بسیاری از خریداران خریدهای خود را محدودتر و هدفمندتر انجام میدهند و تمرکز بیشتری بر اقلام ضروری دارند. کالاهای غیرضروری یا با قیمت بالاتر، سهم کمتری در سبد خرید خانوارها پیدا کردهاند. یکی از شهروندان در اینباره میگوید: «الان بیشتر سعی میکنیم فقط چیزهایی را بخریم که لازم داریم. خریدها نسبت به قبل حسابشدهتر شده.» این نوع نگاه در میان بخش قابل توجهی از خریداران قابل مشاهده است و به نظر میرسد بیش از آنکه ناشی از کمبود کالا باشد، به تغییر شرایط اقتصادی خانوارها مرتبط باشد.
گروه اقتصادی: با آغاز حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشور در روز شنبه، ۹ اسفند، بازارهای شهر با موجی از مراجعه مردم مواجه شد. با این حال، برخلاف برخی نگرانیهای اولیه، فروشگاهها و نانواییها به طور منظم فعالیت میکردند و کالاها به وفور در دسترس بود. اکنون نیز با گذشت یک ماه از آغاز جنگ، مشاهدات میدانی نشان میدهد که خریداران با احتیاط خرید میکنند و بیشتر تمرکز خود را بر تأمین نیازهای روزانه گذاشتهاند.
به گزارش خبرنگار جماران، با اینکه سوپرمارکتها و فروشگاههای بزرگ زنجیرهای در ساعات ابتدایی جنگ، شلوغ بودند، اما کمبود کالا مشاهده نشد و این وضعیت همچنان ادامه یافته است. در همین راستا، پزشکیان، رئیس جمهور نیز، روز شنبه از فروشگاه رفاه بازدید کرد تا از موجودی کالا و روند عرضه اطمینان حاصل کند. بازار کالاهای مصرفی در ایران هماکنون میتواند با عنوان «ثبات نسبی در عرضه، همراه با خرید محتاطانه» توصیف شود. بررسیهای میدانی نشان میدهد که جریان تامین کالاهای اساسی همچنان برقرار است و قفسه فروشگاهها در اغلب مناطق با کمبودی مواجه نیست. در اغلب سوپرمارکتها، کالاهایی مانند لبنیات، مواد پروتئینی، انواع کنسرو، برنج و اقلام بهداشتی در دسترس هستند و روند توزیع، هرچند گاه با نوساناتی، ادامه دارد. برخی فروشندگان نیز تأکید میکنند که شرکتهای پخش همچنان فعالاند و ارسال کالا بهصورت مستمر انجام میشود.
در یک سوپرمارکت محلی، فروشندهای با اشاره به وضعیت فعلی میگوید: «از نظر تامین کالا مشکلی جدی نداریم، قیمت هم نسبت به قبل تغییری نداشته، اما مشتریان گاهی گزارش میدهند که برخی فروشندگان با قیمتهای بالاتر از قیمت درج شده روی کالاها، اقدام به فروش میکنند و همین باعث شده مردم با دقت بیشتری خرید کنند. هر چند قیمت کالاها، پیش از آغاز درگیریها نیز نسبت به دستمزد برخی خانوارها بالا بود.» او همچنین اشاره کرد که حجم خرید در هر نوبت نسبت به گذشته کاهش یافته، هرچند تعداد مراجعهکنندگان تغییر محسوسی نکرده است.
مشاهدات میدانی جماران نیز این موضوع را تایید میکند: بسیاری از خریداران خریدهای خود را محدودتر و هدفمندتر انجام میدهند و تمرکز بیشتری بر اقلام ضروری دارند. کالاهای غیرضروری یا با قیمت بالاتر، سهم کمتری در سبد خرید خانوارها پیدا کردهاند. یکی از شهروندان در اینباره میگوید: «الان بیشتر سعی میکنیم فقط چیزهایی را بخریم که لازم داریم. خریدها نسبت به قبل حسابشدهتر شده.» این نوع نگاه در میان بخش قابل توجهی از خریداران قابل مشاهده است و به نظر میرسد بیش از آنکه ناشی از کمبود کالا باشد، به تغییر شرایط اقتصادی خانوارها مرتبط باشد.
در کنار این موضوع، با اینکه در برخی فروشگاهها برخی برندها یا کالاها در مقاطعی کوتاهمدت کمتر در دسترس بودهاند، اما این وضعیت بهصورت فراگیر دیده نمیشود و معمولا با جایگزینی کالاهای مشابه یا تامین مجدد، برطرف میشود. فروشندگان توضیح میدهند که افزایش هزینههای حملونقل، تغییر در زمانبندی توزیع و احتیاط بیشتر برخی تامینکنندگان، از جمله عواملی است که میتواند بر روند عرضه تاثیر بگذارد. با این حال، این اختلالها در حال حاضر به سطحی نیست که به کمبود گسترده در بازار منجر شود.
نانواییها نیز در روز نخست با صفهای طولانی روبهرو بودند. با این حال، افزایش سهمیه آرد، فعالیت سه شیفته نانواییها و پخت منظم نان باعث شد که صفها به مرور کوتاه شوند و مراجعه مردم به حالت عادی بازگردد. یک شهروند میگوید: «روز اول صفها طولانی بود، ولی وقتی دیدیم نانواییها مرتب کار میکنند، دیگر ضرورتی برای ایستادن در صفهای طولانی نبود.»
رفتار اولیه خریدهای هیجانی که در روزهای آغازین درگیریها در برخی مناطق مشاهده شده بود، تا حد زیادی فروکش کرده است. فروشندگان میگویند در مقطع کوتاهی تقاضا برای برخی کالاهای ماندگار مانند کنسرو، برنج و روغن افزایش یافته بود، اما این روند در ادامه متعادل شد و بازار به شرایط باثباتتری بازگشت.
در مجموع، تجربه روزهای نخست پس از آغاز درگیریها نشان میدهد که بازار با وجود افزایش موقتی تقاضا، آرام و منظم بوده است. فروشگاهها و نانواییها به فعالیت خود ادامه دادند، کالاها در دسترس مردم قرار داشت و مراجعهکنندگان با برنامهریزی و احتیاط خرید میکردند. این شرایط نشاندهنده آمادگی و مدیریت مناسب بخشهای عرضه در برابر تغییرات ناگهانی بازار و نگرانی مردم است.
به نظر میرسد بازار در شرایط فعلی بیش از آنکه با چالش کمبود کالا روبهرو باشد، تحت تاثیر متغیرهای اقتصادی قرار دارد؛ متغیرهایی که میتوانند در صورت تداوم، جهتگیری تقاضا و ساختار مصرف خانوارها را بیش از پیش دستخوش تغییر کنند. تداوم جریان تامین، ثبات نسبی در توزیع و مدیریت نوسانات قیمتی از مهمترین عواملی هستند که میتوانند به حفظ تعادل بازار در ماههای پیشرو کمک کنند.
