در ادامه همایش بررسی اندیشه های ارتباطی امام (س) که صبح روز پنج شنبه با حضور پژوهشگران ، محققین و اساتیدی از دانشگاه برگزار می شد مقالاتی نیز ارایه شد.
حجتالاسلام جواد فخار طوسی، مدرس حوزه و پژوهشگربا ارائه مقاله خود استقلال نهاد رسانه از نهاد حکومت را در اندیشه حضرت امام خمینی (س) بررسی کرد.
وی اظهار کرد که اداره نهاد رسانه باید مستقل از نهاد حکومت انجام شود و سیاستپردازی نهاد رسانه نباید توسط نهاد حاکمیت باشد. این پژوهشگر در بخش دیگری از سخنرانی خود بر ضرورت امکان حضور همه فعالان اجتماع در عرصه رسانه تأکید کرد و دلیل لزوم استقلال نهاد رسانه ملی از نهاد حاکمیت را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد.
فخار طوسی در همین رابطه مسأله امر به معروف و نهی از منکر را یک تکلیف عام برشمرد و گفت: شمول این تکلیف نسبت به حاکمیت بیش از سایر نهادها همواره مورد تأکید پیشوایان دینی بوده است.
این مدرس حوزه با اشاره به این فرمایش امام خمینی(س) که «مبادا من یک زمان کلامی خلاف مقررات اسلامی بگویم اگر چنین شد اعتراض کنید، بنویسید و بگویید» گفت: امربهمعروف و نهی از منکر نسبت به حاکمیت، یک تکلیف واجب متوجه جامعه است و تکالیفی که متوجه اجتماع میشود باید متصدی خاص داشته باشد.
این پژوهشگر با تأکید بر این نکته که نهاد رسانه به عنوان زبان جامعه وظیفه اطلاعرسانی را بر عهده دارد، ادامه داد: انجام وظیفه امر به معروف و نهی از منکر نسبت به حاکمیت توسط رسانه، مستلزم استقلال آن از نهاد حاکمیت است، لذا رسانهها باید مستقل باشند.
فخار طوسی در بخش دیگری از سخنانش حضور مساوی همه فعالان عرصه اجتماعی و استفاده آنها از ابزار رسانه ملی و امکانات آن را به دلیل آن دانست که این امکانات مصداق بیتالمال محسوب میشود و ادامه داد: حضور همه فعالان سیاسی و اجتماعی در رسانه ملی، طبیعتا مخالفان سیاسی را نیز شامل میشود.
این مدرس حوزه در ادامه برخی رفتارهای پیامبر اکرم (ص) و حضرت علی (ع) در برابر مخالفانشان را مورد اشاره قرار داد و در همین راستا به رفتار پیامبر اکرم (ص) در مقابل جریان اعتراضات در سال ششم هجری اشاره کرد و گفت: رفتار پیامبر(ص) در برابر منافقان و ناراضیان مدینه و همچنین برخورد علیابنابیطالب(ع) با ناراضیان سیاسی در بدو خلافتشان و برخورد ایشان در برابر خوارج را نیز میتوان در این راستا مورد تبیین و بررسی قرار داد.
در ادامه همایش امید مسعودی رییس دانشگاه ارتباطات سوره مقاله خود را با عنوان « روزنامهنگاری توسعه در اندیشه و نگاه حضرت امام خمینی (س)» ارائه کرد. دکتر امید مسعودی اهمیت وسایل ارتباط جمعی را جزو بدیهیات دانست و گفت: اینکه با رسانهها در دنیا و کشور ما چگونه برخورد میشود باید مورد بحث و پژوهش قرار گیرد.
وی با یادآوری اینکه حضرت امام (س) در عرصه سیاست، اقتصاد، فرهنگ و سایر زمینهها دو عنصر استبدادستیزی و استکبارستیزی را مورد نظر داشتند، افزود: این موضوع از پنج دهه گذشته در بین کشورهای درحال توسعه که البته بیشتر آنها مسلمان بودند وجود داشت، به ویژه این مبارزه علیه جریان یکسویه خبر و در برابر نفوذ رسانهای گسترده غرب در یونسکو نیز بسیار چشمگیر بود.
