خام ایران باقی مانده است.
در همین حال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدار داده است که از زمان آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در ابتدای درگیری، هر کشتیای که تلاش کند از تنگه هرمز عبور کند ممکن است هدف قرار گیرد؛ موضوعی که موجب نگرانی بسیاری از کشتیهایی شده که نفت و کالا را میان بازارهای جهانی و خلیج فارس جابهجا میکنند.
ایران همچنین با پهپاد و موشک به برخی تولیدکنندگان نفت عرب در منطقه حمله کرده و هشدار داده است که در صورت عبور کشتیها از تنگه، ممکن است آنها را هدف قرار دهد.
منطقه خلیج فارس یکی از مهمترین مراکز انرژی جهان به شمار میرود و حدود یکسوم تولید جهانی نفت در این منطقه انجام میشود.
تشدید تنشها در منطقه باعث افزایش نگرانیها درباره تحقق یک سناریوی فاجعهبار در بازار انرژی شده است؛ سناریویی که در آن هر روز میلیونها بشکه نفت از بازار جهانی حذف میشود.
بازار نفت در روزهای اخیر نوسان شدیدی را تجربه کرده است. قیمت نفت روز دوشنبه به نزدیک ۱۲۰ دلار برای هر بشکه رسید، اما روز سهشنبه پس از آنکه دونالد ترامپ اعلام کرد جنگ «خیلی زود» پایان خواهد یافت، قیمتها دوباره به زیر ۸۰ دلار سقوط کرد.
بر اساس برآورد بانک جیپی مورگان، اگر تنگه هرمز به مدت دو هفته مسدود باقی بماند، عرضه نفت کشورهای حوزه خلیج فارس ممکن است حدود ۳.۸ میلیون بشکه در روز کاهش یابد؛ رقمی که بیش از ۳ درصد تولید جهانی نفت را تشکیل میدهد.
دادههای شرکت رهگیری نفتکش کپلر نشان میدهد بخش قابل توجهی از نفت ایران که از تنگه عبور میکند یا به سمت آن در حرکت است، به مقصد چین ارسال میشود. این نفت عمدتاً توسط نفتکشهایی موسوم به «ناوگان سایه» حمل میشود؛ نفتکشهای قدیمی که ایران و روسیه—اغلب تحت تحریمهای آمریکا—برای انتقال مخفیانه نفت از آنها استفاده میکنند.
کریستوفر لانگ رئیس بخش اطلاعات در شرکت امنیت دریایی بریتانیا میگوید: «تقریباً تمام کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند به نوعی با ایران یا چین مرتبط هستند.»
او افزود: «ما به همه شرکتهای کشتیرانی توصیه کردهایم از عبور از تنگه خودداری کنند.»
همایون فلکشاهی، رئیس تحلیل بازار نفت خام در شرکت کپلر نیز تأکید کرد تنها در سه حالت ممکن است شرکتهای کشتیرانی عبور از تنگه را از سر بگیرند:
۱) ایجاد اسکورت نظامی برای کشتیها
۲) برقراری آتشبس میان ایران با آمریکا و اسرائیل
۳) یا عقبنشینی ایران
او پیشبینی کرد در صورت ازسرگیری صادرات، این روند بهتدریج و اغلب در حالت خاموش (بدون اعلام موقعیت کشتیها) انجام خواهد شد.
ترامپ هفته گذشته اعلام کرد قصد دارد کشتیها را در عبور از تنگه هرمز اسکورت کند، اما تاکنون چنین حمایتی عملی نشده است. در مقابل، علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران هشدار داد که هرگونه تلاش برای اسکورت کشتیها با واکنش ایران روبهرو خواهد شد.
تنگسیری در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هرگونه عبور ناوگان آمریکا و متحدانش با شبکه موشکها و پهپادهای انتحاری ایران متوقف خواهد شد.»
طبق دادههای Lloyd’s List Intelligence، از زمان آغاز جنگ تاکنون حدود ۱۵ کشتی از تنگه هرمز عبور کردهاند که بیشتر آنها کشتیهای ناوگان سایه بوده و نفت ایران را به چین و هند منتقل کردهاند.
بسیاری از این کشتیها نفتکشهای کوچک چینی هستند که برای اعلام هویت خود به نیروهای سپاه پاسداران از بلندگو و رادیوی موج کوتاه استفاده میکنند و پیامهایی به زبان انگلیسی مخابره میکنند: «ما یک کشتی چینی هستیم، در حال عبور هستیم؛ ما دوست هستیم.»
این پیامها توسط دیگر کشتیهای حاضر در منطقه قابل شنیدن است و خبرنگاران والاستریت ژورنال نیز آنها را ثبت کردهاند.
شرکت کپلر همچنین اعلام کرد یک نفتکش به نام اسکایویو که مقصد آن چین است، هفته گذشته در جزیره خارک ایران بارگیری نفت انجام داده است؛ جزیرهای در شمالغربی خلیج فارس که بخش عمده صادرات نفت خام ایران از آنجا انجام میشود.
بر اساس این گزارش، نفتکش اسکایویو متعلق به یک شرکت صوری هندی است که سال گذشته توسط ایالات متحده تحریم شد. واشنگتن مدعی شده بود این شرکت بخشی از شبکهای است که از طریق تخصیص میلیاردها دلار نفت خام، بهطور مستقیم منابع مالی نیروهای مسلح ایران را تأمین میکند.
طبق دادههای سامانه ردیابی دریایی مارین ترافیک، این نفتکش که با پرچم جعلی کومور تردد میکند، تا روز سهشنبه در آستانه عبور از تنگه هرمز قرار داشته است.
یک نفتکش دیگر به نام کومه که مقصد آن چین است، بر اساس اطلاعات پایگاه داده اروپایی اکوآسیس متعلق به شرکتی در دبی است که از سوی آمریکا تحریم شده و با پرچم جعلی گویان حرکت میکند. این کشتی در ۱۹ فوریه حدود دو میلیون بشکه نفت خام ایران بارگیری کرده، هفته گذشته از تنگه هرمز عبور کرده و اکنون در دریای عمان قرار دارد. مالکان دو نفتکش اسکایویو و کومه به درخواست رسانهها برای اظهار نظر پاسخی ندادهاند.
نفتکش تحریمشده دیگری به نام پینگشون که متعلق به شرکتی مستقر در استان شاندونگ چین است و معمولاً نفت را به همان کشور صادر میکند، ۶۰۰ هزار بشکه نفت از جزیره خارک بارگیری کرده و اکنون در دریای عمان قرار دارد. مالک این کشتی نیز در دسترس نبوده است.
با این حال، عبور نفتکشهای موسوم به «ناوگان سایه» از تنگه هرمز همچنان ریسکی محاسبهشده به شمار میرود، حتی اگر حامل نفت ایران باشند. گزارشها حاکی است که تاکنون دستکم دو نفتکش از این ناوگان هدف حمله ایران قرار گرفتهاند.
در حالی که صادرات نفت ایران ادامه دارد، بسیاری از شرکتهای بزرگ کشتیرانی با اختلال جدی مواجه شدهاند.
شرکت بزرگ کشتیرانی دانمارکی A.P. Moller-Maersk اعلام کرده است ۱۰ کشتی این شرکت در خلیج فارس گرفتار شدهاند. این شرکت تأکید کرده در صورت برقراری آتشبس، بازگشت به عملیات عادی حداقل بین یک هفته تا ۱۰ روز زمان خواهد برد.
وینسنت کلرک مدیرعامل مرسک در گفتوگو با والاستریت ژورنال گفت:
«ما همکاران خود را در معرض خطر قرار نخواهیم داد.»
