دکتر ظفرقندی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تشریح اقدامات و تدابیر نظام سلامت در جریان جنگ ۱۲ روزه و جنگ اخیر، از آمادگی کامل کادر سلامت برای مواجهه با شرایط بحرانی خبر داد و گفت: جامعه سلامت و «تیم ملی سلامت» بر اساس وظیفه حرفهای خود در این حوادث نقشآفرینی کرد و همکاران جوان ما در کف بیمارستانها و مراکز بهداشتی و درمانی، صحنههای بزرگ و شکوهمندی از ایثار و فداکاری را خلق کردند.
به گزارش جماران، دکتر محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در برنامه «کشیک سلامت» با اشاره به تجربه جامعه پزشکی در جریان جنگهای اخیر اظهار کرد: در جنگ ۱۲ روزه و حوادث و جنگ اخیر، حوزه سلامت توانست نقش موثری ایفا کند و این موضوع حاصل اقداماتی بود که از مدتها قبل برای آمادگی نظام سلامت انجام شده بود.
وی با بیان اینکه بخش مهمی از این اقدامات در بیمارستانها و مراکز درمانی و توسط کارکنان جوان نظام سلامت رقم خورد، افزود: بعضی از این صحنهها به تصویر کشیده و ثبت شده و برخی دیگر هنوز روایت نشده است، اما آنچه در میدان اتفاق افتاد، حاصل تلاش و فداکاری کارکنان نظام سلامت بود.
آمادگی برای «مصدومیت جمعی» از ماهها قبل
وزیر بهداشت که خود از متخصصان حوزه تروما است، با اشاره به تفاوت شرایط جنگ با حوادث معمول گفت: در شرایط جنگی با یک مجروح مواجه نیستیم، بلکه ممکن است در یک زمان با حجم زیادی از مجروحان روبهرو شویم. این موضوع در منابع علمی و کتابهای تخصصی تروما نیز بهعنوان «مصدومیت جمعی» مطرح شده و نیازمند آمادگی و سازماندهی ویژه است.
دکتر ظفرقندی ادامه داد: بر همین اساس، یکی از اقدامات اصلی وزارت بهداشت، ایجاد آمادگی در دانشگاههای علوم پزشکی و مراکز درمانی کشور بود. دستورالعملها و پروتکلهای لازم پیش از آغاز درگیریها به دانشگاهها ابلاغ شد و جلسات مختلفی بهصورت حضوری، مجازی و ابلاغی برگزار کردیم و از دانشگاهها خواستیم تمرین و مانورهای لازم را انجام دهند.
وی افزود: این مانورها پیش از جنگ نیز وجود داشت، اما بعد از جنگ ۱۲ روزه گستردهتر شد تا دانشگاهها و مراکز درمانی برای شرایط احتمالی مشابه آمادگی بیشتری داشته باشند.
بیمارستانهای معین و استانهای معین از قبل تعریف شده بودند
وزیر بهداشت یکی دیگر از محورهای آمادگی نظام سلامت را سازماندهی ظرفیت بیمارستانی عنوان کرد و گفت: در چنین شرایطی باید از قبل مشخص باشد که اگر ظرفیت یک بیمارستان در مدت کوتاهی تکمیل شد، مجروحان به کجا منتقل شوند. به همین دلیل بیمارستانهای معین و همچنین استانهای معین از قبل تعریف و سازماندهی شده بودند.
دکتر ظفرقندی با بیان اینکه این سازماندهی در حوزه نیروی انسانی، تجهیزات و بیمارستانها انجام شده بود، اظهار کرد: باید مشخص میکردیم که در صورت افزایش ناگهانی حجم مجروحان، هر بیمارستان چه مسئولیتی دارد و لایههای بعدی درمان در کجا قرار دارند.
وی با اشاره به حادثه بیمارستان اندیمشک در جریان جنگ اخیر گفت: یکی از نمونههای این سازماندهی در بیمارستان اندیمشک اتفاق افتاد. این بیمارستان بمباران شد، اما کمتر از دو ساعت بعد، همه مجروحان به دزفول منتقل شدند و حتی نیازی به انتقال آنها به اهواز نبود؛ چراکه لایه دوم درمان از قبل تعریف شده بود.
وزیر بهداشت افزود: همان زمان با مسئولان دانشگاه علوم پزشکی مربوطه تماس گرفتم و درباره وضعیت مجروحان توضیح خواستم. آنها اعلام کردند که همه مجروحان را سازماندهی کردهاند و پس از تماس با دانشگاه علوم پزشکی اهواز نیز مشخص شد که به دلیل عملکرد مناسب لایه دوم درمان، نیازی به انتقال مجروحان به اهواز وجود ندارد.