وی گفت: همه هدف روسای کشورهای درحال توسعه این بود که نظم جهانی ارتباطات را در برابر عدم تعامل بینالمللی ارتباطات و در جهت مقابله با سلطه یکسویه غربی صورت دهند.
مسعودی ادامه داد: پیش از پیروزی انقلاب اسلامی نگاه امام(س) به مطبوعات این بود که به اخلاق توجه و وضعیت خود را اصلاح کنند، اما بعد از پیروزی انقلاب توصیه حضرت امام (س) به رسانهها این بود که رسالت فرهنگی و آموزشی خود را حفظ کنند و آزادانه مطالب را بنویسند، اما توطئه نکنند.
رییس دانشگاه ارتباطات سوره در بخش دیگری از سخنانش با یادآوری این توصیه حضرت امام (س) به مطبوعات و رسانهها در آن زمان مبنی بر اینکه « اگر قرار است عکس من را منتشر کنید به جای آن عکس یک رعیت و کار مهم او را منتشر کنید و بنویسید» گفت: ایشان میفرمود من میل ندارم هر زمان رادیو یا تلویزیون روشن میشود، نام و عکس من از آن پخش شود.
مسعودی در بخش پایانی سخنرانی خود به جمعبندی دیدگاههای امام (س) در این زمینه پرداخت و گفت: پرهیز از جنگ مطبوعاتی و رعایت اخلاق، مدرسه سیار جامعه بودن، اینکه انتقاد حق مطبوعات است و نه انتقام، و پرهیز از مدیحهسرایی در مطبوعات از جمله دیدگاههای حضرت امام(س) درباره رسانهها بوده است.
وی گفت: مطبوعات باید براین اساس تجدیدنظر اساسی در شیوه عمل خود داشته باشند و با شرایط نوین کشور خود را منطبق کنند و الگوی تازهای برای سایر کشورها باشند.
در ادامه دکتر ابوالفضل مروی، پژوهشگر، نقش و اهمیت پایگاهها و رسانههای سنتی در دیدگاه امام خمینی(س) را بررسی و تبیین کرد. مروی در این همایش گفت : امام خمینی (س) از تمامی امکانات و رسانههای سنتی و مدرن برای پیشبرد نهضت اسلامی استفاده کردند، ولی آنچه به عنوان پایگاه و عرصه ارتباطات سنتی - مذهبی شناخته میشود، یعنی مساجد، حسینیهها، تکایا از دیدگاه ایشان واجد اهمیت محوری است.
وی افزود: امام خمینی (س) از دوران پهلوی در ابتدا تلاش کردند این مراکز را از سلطه حکومت پهلوی نجات دهند و به احیا و فعالسازی آنها بپردازند. البته سخنان امام خمینی (س) درباره این مراکز بیشتر متمرکز بر فعالیت مساجد است.
مروی ادامه داد: امام خمینی (س) در دوران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی عمدتا بر نقش اطلاعرسانی مساجد به مراکز مذهبی تأکید داشتند ولی بعد از پیروزی که امکان و حوزه فعالیت این مراکز بیشتر شد، ایشان خواهان تقویت جایگاه دینی و مذهبی آنها و نیز ایفای نقشهای بیشتری از قبیل تعلیم و تربیت، بسیج نیروهای مردمی و... شدند. این پژوهشگر با بیان اینکه در دیدگاه امام (س) قدرت مساجد و اساسا قدرت انقلاب ناشی از قدرت عامه مردم است، افزود: حضور مردم در مساجد و محافل دینی و برگزاری شعائر و مراسم مذهبی کلید پیروزی و حفظ نهضت اسلامی است. خواست امام (س) از مردم و توصیه همیشگی ایشان به آنان قبل و بعد از پیروزی انقلاب، حضور و اجتماع در مساجد و مراکز مذهبی است.
محمدحسن زورق، استاد دانشگاه و محقق با موضوع «رسانه ملی در اندیشه امام(س)» نیز سخنرانی کرد و گفت: رهبری امام یک رهبری انقلابی بود. او یک سیاستمدار آرمانگرا و در عین حال واقعبین بود و این را میتوان در رهبری سیاسی او و حتی در مشرب عرفانی او نیز دید.
