سخنرانان نشست نقد و بررسی کتاب «بخارای من، ایل من» در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با مرور تجربه‌های آموزشی محمد بهمن‌بیگی و ویژگی‌های آثار او، به نقش این نویسنده و بنیان‌گذار آموزش‌وپرورش عشایری ایران در پرورش استعدادهای کودکان عشایر و ثبت فرهنگ و زندگی ایلی پرداختند.
پنجاه‌ونهمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن»، یکشنبه ۲۶ مهرماه ۱۴۰۵، از ساعت ۱۰ تا ۱۲ در مرکز همایش‌های بین‌المللی این سازمان برگزار شد.
به گزارش جماران، اسفندیار معتمدی، پژوهشگر تاریخ آموزش‌وپرورش، و امرالله فرهادی اردکیان، طراح گرافیک و مدرس دانشگاه، درباره کتاب «بخارای من، ایل من» در این نشست، سخن گفتند و احسان‌الله شکراللهی، رئیس اندیشگاه فرهنگی سازمان، دبیری برنامه را بر عهده داشت.
شکراللهی در آغاز نشست، با اشاره به جایگاه بهمن‌بیگی در آموزش عشایری گفت: او خود زاده و پرورده ایل قشقایی بود و تجربه تحصیل در محیط‌های گوناگون، از دارالفنون تا دانشگاه تهران را داشت.»
وی با اشاره به زمینه‌های علاقه‌مندی این نویسنده به نوشتن افزود: آشنایی با مهدی حمیدی شیرازی، معلم انشایش، به دوستی و تشویق او به نویسندگی انجامید و سرانجام برای مجموعه شعر استادش، با عنوان اشک معشوق، مقدمه نوشت.
دبیر نشست با مرور فرازهایی از زندگی بهمن‌بیگی بیان کرد: او فرصت شغلی مناسبی در بانک ملی به دست آورد، اما پس از دو سال آن را رها کرد و نوشت که اعداد و ارقام با همه خشکی و تلخی‌شان نتوانستند قدرت نویسندگی را از او بگیرند.
وی ادامه داد: بازگشت او به ایل، در عنوان کتابش نیز بازتاب یافته است؛ بهمن‌بیگی با الهام از شعر رودکی، ایل را بخارای خود می‌خواند و از پیوند عمیقش با زادگاه و زندگی ایلی سخن می‌گوید.
در ادامه، اسفندیار معتمدی، پژوهشگر تاریخ آموزش و پرورش، با اشاره به آشنایی خود با یکی از شاگردان بهمن‌بیگی گفت: توانایی او در فعالیت‌های علمی و ارتباط با دیگران، مرا علاقه‌مند کرد که بهمن‌بیگی و شیوه معلمی او را از نزدیک بشناسم. در بازدید از مدارس عشایری شیراز، توانایی علمی، سرعت عمل و ادب دانش‌آموزان برایم بسیار جالب و به‌یادماندنی بود.
وی با یادآوری اجرای آزمایش تجزیه آب به دست یکی از دانش‌آموزان بیان کرد: دست‌های این بچه‌ها خوب کار می‌کرد و بیش از دست‌ها، ذهنشان فعال بود. در کلاس تاریخ نیز دانش‌آموزان درباره عباس‌میرزا و ضرورت بهره‌گیری از دانش جدید توضیح می‌دادند. آنچه از آموزش‌وپرورش انتظار داشتیم، از تفکر و کار عملی تا توانایی برقراری ارتباط، در آنجا دیدم.
این پژوهشگر با اشاره به تدوین زندگی‌نامه معلمان اثرگذار ایران در مجموعه‌ای شش‌جلدی گفت: چهره‌هایی چون رشدیه، باغچه‌بان، خزائلی و بهمن‌بیگی، آثار ماندگاری در آموزش کشور برجای گذاشته‌اند.
وی تأکید کرد: هنوز کسانی هستند که با همه وجود برای آموزش فرزندان این سرزمین کار می‌کنند و دیدن تلاش آنان، امید به آینده کشور را زنده نگه می‌دارد.
امرالله فرهادی آردکپان، طراح گرافیک و مدرس دانشگاه، نیز با مرور تجربه تحصیل خود در مدارس عشایری اظهار داشت: مکتب بهمن‌بیگی، مکتب انسان‌ساز بود. تحصیل را در مدرسه‌ای سیار و زیر چادر آغاز کردم و پس از پایان دوره ابتدایی، یکی از چهل دانش‌آموزی بودم که در آزمون پذیرش دانش‌آموزان عشایری در شیراز پذیرفته شدند و زمینه شکل‌گیری دبیرستان عشایری شیراز با حضور آنان فراهم شد.
وی با تشریح امکانات این دبیرستان گفت: دانش‌آموزان به‌صورت شبانه‌روزی تحصیل می‌کردند و در کنار آزمایشگاه‌ها و آموزش‌های فنی، امکان فعالیت در زمینه تئاتر، موسیقی، نقاشی، عکاسی و فیلم‌برداری نیز وجود داشت.
فرهادی آردکپان افزود: در بازدیدهای مهمانان از دبیرستان، عکاسی می‌کردیم و پیش از پایان بازدید، عکس‌ها را ظاهر و چاپ می‌کردیم و در قالب آلبوم به آنان می‌دادیم. توجه بهمن‌بیگی به توانایی‌های هنری من و پیگیری او، زمینه ورودم به دانشکده هنرهای تزیینی و سپس فعالیت در طراحی گرافیک و تدریس را فراهم کرد.
وی با اشاره به توانایی بهمن‌بیگی در جلب حمایت برای گسترش آموزش بیان کرد: او ارتباطات و موقعیت اجتماعی خود را برای فراهم‌کردن فرصت تحصیل کودکان عشایر به کار می‌گرفت. فعالیت‌هایش نیز به تأسیس دانشسرا و دبیرستان محدود نبود و آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای، قالی‌بافی، امکانات ورزشی و کتابخانه و سینمای سیار را در بر می‌گرفت. خواندن آثاری چون بوستان، گلستان، حافظ و کلیله‌ودمنه نیز بخشی از تربیت دانش‌آموزان در این مکتب بود.
این مدرس دانشگاه در پایان، با اشاره به طراحی نوشتار نام محمد بهمن‌بیگی بر سنگ مزار او و همکاری در آماده‌سازی آثارش گفت: آرشیوی غنی از عکس‌ها و فیلم‌های مرتبط با آموزش عشایری در اختیار دارم و وعده داده‌ام مجموعه‌ای از آن را به کتابخانه ملی ایران اهدا کنم.
وی افزود: اگر بهمن‌بیگی نبود، امروز من در خدمت شما نبودم؛ مسیر تحصیل و فعالیت هنری من با فرصت‌هایی شکل گرفت که او برای کودکان ایل فراهم کرد.
در پایان نشست، کلیپی از زندگی و آثار محمد بهمن‌بیگی پخش شد و حاضران به پرسش و پاسخ پیرامون این اثر پرداختند.