ذخیره ۱۰ میلیون لیتری سرم برای شرایط جنگی
دکتر ظفرقندی با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه تجهیزات پزشکی و اقلام حیاتی گفت: در جنگ ۱۲ روزه با توجه به پیشبینی احتمال وقوع چنین شرایطی، ذخایر مورد نیاز را افزایش دادیم و حدود ۱۰ میلیون لیتر سرم آماده کردیم.
وی ادامه داد: در تروما، دو موضوع از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ یکی سرم و دیگری خون. البته داروها و سایر تجهیزات نیز اهمیت دارند، اما این دو در مراحل اولیه درمان مصدومان از اولویت بالاتری برخوردارند و نقش حیاتی در نجات جان بیماران دارند.
ذخیره خون کشور از ۳ تا ۴ روز به ۱۰ تا ۱۲ روز رسید
وزیر بهداشت همچنین درباره ذخایر خون گفت: ذخیره خون در شرایط عادی معمولا حدود سه تا چهار روز است، اما با توجه به شرایط پیشرو، ذخایر خون کشور را افزایش دادیم و این ذخیره به حدود ۱۰ تا ۱۲ روز رسید.
دکتر ظفرقندی افزود: در مقطعی از اوج شرایط جنگی، ذخیره خون کشور حدود ۱۱ تا ۱۲ روز بود و این موضوع یکی از نشانههای آمادگی تیم سلامت برای مواجهه با شرایط بحرانی محسوب میشود.
وی تاکید کرد: این آمادگی فقط در حوزه تجهیزات نبود، بلکه نیروی انسانی ماهر، متخصص و باتجربه نیز بخش مهمی از ظرفیت نظام سلامت برای مواجهه با مصدومیتهای ناشی از جنگ بود.
روایت ظفرقندی از فداکاری کادر درمان در میدان تجریش
وزیر بهداشت با اشاره به یکی از صحنههای ماندگار جنگ ۱۲ روزه در تهران گفت: زمانی که میدان تجریش مورد حمله قرار گرفت، در اطراف بیمارستان شهدای تجریش شرایط بسیار دشواری ایجاد شده بود. لولههای آب آسیب دیده و کف خیابانها پر از آب شده بود و به دلیل شرایط موجود، امکان تردد خودرو و آمبولانس بهراحتی وجود نداشت.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، کارکنان بیمارستان شهدای تجریش خودشان به سمت محل حادثه رفتند و مجروحان را از منطقه خطر خارج و به بیمارستان منتقل کردند.
دکتر ظفرقندی همچنین به فداکاری پرستاران در نجات کودکان اشاره کرد و گفت: صحنههایی که پرستاران ما برای نجات کودکان خلق کردند، از جمله جلوههای ارزشمند این دوران بود.
وی افزود: به اعتقاد من، در تاریخ سلامت کشور کار بزرگی انجام شد و این اقدامات قطعاً بهعنوان یک افتخار برای ایران و مردم ایران و همچنین نشانهای از اعتماد مردم به جامعه پزشکی ثبت خواهد شد.
حضور میدانی مدیران وزارت بهداشت در روزهای جنگ
وزیر بهداشت درباره نحوه مدیریت بحران در وزارت بهداشت گفت: یکی از برنامههای اصلی ما از همان ابتدا این بود که وضعیت کشور را لحظهبهلحظه رصد کنیم. برای این منظور، مرکز عملیات اضطراری یا EOC فعال بود و بهصورت مستمر وضعیت مراکز درمانی و شرایط استانهای مختلف را دنبال میکردیم.
دکتر ظفرقندی افزود: در کنار پایش لحظهای، حضور میدانی نیز اهمیت زیادی داشت. مدیران باید از نزدیک حوادث را ببینند، نیازها را بررسی کنند و در همان محل تصمیم بگیرند.
وی گفت: وقتی مدیر در محل حادثه حضور پیدا میکند، علاوه بر اینکه میتواند مشکل را سریعتر برطرف کند، حضور او باعث میشود کارکنان احساس کنند که تنها نیستند و مدیران در کنار آنها قرار دارند؛ این موضوع به نیروها روحیه و امید میدهد.
تردد با موتور برای سرکشی به بیمارستانها
دکتر ظفرقندی با اشاره به روزهای ابتدایی جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد: در روز اول جنگ، بسیاری از مسیرها مسدود شده بود و تردد امکانپذیر نبود. در آن شرایط چارهای جز استفاده از موتور برای رفتن به برخی مراکز درمانی نداشتیم.