وی افزود: امام یک پیامآور از سنخ پیامآوران الهی و یک احیاگر اسلام ناب بود. او توانست با رهبری خود بحران هویت، بحران مشروعیت، بحران مشارکت و بیعدالتی را پایان دهد.
زورق ادامه داد: امام (س) همواره بر وحدت تکیه داشت. او نظریه ولایت فقیه را داد و میبینیم که این نظریه توانسته است در سالهای بعد از انقلاب، کشور را از بحرانها نجات دهد. او همچنین معتقد بود میزان رای ملت است و مشارکت مردم در سرنوشت خود را نه تنها یک حق، بلکه تکلیف میدانست. در زمینه عدالت، امام معتقد بود مملکت مال کوخنشینان است و به استرداد حق مستضعفان اعتقاد داشت.
وی افزود: امام (س) در پیامرسانی خود هیچ گاه از جملات پیچیده استفاده نمیکرد و حرفهای او ساده و در عین حال خیلی عمیق بود و راهکار دقیق را نشان میداد.
زورق درباره نظر امام درباره صدا و سیما افزود: امام (س) همواره بر توجه رسانهها به توطئهها توجه داشت و درباره صدا و سیما نیز شهادت میدهم حضرت امام(س) همواره بر نظارت دقیق خود بر صدا و سیما تاکید داشتند و این طور نبود که ایشان به مستقل بودن صدا و سیما از حکومت معتقد باشند.
همچنین در این همایش حجتالاسلام غفوری، استاد دانشگاه و محقق نیز گفت: دنیای امروز تحت تاثیر امام(س) قرار دارد. شخصیت امام (س) بیتردید بینظیربود و احتمال تحریف دیدگاههای ایشان توسط بدخواهان زیاد است؛ در حالی که بشر نیازمند نگاه واقعی اسلام در همه زمینهها و به تعبیر امام نیازمند اسلام ناب محمدی(ص) است.
وی به تاکید مقام معظم رهبری بر زنده نگه داشتن یاد حضرت امام اشاره کرد و گفت: آیتالله خامنهای آنقدر بر زنده نگه داشتن یاد امام تاکید دارند که حتی یک سال را به نام ایشان گذاشتهاند ، به اعتقاد ایشان این انقلاب بی نام و یاد خمینی در هیچ کجای جهان شناختهشده نیست؛ حتی در سیاستهای پنج ساله نظام نیز بر تلاش برای زنده نگه داشتن تفکر و اندیشههای امام(س) تاکید شده است و در این زمینه رسانهها وظیفه سنگینی دارند.
غفوری در بخش دیگری از سخنانش درباره ویژگیهای رسانهها از دیدگاه حضرت امام گفت: امام (س) همواره بر این امر تاکید داشتند که صاحبان رسانه چه کسانی هستند و چه چیزی باید بگویند. در نگاه امام صفتهایی برای کسی که در این سمت قرار میگیرد عنوان شده است که از جمله آنها میتوان به تعهد و تقوا ، شجاعت ، تخصص، داشتن روحیه اصلاحگری ، نفوذی نبودن و مستقل بودن و اعتقاد به تحول و پاسخگویی اشاره کرد.
غفوری در پایان درباره ویژگیهای محتوایی که از طرف رسانهها ارائه میشود گفت: امام معتقد بود محتواهای آموزشی، تبلیغی، اطلاعرسانی، تربیتی، ارشادی و پاسخگویی به دروغ های دشمنان باید در محتوای رسانهها وجود داشته باشد.
در پایان این همایش نیز نجفقلی حبیبی به عنوان جمع بندی به مطالبی که در خصوص استقلال رسانه از نهاد حکومت ارایه شده بود اشاره کرد و با استقبال این تفکر و دیدگاه گفت: قانون اساسی بر پایه اصولی است که جمهوری اسلامی با این اصول محقق میشود که یکی از آنها اجتهاد فقهاست. بحث استقلال نهاد رسانه از نهاد حاکمیت بحث جالبی است که با توجه به تحولات صورت گرفته جای پژوهش و بررسی را دارد و امیدواریم که حوزههای ما و فقها به این مساله توجه کنند.
