آن چیزی که جامعه را میسازد علم کامل نیست اخلاق کامل است. از همین رو پیامبر اکرم (ص) علم فقه، حقوق، اصول دین، فروع دین و دیگر علوم را کامل کرد اما نفرمود «انی بعثت لاتمّم العلوم » بلکه فرمود: «انی بعثت لاتمّم مکارم الاخلاق».
به گزارش جماران به نقل از شفقنا، حضرت آیتالله جوادی آملی در ادامه سلسله جلسات درس تفسیر خود در تفسیر آیات 99 تا 105 سوره مبارکه صافات روز سه شنبه بیان کرد: در جریان داستان حضرت ابراهیم (ع) همانطور که بیان شد سر فصل داستان «إِذْ جَاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ» بود با وجود این در آیه 99 می فرماید:« وَقَالَ إِنِّی ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّی سَیَهْدِینِ؛ و او به پدر و قوم خود گفت: همانا من به سوى پروردگارم روانه مىشوم و به سرزمینى مى روم که با آسودگى خاطر به عبادت او بپردازم و به درگاهش نیایش کنم؛ حتماً او مرا راهنمایى خواهد کرد».
وی ادامه داد: سخن در این نیست که جای مخصوصی، زمین خاصی برای مناجات آمده باشد، آن کسی که با قلب سلیم در محضر ذات اقدس اله میرود او مظهر ذات اقدس اله خواهد بود هر جا باشد با قلب سلیم است منتها در برخی مکانها و زمانها فرصت «مجی» یا «ذهاب» به سمت خداوند بهتر از جای دیگر است در تمام اوقات لیل و نهار جای و زمان برای مناجات برای خداوند هست اما در سحر این فرصت بهتر است که فرمود: «إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِیلًا؛ قطعاً پدیده شب براى پیراستنِ نفس پابرجاتر از روز و سخن در آن ثابتتر و درستتر است، مزمل- 6» سحر یک نشئه خاص است یک فرصت مناسبتری است.
این مرجع تقلید تصریح کرد: بنابراین اینکه وجود مبارک ابراهیم (ع) میفرماید: «وَقَالَ إِنِّی ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّی سَیَهْدِینِ» در حالی که در آیات قبل اشاره به قلب سلیم او شده است «إِذْ جَاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ» یعنی مکان مناسبتری که دیگر سخن از آتش سوزی و ابراهیم سوزی و ان طور سخنان نباشد مکانی که از بیرون مزاحمی برای عبادت نداشته باشم چون وقتی قلب سلیم دارد مزاحمت درونی که وجود ندارد.
خداوند به انسانها نزدیک و تبهکاران از خداوند دور هستند
آیتالله جوادی آملی اظهار کرد: مطلب بعدی این است که «ذهاب، رفتن» و «مجی، آمدن» یک طرفه هستند و این دو از اضافههای متقابل هستند و بالاخره این دو یک بُعد و دوری میطلبد. اگر ذات اقدس اله اقرب من حبل الورید است قرب و بعد را باید توجیه کرد که چگونه انسان دور است و به خدا نزدیک میشود. همچنین در عبادتها و نمازهای ما که گفته میشود قربه الله باید باشد با اینکه خداوند «أَنَّ اللَّهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ» در درون انسان است و نه تنها از دیگران به ما نزدیکتر است بلکه از خود ما به ما نزدیکتر است.
وی ادامه داد: باید این قرب و بعد را توجیه کرد. در امور مادی اگر الف به ب نزدیک بود ب هم به الف نزدیک است و غیر این نیست اما در مورد خداوند و امور غیر مادی یک طرف یعنی الف به ب نزدیک است اما ب از الف دور است خدایی که نزدیکتر از رگ گردن به انسان است همان خداوند در مورد تبهکاران فرمود: «یُنَادَوْنَ مِنْ مَکَانٍ بَعِیدٍ» آنهایی که کارهای قربی انجام نمیدهند و قربه الله کاری ندارد اینها از خدا دورند در حالی که خدا به آنها نزدیک هستند و وجود مبارک حضرت ابراهیم (ع) قرب متقابل داشت یعنی هم او به خدا نزدیک بود هم خداوند به او نزدیک بود چرا که او قلب سلیم داشت بنابراین او برای عبادت مشکل درونی نداشت ولی مشکل بیرونی داشت که همان قومش بودند برای همین فرمود من به جایی میروم که برای عبادت خداوند آزار بیرونی وجود نداشته باشد.