وی افزود: به مراکزی که احتمال میدادیم با حادثه یا حجم بیشتری از مجروحان مواجه شوند، سرکشی میکردیم؛ از جمله بیمارستان امام خمینی(ره) و بیمارستان سینا که در همان روزها مورد بازدید و بررسی قرار گرفتند.
مدیران نظام سلامت در کنار کادر درمان ماندند
وزیر بهداشت با اشاره به حضور معاونان و مدیران وزارت بهداشت در مراکز درمانی گفت: معاونان وزارتخانه و مدیران نظام سلامت نیز در شرایط جنگی پای کار بودند و در نقاط مختلف حضور پیدا میکردند.
دکتر ظفرقندی ادامه داد: حضور مدیران در شرایط بحرانی فقط برای بازدید نیست؛ مدیر باید در میدان باشد، نیازها را بشناسد و برای حل مشکلات تصمیم بگیرد.
وی با اشاره به یکی از تجربههای حضور مدیران نظام سلامت در ساختمان وزارت بهداشت در جریان جنگ اخیر گفت: در شرایطی که حتی ساختمانهای دولتی نیز در معرض خطر قرار داشتند، برخی مدیران و مسئولان در محل وزارتخانه حاضر بودند و فعالیتهای خود را ادامه دادند.
«تیم ملی سلامت» در میدان عمل
دکتر ظفرقندی در جمعبندی عملکرد نظام سلامت در جنگهای اخیر گفت: آنچه اتفاق افتاد، نتیجه کار یک فرد یا یک مجموعه خاص نبود؛ بلکه «تیم ملی سلامت» در تمام سطوح پای کار بود.
وی خاطرنشان کرد: از نیروهای جوانی که در کف بیمارستانها و مراکز بهداشتی و درمانی کار کردند تا مدیران و مسئولانی که از طریق مرکز عملیات اضطراری وضعیت کشور را لحظهبهلحظه دنبال میکردند، همه در کنار هم قرار گرفتند تا نظام سلامت بتواند در شرایط سخت به مردم خدمت کند.
وزیر بهداشت تاکید کرد: این تجربه نشان داد که آمادگی، سازماندهی، تمرین، تامین ذخایر، تعریف بیمارستانهای معین و حضور نیروی انسانی ماهر، در کنار ایثار و مسئولیتپذیری کادر سلامت، میتواند نظام درمانی کشور را برای مواجهه با یکی از دشوارترین شرایط ممکن آماده کند.
نمیتوان از تیم سلامت انتظار کار جهادی داشت اما مسائل معیشتی آن را نادیده گرفت
دکتر ظفرقندی درباره تفاوت مطالبات دوران مسئولیت خود در سازمان نظام پزشکی با دوره وزارت، اظهار کرد: قانون سازمان نظام پزشکی در دورهای که مسئولیت سازمان را برعهده داشتم نوشته شد و پس از طی مراحل قانونی به تصویب رسید. از همان زمان نیز دو اصل اساسی مورد تأکید ما بود؛ نخست حل مشکلات سلامت و رسیدگی به سلامت مردم و دوم توجه به جامعه سلامت و تیم سلامت.
وی افزود: از همان زمان دیدگاه ما این بود که این دو موضوع مکمل یکدیگر هستند و نمیتوان آنها را در مقابل هم قرار داد. اگر بخواهیم نظام سلامت قوی و پایدار داشته باشیم، باید تیم سلامت نیز بهخوبی کار کند و انگیزه و امید داشته باشد.
نمیتوان با نیروی انسانی بیانگیزه نظام سلامت را اداره کرد
وزیر بهداشت با اشاره به دشواریهای فعالیت نیروهای پزشکی و درمانی در مناطق مختلف کشور گفت: نمیشود یک نیروی پزشکی را به شهری دوردست فرستاد و از او انتظار داشت همه امور را سازماندهی و مدیریت کند، اما در مقابل، شرایط معیشتی و پرداختی مناسبی برای او فراهم نکرد.
دکتر ظفرقندی ادامه داد: در حوزه نیروی انسانی، اولویت اول، دوم و سوم ما نیروی انسانی است و نمیتوان انتظار داشت با پرداختهای غیرمنطقی از یک نفر بخواهیم اضافهکاری انجام دهد یا در شرایط دشوار، مسئولیت بیشتری بپذیرد.
وی با اشاره به تلاشهای انجامشده برای بهبود وضعیت پرداختی نیروهای سلامت اظهار کرد: با وجود مشکلات اقتصادی کشور، تلاش کردیم مسیرهای مختلف را برای بهبود شرایط طی کنیم. در برخی موارد، پرداختها افزایش قابل توجهی پیدا کرد و تلاش شد پرداخت کارانه پزشکان و نیروهای شاغل در مناطق مختلف نیز بهبود یابد.
