قزاقستان حدود ۴۰ درصد از تولید اورانیوم جهان را در اختیار دارد، چین نه تنها مواد خام، بلکه سوخت نهایی را نیز از این کشور دریافت میکند، ژاپن پس از راهاندازی مجدد برخی از راکتورهای خود، قراردادهای جدیدی را امضا کرده و کره جنوبی در حال گسترش همکاری با صنعت هستهای قزاقستان است.
به گزارش جماران، قزاقستان که برای دههها تقریباً تمام اورانیوم خود را صادر میکرد، در حال آمادهسازی برای ساخت نیروگاههای هستهای است و این تحولات به تدریج جایگاه این کشور را در بخش انرژی هستهای آسیا تغییر میدهد.
در دسامبر ۲۰۲۵، کازاتومپروم، بزرگترین تولیدکننده اورانیوم طبیعی در جهان، با شرکت برق کانسای ، یکی از اپراتورهای اصلی انرژی هستهای ژاپن، در مورد تامین منابع جدید به توافق رسید و توافقنامه تامین کنسانتره اکسید اورانیوم، در جریان رویدادهای مرتبط با سفر یک هیات قزاقستانی به ژاپن امضا شد.
اکسید اورانیوم که در صنعت به عنوان کیک زرد شناخته میشود، پس از استخراج باید تبدیل، غنیسازی و تولید سوخت شود، برای کانسای، این توافق منبع دیگری از مواد اولیه برای ناوگان هستهای آن را فراهم میکند، در حالی که برای قزاقستان همکاری با این شرکت ژاپنی که تقریباً دو دهه پیش آغاز شده بود، ادامه مییابد.
تقاضای ژاپن پس از یک دوره کاهش طولانی، دوباره در حال افزایش است، فاجعه هستهای نیروگاه فوکوشیما دایچی در مارس ۲۰۱۱ منجر به تعطیلی تدریجی تمام راکتورهای تجاری این کشور شد.
کانال خبری تایمز آسیای مرکزی نوشت: راهاندازی مجدد راکتورها در سال ۲۰۱۵ پس از معرفی الزامات ایمنی جدید آغاز شد، در فوریه ۲۰۲۵، دولت ژاپن یک سیاست انرژی را تصویب کرد که افزایش سهم انرژی هستهای در تولید برق را تا حدود ۲۰ درصد تا سال ۲۰۴۰ پیشبینی میکرد و برای دستیابی به این هدف، توکیو نه تنها باید راکتورهای موجود را مجدداً راهاندازی می کرد، بلکه باید تأمین سوخت آنها را نیز تضمین کند.
کانسای نقش بسیار مهمی در این فرآیند دارد این شرکت هفت راکتور را در سه سایت میهاما، تاکاهاما و اوهی اداره میکند، در سال ۲۰۲۵، این شرکت همچنین کار خود را برای ارزیابی امکان ساخت یک راکتور جدید در سایت میهاما از سر گرفت اما هنوز هیچ تصمیم نهایی در مورد ساخت آن گرفته نشده است.
ارتباطات کانسای با قزاقستان مدتها پیش از احیای فعلی بخش انرژی هستهای ژاپن آغاز شد در سال ۲۰۰۶، این شرکت و شرکت سومیتومو به پروژه استخراج اورانیوم APPAK در جنوب قزاقستان پیوستند.
در حال حاضر کازاتومپروم ۶۵٪، سومیتومو ۲۵٪ و کانسای ۱۰٪ از سهام این شرکت را در اختیار دارند، APPAK بخش غربی ذخایر مینکودوک در منطقه ترکستان را توسعه میدهد.
برای شرکت ژاپنی، این امر حضور مستقیم در منبع مواد خام را فراهم میکند و برای قزاقستان، این مشارکت به یکی از اولین نمونههای بزرگ شرکتهای انرژی آسیایی تبدیل شد که در صنعت استخراج اورانیوم این کشور مشارکت دارند.