حلم و بردباری از برجستهترین ملکات نفسانی است
این مفسر قرآن بیان کرد: ابراهیم بعد از اینکه از قوم خود جدا شد از ذات اقدس اله درخواست هبه کرد بهترین هبه و هدیهای که خداوند عطا میکند همان انسان کامل است«رَبِّ هَبْ لِی مِنَ الصَّالِحِینَ» او چند چیز را از ذات اقدس اله به عنوان هدیه درخواست کرد. عرض کرد به من صالحی عطا کن یعنی کسی که قلب سالم و سلیمی داشته باشد و نه تنها عمل صالح انجام دهد بلکه تضمین شده باشد. فرزندی که پسر باشد عمری داشته باشد و حلیم و بردبار باشد «فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِیمٍ». حلم و بردباری از برجستهترین ملکات نفسانی است و خداوند در قرآن کریم بارها به خودش نسبت داده است اما در قرآن کریم حلم را برای هیچ پیامبری مگر برای حضرت ابراهیم (ع) و فرزندش اسماعیل (ع) ثابت نکرده است. حلم از آن کلمات برجسته عربی است که معادل فارسی ندارد و برای معنای آن ناچاریم از کلمه مرکب بردبار استفاده کنیم و کلمه بسیط فارسی برای این کلمه عربی وجود ندارد.
آیتالله جوادی عنوان کرد: آن کسی که اشرف انبیاء است همه اوصاف انبیا را به نحو اکمل دارد اما مساله خلق که خداوند فرمود: «وَإِنَّکَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِیمٍ»برای اینکه سبغه مردمی در تبلیغ و تربیت و آن کارسازی که اخلاق دارد علم ندارد. مرحوم کلینی نقل کرد که امام صادق (ع) فرمود وجود مبارک پیغمبر با احدی مگر به اندازه عقل خودش با مردم حرف نزد و برخی از علما آمدهاند ثابت کردهاند که پیامبر (ص) با علم خود با اهل بیت سخن میگفت چرا که فقط آنها بودند که علم پیامبر را میفهمیدند. اما آن چیزی که جامعه را میسازد علم کامل نیست اخلاق کامل است. از همین رو پیامبر اکرم (ص) علم فقه، حقوق، اصول دین، فروع دین و دیگر علوم را کامل کرد اما نفرمود «انی بعثت لاتمّم العلوم » بلکه فرمود: «انی بعثت لاتمّم مکارم الاخلاق».
وی بیان کرد: به ما هم ذات اقدس اله فرمود شما در همه مسائل مخصوصا اخلاق به حلم و بردباری به وجود مبارک ابراهیم خلیل تاسی کنید. درست است در سوره احزاب فرمود: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» اما در آیه 6 سوره ممتحنه فرمود: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِیهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ؛ به یقین در توکل و نیایش ابراهیم و همگامانش به درگاه خدا براى شما اقتداى نیکویى است» و همچنین در آیه 4 این سوره فرموده است: « قَدْ کَانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِی إِبْرَاهِیمَ وَالَّذِینَ مَعَهُ» همانطور که ابراهیم و مومنان به آن حضرت از بیگانههای تبری جستند شما هم به ابراهیم و مومنانش تاسی کنید و از بیگانگان تبری بجویید.
این مرجع تقلید در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: ما نیز امروز در حوزه علمیه در ایران اسلامی در نظام اسلامی از بیانیه سست و بی محتوای پارلمان اروپا تبری میجوییم. چون دین به ما گفته است کاری که ابراهیم نسبت به نمرود کرد شما هم در زمان خودتان نسبت به نمرودهای تاریخ همین کار را بکنید و امروز نیز ایران، حوزه، دانشگاه، ملت و مردم همین کار را میکنند. تبری از بیگانه در نقشه جامع انبیاء الهی است و همین قرآن در نقشه جامع حضرت ابراهیم (ع) گفته است که باید تبری کنید از بیگانه بیگانه گوی.
