حضرت آیتالله العظمی مکارم شیرازی در درس خارج فقه خود بیان کرد: حلق رأس برای زنان در عصر حاضر به عنوان لباس شهرت به حساب آمده و وهن است، در نتیجه احتیاط واجب در ترک حلق توسط زنان حتی در خارج از ایام حج است.
به گزارش جماران به نقل از شفقنا، حضرت آیهالله مکارم شیرازی در ادامه سلسله جلسات در خارج فقه خود روز شنبه، 24 آبان ماه، چنین فرمود: بحث ما در مسئله 27 پیرامون استثنائات تخییر در مسئله حلق و تقصیر بود، استثناء اول زنان بودند که گفتیم بر زنان جایز نیست سر خود را بتراشند، در این استثناء دو نکته باقی مانده است یکی این که زنان باید چه مقدار از موهای خود را کوتاه کنند؟ گفته شد که سه قول در این جا وجود دارد، یکی این که به مقدار سر انگشت کافی است، احتمال دوم این است که باید موهای خود را به اندازه یک قبضه کوتاه کنند و قول سوم هم این بود که در کوتاه کردن مو صدق مسمی کافی است و با کوتاه کردن مو به اندازه کمتر از یک بند انگشت هم تقصیر صادق خواهد بود.
وی ادامه داد: در این مسئله ما با اطلاقات مواجه هستیم، در اطلاقات هم مقدار مشخص نشده است، پس اگر تنها با اطلاقات مواجه بودیم میگفتیم قدر مسمی کافی است، اما دو روایت نیز در مسئله وجود دارد که یکی از آنها روایت ابن ابی عمیر است که در آن بحث امله مطرح میشود و میفرماید: ابن ابی عمیر عن بعض اصحابنا، عن ابی عبد الله قال تقصر المرأه من شعرها لعمره ها مقدار الامله. حدیث بعد، روایت حلبی است، البته در سند این روایت محمد بن سنان است که محل بحث است، که میفرماید: عن محمد الحلبی قال سئت ابا عبد الله علیه السلام عن امرئه متمتعه عاجلها زوجها قبلان تقصر فلما تخوه عن یقلبها احوط الی قرونها فقرضه منها باسنانها و قرضه بازافیرها هل علیها شیء، قال لا لیس کل احد یجد المقاریض، یعنی این که زنی در حج متوجه شد همسرش قبل از تقصیر، قصد آمیزش با او را دارد، مقداری از موهای جلوی سر خود و مقداری از ناخن خود را با دندان کند، آیا بر او کفاره واجب است یا خیر؟ امام در پاسخ فرمودهاند که خیر کفاره بر او واجب نیست، چرا که همه نمیتوانند قیچی پیدا کنند، این حدیث به نقل دیگری هم وارد شده که در آن امام فرمود عقل آن زن از آن مرد بیشتر
است، چرا که او تقصیر کرد و کفاره بر او واجب نشد در حالی که آن مرد تقصیر نکرد و کفاره بر او واجب شد. از آنجا که در این روایت ترک استفصال صورت گرفته است، روایت دلالت بر عموم دارد، مرحوم صاحب معالم در آخر معالم هم به این نکته اشاره میکند و میگوید ترک الستفصال فی حکایت الحال تدل علی العموم فی المقال، یعنی اگر امام در پاسخ به سوالی از مقدار آن سؤال نکند این استفصال امام دلالت بر عموم مسئله نسبت به آن امر دارد. البته تعدادی از این روایات در مسئله عمره وارد شده است، اما چون ما میدانیم میان حج عمره و حج واجب تفاوتی وجود ندارد میتوانیم در این مسلئه از روایات استفاده کنیم.
وی افزود: در مورد روایت اول میتوان گفت، این روایت در مقام بیان مصداق است، یعنی روایت در مقام بیان این مطلب است که یکی از مصادیق تقصیر کوتاه کردن مو به اندازه یک بند انگشت است، که در این صورت هر دو روایت نیز عام خواهند بود، در نتیجه راهی جز پذیرش اطلاقات باقی نمیماند و باید گفت که نه امله شرط است و نه قبضه، بلکه شرط ما یسمی بالتقصیر است، یعنی حتی نیازی نیست که دور تا دور سر را نیز کوتاه کنند، اگر مقداری از مو را از بخشی از سر نیز کوتاه کنند باز کفایت میکند، چرا که این مقدار نیز شامل مقدار مسمی میشود.