بیمه دستیاران پزشکی پس از سالها حل شد
وزیر بهداشت یکی از مطالبات مهم جامعه پزشکی را تعیین تکلیف وضعیت دستیاران پزشکی عنوان کرد و گفت: من حدود ۳۰ تا ۴۰ سال با دستیاران کار کردهام و میدانم که بخش عمدهای از کار در بیمارستانها بر عهده دستیاران است.
دکتر ظفرقندی افزود: یکی از موضوعات مهم، بیمه دستیاران بود که خوشبختانه این مسئله حل شد و وضعیت بیمه آنها در دوره دستیاری تعیین تکلیف شد. علاوه بر آن، در زمینه حقوق و پرداختی دستیاران نیز تلاش کردیم شرایط بهتری ایجاد کنیم.
وی ادامه داد: کارانه دستیاران را نیز در تعرفههای امسال حدود دو برابر کردیم و تلاش داریم وضعیت آنها متناسب با نقش مهمی که در نظام درمان دارند، بهبود پیدا کند.
تلاش برای بهبود وضعیت اعضای هیئت علمی و پرستاران
وزیر بهداشت همچنین با اشاره به مطالبات اعضای هیئت علمی، پرستاران و سایر گروههای نظام سلامت گفت: یکی از مطالبات قدیمی ما این بود که حقوق اعضای هیئت علمی منطقیتر شود و وضعیت دستیاران و پرستاران نیز بهبود پیدا کند.
دکتر ظفرقندی تاکید کرد: تلاش ما این است که در چارچوب امکانات و بودجهای که در اختیار داریم، این مسائل را پیش ببریم و در این مسیر نیز آقای دکتر عارف، معاون اول رئیسجمهور، کمکهای خوبی به وزارت بهداشت داشتهاند.
وی با بیان اینکه محدودیتهای بودجهای همچنان یکی از موانع اصلی است، گفت: طبیعی است که ما دوست داریم بهترین شرایط را از نظر دارو، تجهیزات پزشکی، حقوق و معیشت کارکنان سلامت فراهم کنیم؛ این ایدهآل ماست، اما در شرایط فعلی کشور با محدودیتهای بودجهای نیز مواجه هستیم.
وزیر بهداشت افزود: با وجود این محدودیتها، اتفاقاتی که در حوزه نیروی انسانی و مطالبات جامعه پزشکی رخ داده، با کمک دولت، رئیسجمهور و معاون اول رئیسجمهور، حداقل در حد انتظار ما و حتی در سطحی که مورد انتظار سازمان نظام پزشکی بوده، پیشرفت خوبی داشته است.
پزشکی خانواده؛ حرکت از بینظمی به سمت یک نظام مشخص
دکتر ظفرقندی در ادامه درباره اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع نیز گفت: نظام سلامت نیازمند یک سیستم مشخص است. پزشکی خانواده و نظام ارجاع به معنای ایجاد یک نظام در حوزهای است که بدون آن، ممکن است بیمار بدون مسیر مشخص درمانی از یک مرکز به مرکز دیگر مراجعه کند.
وی افزود: در بسیاری از کشورهای دنیا این نظام اجرا شده و بیش از ۱۰۰ کشور تجربه اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع را دارند. ما نیز معتقدیم نظام سلامت باید یک سیستم مشخص داشته باشد تا بیمار بداند برای دریافت خدمت در هر مرحله باید به کجا مراجعه کند.
وزیر بهداشت با بیان اینکه ممکن است بیمار مستقیماً به پزشکی مراجعه کند که تخصص او ارتباطی با مشکل اصلی بیمار ندارد، اظهار کرد: زمانی که بیشتر طبابت میکردم، بیمارانی را میدیدم که با مشکل ارتوپدی به من مراجعه میکردند، اما در نهایت مشخص میشد مشکل آنها مثلاً مربوط به دیسک کمر یا موضوع دیگری است و شاید لازم بود از ابتدا به مسیر درمانی متفاوتی هدایت شوند.
دکتر ظفرقندی ادامه داد: نظام ارجاع یعنی مسیر درمان بیمار سازماندهی شود و خانواده یک پزشک مسئول داشته باشد که بیمار را راهنمایی کند و حتی در صورت نیاز برای او نوبت متخصص یا مرکز درمانی بعدی را دریافت کند.
سلامت الکترونیک، حلقه مهم پزشکی خانواده
وزیر بهداشت یکی از ارکان مهم اجرای پزشکی خانواده را توسعه سلامت الکترونیک عنوان کرد و گفت: سلامت الکترونیک، ارجاع الکترونیک و نوبتگیری الکترونیک، بخش مهمی از نظام پزشکی خانواده هستند.