چین سوخت تکمیلشده را دریافت کرده است
قزاقستان فراتر از صرفاً تأمین کنسانتره اورانیوم با چین همکاری کرده است، شرکت Ulba-FA در اوست-کامنوگورسک به عنوان یک سرمایهگذاری مشترک بین کارخانه متالورژی اولبا و CGNPC-URC چین فعالیت میکند. طرف قزاق ۵۱٪ و طرف چینی ۴۹٪ سهام آن را در اختیار دارد و این کارخانه مجموعههای سوخت برای نیروگاههای هستهای چین تولید میکند.
تولید صنعتی در سال ۲۰۲۱ آغاز شد در دسامبر ۲۰۲۲، اولین محموله به چین ارسال شد که حاوی کمی بیش از ۳۰ تن اورانیوم با غنای پایین در مجتمعهای سوخت نهایی بود.
تا پایان سال ۲۰۲۴، این نیروگاه به ظرفیت طراحیشده ۲۰۰ تن در سال خود رسید و طبق گفته کازاتومپروم، این مقدار برای تقریباً ۶ بار بارگیری مجدد رآکتور کافی است.
قزاقستان اورانیوم طبیعی را استخراج میکند و قرصهای سوخت تولید میکند و سوخت نهایی را در اوست-کامنوگورسک مونتاژ میکند و غنیسازی در خارج از کشور انجام میشود، در واقع زنجیره تولید بین المللی است.
بزرگترین تولیدکننده اورانیوم بدون نیروگاه هستهای فعال
قزاقستان از سال ۲۰۰۹ بزرگترین تولیدکننده اورانیوم جهان بوده است و در حال حاضر حدود دو پنجم تولید جهانی را به خود اختصاص داده است که به طور قابل توجهی بیشتر از کانادا، نامیبیا یا استرالیا است.
در سال ۲۰۲۵، شرکتهای قزاقستانی حدود ۲۵ هزار و ۸۰۰ تن اورانیوم تولید کردند تولید مربوط به سهم کازاتومپروم در عملیات و سرمایهگذاریهای مشترک آن به ۱۳ هزار و ۵۰۰ تن رسید، فروش گروه به حدود ۱۸ هزار و ۵۰۰ تن رسید که نسبت به سال قبل آن ۱۱ درصد افزایش یافته است .
با وجود این حجم تولید، قزاقستان در حال حاضر هیچ نیروگاه هستهای تجاری فعالی ندارد، آخرین راکتور هستهای این کشور، BN-۳۵۰ ساخت شوروی در آکتائو در دریای خزر، در سال ۱۹۹۹ تعطیل شد این راکتور از سال ۱۹۷۳ فعال بوده و برق تولید میکرد و گرمای لازم برای شیرینسازی آب دریا را فراهم میکرد.
این وضعیت اکنون در حال تغییر است، قزاقستان در حال آماده شدن برای ساخت نیروگاههای هستهای جدید است و در عین حال به دنبال تقویت جایگاه خود در بازارهای آسیایی است.
رابطه این کشور با ژاپن بر پایه تقریباً دو دهه استخراج مشترک اورانیوم بنا شده است اما همکاری با کره جنوبی در مراحل اولیه خود قرار دارد.
کره جنوبی ارتباطات خود را گسترش میدهد
کره جنوبی یکی از تولیدکنندگان اصلی برق هستهای در جهان است و فناوری رآکتور خود را دارد که آن را در سطح بینالمللی به بازار عرضه میکند.
سئول، قزاقستان را هم به عنوان منبع اورانیوم و هم به عنوان کشوری که برنامه جدید ساخت نیروگاه هستهای را آغاز کرده است، میبیند.
همکاری در زمینه اورانیوم چیز جدیدی نیست در اوایل سال ۲۰۱۰، کازاتومپروم و شرکت برق هستهای کره (Korea Hydro & Nuclear Power) و اپراتور نیروگاههای هستهای کره جنوبی، توافق کردند که امکان توسعه مشترک ذخایر اورانیوم و ترتیب تأمین بلندمدت اورانیوم قزاقستان را بررسی کنند.
مرحله جدیدی در مارس ۲۰۲۵ آغاز شد، برق هسته ای کره تفاهمنامههایی را با دانشگاه ملی الفارابی قزاقستان و موسسه فناوریهای پیشرفته، بازوی تحقیقاتی کازاتومپروم، امضا کرد.