آیتالله مکارم ادامه داد: مسئله بعد این است که هل یجوز للمرئه حلق رأسها مع قطع النظر عن مسئله الحج و العمره، یعنی آیا بر زن جایز است، خارج از حج تمام سر خود را بتراشد یا خیر؟ به تعبیر دیگر همان گونه که در مرد حکم به حرمت تراشیدن ریش میشود (بنا بر قول به حرمت) آیا همین مسئله در مورد موی سر زنان هم صادق است یا خیر؟ مرحوم صاحب جواهر میفرماید: الظاهر عدم حرمته علیها فی غیر المصاب المقتضی للجزع للاصل السالم عن معارضه الدلیل معتبر اللهم الا این یکون هناک شهره بین الاصحاب تصلح جابرا لنحو المرسل المذبور المرتضوی، نهی رسول الله صل الله علیه و آله و صلم ان تحلق المرأه رأسها بنائا علی اراده الاطلاق فیکون کحلق اللحیه لارجال. یعنی ابتدا میفرماید، حلق رأس برای زنان بلا اشکال است، چرا که اصل در مسئله برائت است و دلیلی نیز بر خلاف آن نداریم، اما اگر زنی برای جزع بر مصیبت موهای خود را بتراشد عمل حرامی انجام داده است، اما در ادامه مطلب میگوید روایتی در منابع اهل سنت در رابطه با این مسئله وجود دارد که پیامبر زنان را از تراشیدن موی سر خود منع کرده است، اما از آنجا که این روایت در منابع اهل سنت آمده، از نظر ما دچار
مشکل سندی است، حال اگر شهرتی میان اصحاب بر این مسئله وجود داشته باشد، میتواند ضعف سند روایت را جبران کند، که در این صورت حلق رأس برای زنان در حکم حلق لحیه برای مردان است، گذشته از این که تمام فرمایشات مرحوم صاحب جواهر مشروط است به این که روایت مذکور مطلق باشد یعنی بگوییم که این روایت در مورد حج نبوده و مطلقاً حلق رأس را حرام میداند، ما به این مطلب مرحوم صاحب جواهر دلیل دیگر را اضافه میکنیم مبنی بر این که حلق رأس برای زنان در عصر حاضر به عنوان لباس شهرت به حساب آمده و وهن است، در نتیجه احتیاط واجب در ترک حلق توسط زنان حتی در خارج از ایام حج است.
وی افزود: استثنای دوم مربوط به بحث صروه است، یعنی کسی که برای اولین بار به حج میرود آیا بر او واجب است تمام سر خود را بتراشد یا این که مخیر است بین حلق و تقصیر؟ از مجموع اقوال استفاده میشود که بین متأخیرین شهرت تخییر بوده و بین قدما تقریباً مسئله برعکس است، مرحوم صاحب مدارک میفرماید: ما اختاره المصنف من التخییر بین الحلق و التقصیر مطلقاً و افضلیت الحلق و تأکده فی حق الصروره و الملبد هو المشهور بین الاصحاب و قال الشیخ فی جمله من کتبه لا یجزی الصروره و الملبد الا الحلق. و مرحوم علامه نراقی نیز در کتاب مستند میفرماید: عن جماعه من اعاظم القدماء الستثناء الثلاثه و الحکم بتعیین الحلق علیهم، در نتیجه مسئله حلق در صروره ذات قولین است.
وی ادامه داد: منشأ اختلاف میان این دو گروه اختلاف موجود در روایات است، اما قبل از وارد شدن به روایات وارد بحث از آیه میشویم، خداوند در قرآن کریم، در سوره فتح میفرماید لتدخلن المسجد الحرام آمنین محلقین رئوسکم و مقصرین، حال سؤال این است آیا این مسلمانان مرتبه اولی بود که به حج میرفتند یا این که مرتبه دوم؟ (اولین حج، حج عمره بوده است) بعید است که حتی بگوییم برخی از آنها برای دومین بار به حج میرفتند، یعنی بیشتر قریب به اتفاق و یا میتوان گفت که تمام آنها برای اولین بار به حج رفته بودند، در عین حال آیه شریفه بحث از تخییر را مطرح میکند، در حالی که بحث از تخییر در جایی که بر بیشتر حجاج حلق واجب باشد، بسیار بعید به نظر میرسد.