وی با اشاره به اجرای پایلوت این برنامه در استان بوشهر اظهار کرد: در بازدیدی که از یکی از مراکز برازجان داشتیم، مشاهده کردیم که روند ارجاع و نوبتگیری برای بیماران بهصورت منظم انجام میشود و کارها از طریق سیستم الکترونیک پیش میرود.
دکتر ظفرقندی افزود: هدف این است که بهتدریج وارد یک نظام و ساختار مشخص شویم و بخش مهمی از این کار نیز به فرهنگسازی بازمیگردد. رسانهها و برنامههایی مانند «کشیک سلامت» میتوانند در اطلاعرسانی به مردم درباره مزایای این مسیر نقش مهمی داشته باشند.
در پزشکی خانواده هیچ اجباری وجود ندارد
وزیر بهداشت با تأکید بر اینکه استفاده از مسیر پزشکی خانواده اجباری نیست، گفت: بارها گفتهام که در پزشکی خانواده و نظام ارجاع، اجباری برای مردم وجود ندارد؛ هر فردی میتواند از این مسیر استفاده کند و از مزایای آن بهرهمند شود.
وی افزود: کسی که از مسیر پزشکی خانواده و نظام ارجاع استفاده کند، از مزایای مشخصی برخوردار خواهد شد؛ از جمله اینکه چهار ویزیت اول رایگان است و در ادامه نیز میزان فرانشیز کاهش پیدا میکند. همچنین در صورت بستری شدن، سهم پرداختی بیمار بسیار کاهش مییابد و برخی خدمات بستری نیز بدون پرداخت هزینه از سوی بیمار ارائه خواهد شد.
دکتر ظفرقندی تاکید کرد: بنابراین هدف ما این است که با ارائه مزایای واقعی، مردم را به استفاده از این مسیر ترغیب کنیم، نه اینکه صرفاً یک ساختار اداری ایجاد کنیم.
پزشکی خانواده را شتابزده اجرا نمیکنیم
وزیر بهداشت درباره این دیدگاه که تأکید رئیسجمهور بر اجرای پزشکی خانواده ممکن است به اجرای شتابزده این طرح منجر شود، گفت: من یک جمله مشخص دارم که در جلسات دانشگاههای علوم پزشکی نیز آن را مطرح میکنم؛ ما در حال «سنگنوردی» هستیم.
وی در توضیح این تعبیر گفت: در سنگنوردی تا زمانی که سه نقطه ثابت و مطمئن نداشته باشید، نباید حرکت بعدی را انجام دهید؛ یعنی باید حداقل دو دست و یک پا روی نقاط مطمئن قرار داشته باشد، بعد دست یا پای بعدی را حرکت دهید.
دکتر ظفرقندی افزود: ما نیز در اجرای پزشکی خانواده ابتدا نقاط قوت و ضعف را ارزیابی میکنیم، زیرساختها و منابع را بررسی میکنیم و زمانی که شرایط آماده شد، قدم بعدی را برمیداریم. بنابراین قرار نیست این برنامه بدون فراهم شدن زیرساختها و بهصورت شتابزده اجرا شود.
وزیر بهداشت با اشاره به پیچیدگی اجرای برنامه پزشکی خانواده گفت: در اجرای این برنامه باید چند بخش را همزمان با یکدیگر هماهنگ کنیم؛ بیمهها، زیرساختهای سلامت، منابع مالی، نظام ارجاع و فرهنگسازی باید در کنار یکدیگر حرکت کنند.
وی افزود: من در آخرین جلسه دولت نیز با رئیسجمهور درباره همین موضوع صحبت کردم و تأکید کردم که رمز موفقیت پزشکی خانواده این است که بیمهها وظایف خود را بهدرستی انجام دهند و پرداختها نیز بهموقع صورت گیرد.
دکتر ظفرقندی ادامه داد: اگر قرار است نظام ارجاع بهدرستی اجرا شود، بیمهها باید در این مسیر همراه باشند و پرداختهای خود را بهموقع انجام دهند. در همین زمینه نیز پیگیریهایی انجام شده و قرار است برای حل مشکلات موجود، جلسهای با بیمهها برگزار شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اجرای موفق پزشکی خانواده نیازمند همراهی همه دستگاهها و سازمانهای مرتبط است و وزارت بهداشت این موضوع را با جدیت دنبال میکند تا این طرح بر اساس زیرساختهای واقعی، منابع موجود و با مشارکت همه اجزای نظام سلامت پیش برود.