این توافقنامهها بر تحقیقات مشترک در مورد منابع اورانیوم در آب دریا و آبهای زیرزمینی قزاقستان، از جمله ارزیابی جاذبهای اورانیوم، متمرکز هستند.
شرکتهای کره جنوبی نیز به ساخت نیروگاه هستهای قزاقستان علاقهمند بودند و شرکت برق هسته ای کره در فهرست کوتاه تأمینکنندگان بالقوه فناوری راکتور در کنار روس اتم روسیه، CNNC چین و EDF فرانسه قرار داشت.
در سال ۲۰۲۵، قزاقستان روس اتم را برای رهبری کنسرسیوم بینالمللی اولین نیروگاه خود انتخاب کرد ، در حالی که CNNC چین برای رهبری پروژه دومین نیروگاه هستهای این کشور انتخاب شد.
این امر بازار قزاقستان را به روی سئول نبست، مذاکرات در سایر بخشهای صنعت هستهای ادامه دارد، ژاپن در حال حاضر حضور عمیقتری دارد شرکتهای این کشور از سال ۲۰۰۶ در استخراج اورانیوم در قزاقستان مشارکت داشتهاند و اکنون توافقنامه جدیدی برای تأمین اورانیوم دارند.
اورانیوم از یک کشور محصور در خشکی چگونه صادر می شود؟
برای قزاقستان، رسیدن به توافق برای فروش اورانیوم تنها بخشی از این چالش است این کشور دسترسی مستقیمی به اقیانوسهای جهان ندارد و اورانیوم طبیعی باید از طریق چندین کشور دیگر به مشتریان منتقل شود.
مسیر اصلی صادرات کازاتومپروم به غرب از طریق راه آهن از طریق روسیه به بندر سن پترزبورگ امتداد دارد و از آنجا محمولهها از طریق دریا ارسال میشوند.
از زمان آغاز جنگ در اوکراین، این زنجیره لجستیکی به شدت در معرض خطرات مرتبط با تحریمها قرار گرفته است کازاتومپروم خود اعلام کرده است که همچنان از مسیر روسیه استفاده میکند، اما محدودیتهای احتمالی را زیر نظر دارد و یک مسیر جایگزین در سراسر دریای خزر را حفظ میکند.
این جایگزین مربوط به قبل از سال ۲۰۲۲ است، از سال ۲۰۱۸، این شرکت از مسیر حمل و نقل بینالمللی ترانس خزر برای برخی از محمولهها به مشتریان غربی استفاده کرده است.
اورانیوم از طریق قزاقستان به دریای خزر و سپس از طریق آذربایجان و گرجستان منتقل میشود، در دسامبر ۲۰۲۲، کازاتمپروم اولین تحویل اورانیوم طبیعی خود به کانادا را به طور کامل از طریق مسیر ترانس خزر و با دور زدن خاک روسیه انجام داد.
برای مشتریان آسیایی، تدارکات متفاوت است، چین با قزاقستان مرز مشترک دارد و اورانیوم را به طور مستقیم از طریق زمینی دریافت میکند، تأمین اورانیوم برای ژاپن و کره جنوبی نیاز به دسترسی به مسیرهای دریایی دارد بنابراین، جغرافیای حمل و نقل همچنان عامل مهمی در هرگونه گسترش بلندمدت فروش به شرق آسیا است.
شش منطقه اکتشافی جدید
قزاقستان برای حفظ حجم فعلی عرضه خود، نیاز به تجدید منابع خود دارد بازیابی درجا امکان افزایش نسبتاً سریع تولید را فراهم میکند، اما برخی از ذخایر در حال بهرهبرداری به تدریج به اوج تولید یا مراحل بعدی عمر عملیاتی خود نزدیک میشوند.
در سال ۲۰۲۵، شرکت کازاتومپروم حق اکتشاف ۶ منطقه جدید اورانیوم با پتانسیل استخراج بیش از هزار کیلومتر مربع را به دست آورد، این شرکت قصد دارد تا سال ۲۰۳۰، ۷۵ تا ۸۵ میلیارد تنگه، معادل حدود ۱۴۰ تا ۱۶۰ میلیون دلار، در اکتشافات زمینشناسی سرمایهگذاری کند.
کازاتومپروم به مناطق جدید برای هیچ مشتری خاصی نیاز ندارد این شرکت اورانیوم را به شرکتهای انرژی در چین، اروپا، آمریکای شمالی و سایر نقاط آسیا میفروشد و قصد دارد این دسترسی جغرافیایی را در دهه آینده حفظ کند.
راهبرد توسعه بهروز شده آن برای سالهای ۲۰۲۵-۲۰۳۴ ، تجدید منابع معدنی و تنوعبخشی به فروش را از جمله اولویتهای خود میداند.
هند به عنوان یک خریدار بلندمدت بازمیگردد
ژاپن و کره جنوبی تنها بازارهای آسیایی علاقهمند به اورانیوم قزاقستان نیستند در آوریل ۲۰۲۶، سهامداران کازاتومپروم انعقاد قرارداد بلندمدت فروش کنسانتره اورانیوم طبیعی به اداره خرید و انبار وزارت انرژی اتمی هند را تصویب کردند.
این یک رابطه جدید برای دو کشور در زمینه تامین اورانیوم نیست قزاقستان طبق توافقنامههایی که به سالهای ۲۰۰۹ و ۲۰۱۵ برمیگردد، اورانیوم را به هند عرضه میکرد.
قرارداد اخیر، تامین پنج هزار تن اورانیوم طبیعی بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ را پیشبینی کرده است.
تجدید روابط تأمین انرژی در حالی صورت میگیرد که هند قصد دارد تولید انرژی هستهای را به شدت گسترش دهد، دهلی نو قصد دارد ظرفیت هستهای نصب شده را از حدود ۸ گیگاوات فعلی به ۱۰۰ گیگاوات تا سال ۲۰۴۷ افزایش دهد و چنین رشدی مستلزم راکتورهای جدید و تأمین سوخت درازمدت است.
برای قزاقستان، هند به دلیل اندازه بالقوه بازار نیز جذاب است، چین در حال حاضر یک مشتری و شریک اصلی در تولید سوخت هستهای است، ژاپن در حال راهاندازی مجدد برخی از راکتورها است و کره جنوبی یکی از بزرگترین ناوگانهای هستهای آسیا را دارد، اما هند قصد دارد ناوگان خود را طی دو دهه آینده بارها گسترش دهد.
کازاتومپروم به یک بازار واحد وابسته نیست در سال ۲۰۲۵، مناطق اصلی فروش آن همچنان آسیا، اروپا و آمریکای شمالی بودند اما قرارداد جدید هند و توافق با کانسای، به جای ایجاد یک سبد از ابتدا، سبد موجود را گسترش میدهد.
قزاقستان به اورانیوم نیاز خواهد داشت
تا همین اواخر، بحث اورانیوم قزاقستان تقریباً به طور کامل در مورد صادرات بود، با این حال، در اکتبر ۲۰۲۴، اکثریت رأیدهندگان در یک همهپرسی سراسری از ساخت یک نیروگاه هستهای حمایت کردند و ساخت اولین نیروگاه در نزدیکی روستای اولکن در ساحل دریاچه بالخاش برنامهریزی شد.
در آوریل ۲۰۲۶، قزاقستان راهبرد توسعه صنعت هستهای خود را تا سال ۲۰۵۰ تصویب کرد که ساخت حداقل سه نیروگاه هستهای را پیشبینی میکند.
مقامات همچنین در حال بررسی پروژه چهارم هستند، در حالی که راکتورهای مدولار کوچک از جمله فناوریهایی هستند که برای ظرفیت تولید آینده مورد مطالعه قرار میگیرند.
البته این بدان معنا نیست که نیروگاههای هستهای آینده قزاقستان به زودی به اورانیوم کافی برای مجبور کردن این کشور به کاهش صادرات نیاز خواهند داشت زیرا با تولید حدود ۲۵ هزار تن در سال، چندین راکتور به خودی خود کمبود مواد اولیه ایجاد نمیکنند.
