آن زمان که بحث صدور انقلاب اسلامی ایران مطرح شده بود بسیاری آن را به منزله مداخله ایران در سایر کشورها و براندازی نظام سیاسی آنها تلقی کردند اما فرمایش صریح امام خمینی(ره) که فرمود: "صدور انقلاب به لشکر کشی نیست" خط بطلانی بر این نوع اندیشه کشید.
مقدمه
بسیاری از حوادث بزرگ تاریخی، نه در ابعاد جغرافیایی و نقطه تولد خود میایستند و نه از نظر زمان در ظرف زمانی محدودی متوقف میشوند. برخی از وقایع و حوادث از یک مکان شروع میشوند اما دامنه اثرگذاری و پیامدها و بازتابهای آنها جهانی است.
انقلاب اسلامی ایران یکی از این حوادث است؛ حالاپس از گذشت سی و دو سال از انقلاب اسلامی شاهد حرکت هایی انقلابی در خاورمیانه هستیم که نشان میدهد انقلاب اسلامی ایران برای بسیاری از مردم جهان به عنوان منبعی الهام بخش تلقی شده است که موجب تجدید توان نهضتها و جنبشهای مردمی و اسلامی در این کشورها شده است.
صدور انقلاب اسلامی و تاثیر آن
آن زمان که بحث صدور انقلاب اسلامی ایران مطرح شده بود بسیاری آن را به منزله مداخله ایران در سایر کشورها و براندازی نظام سیاسی آنها تلقی کردند اما فرمایش صریح امام خمینی(ره) که فرمود: "صدور انقلاب با لشکر کشی نیست" خط بطلانی بر این نوع اندیشه کشید.
ایشان در این باره یادآور شدند : «معنی صدور انقلاب ما، این است که همه ملتها بیدار بشوند و همه دولتها بیدار بشوند و خودشان را از این گرفتاریهایی که دارند... نجات بدهند.»(صحیفه امام،ج13،ص281)
از منظر امام(ره) مفهوم صدور انقلاب در واقع انتقال ارزشهای معنوی و الهی آن و رساندن این رسالت به گوش جهانیان از طریق استفاده از امکانات و ابزارهای پیامرسانی بود که باید این هدف با استفاده از راهکارهای موجود مانند دعوت و تبیین مفاهیم و معارف اسلامی در جهان، معرفی و تبیین فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی، فراهم آوردن زمینههای مناسب برای گفت وگوی تمدنها و فرهنگ ها، تقویت وحدت امت اسلامی، احیای فرهنگ اهل بیت(ع) و ترویج و گسترش زبان و ادبیات فارسی تحقق یابد.
انقلاب اسلامی با ترسیم مرز جدیدی که به قول امام خمینی(ره) مرز بین مستضعفان و مستکبران بود، جبههای جدید در برابر غرب و شرق ایجاد و سبب خیزش دوباره جنبش عدم تعهد و ملتهای مستقل و نقشآفرین آنها در عرصه روابط بینالمل گردید.
انقلاب اسلامی توانست بازیگران نوینی را در نظام بینالملل به منصه ظهور برساند که از جمله آنها جنبشهای آزادیبخش و ملت ها هستند که بهعنوان نقشآفرینان جدید، دیدگاههای آنها از توانایی تاثیرگذاری بالایی بر دولتها و روابط بینالملل برخوردار است.
این انقلاب بی نظیر به عنوان پدیدهای که بر بنیاد ارزشهای دین با تکیه به روشها و شیوههای نوین دموکراسی، شکل گرفت والگوی جدید از مقاومت و مبارزه با استبداد و استعمار را به نمایش گذاشت، الگوی جدیدی از مدیریت در عرصه قدرت، سیاست و حاکمیت را متجلی و شکل جدیدی از تاثیرگذاری و متفاوت از کارکرد تاریخی مزبور را بنا نهاد و نوعی از جریان احیاگری، بیداری فکری و ایدئولوژیک را سامان داد و هدایت کرد.
انقلاب اسلامی ایران تاثیرات زیادی در بیداری مسلمانان جهان و احیای باورهای دینی داشت، پیروزی انقلاب اسلامی در ایران موجب شد مردمی که از عظمت قدرت خود بی اطلاع بودند با برداشتی نوین از اسلام راستین و ناب به حرکت درآیند.
این حرکت نه فقط شیعیان، بلکه طرفداران اهل سنت را نیز در برگرفت، چرا که پیام امام خمینی(ره)، پیام وحدت مسلمانان و یک پیام فراگیر و جهانی بود. والاترین دستاورد انقلاب اسلامی ایران برای ملتهای مستضعف جهان، تربیت انسان جدیدی بود که قادر به ایستادگی و مقاومت در مقابل ظلم باشد.
این مساله با ایجاد روحیه ایثار و مبارزه در میان امت اسلام، بزرگ ترین تهدید برای وضع موجود و ثبات تحمیلی غرب بر منطقه و نیز برای قدرتهای غربی که بر مواضع استراتژیک و منابع زیرزمینی کشورهای منطقه تکیه داشتند، محسوب میشد.
از سوی دیگر، انقلاب اسلامی، اسلام را به عنوان دینی جامع و متناسب با شرایط روز و دارای ایدئولوژی سیاسی عرضه کرد و به صدور معنویت به جهانیان، چهره واقعی اسلام ناب محمدی(ص) را ارایه کرد.
به علاوه با ارایه الگوی عملی و نظری از جمهوری اسلامی و نیز ترغیب مسلمانان به همگرایی و وحدت اسلامی، توانست هویت سیاسی و دینی جدیدی بر اساس ارزشهای دینی به مسلمانان ببخشد و با زنده نگه داشتن حضور مردم در عرصههای مختلف انقلاب، زمینه مشارکت و حق تعیین سرنوشت مردم را فراهم کند.
انقلاب اسلامی از آن لحاظ که توانسته است آرمانهای خود را به جهانیان عرضه کند و سردمدار جنبش نرمافزاری و قطب فرهنگی و علمی جهان اسلام شود و نیز به عنوان مرکز ثقل جهان اسلام، در گفتمانسازی، نظریهپردازی وارایه اندیشه انقلابی به صورت جذاب، عملی، کارآمد و منطقی، توفیق نظری داشته است.
همچنین توانایی انقلاب در تلفیق دین و سیاست، سنت و مدرنیته، روشنفکری و دیانت، معنویت و مادیت، عدالت و آزادی، استقلال و امنیت قابل توجه است.
"جوزف ساموئل نای" از نظریه پردازان مشهور آمریکا، مبتکر تئوری قدرت نرم و استاد دانشگاه هاروارد اذعان می نماید :«ایران، به نماد استقلال تبدیل شده است و ارزشهای مردم خود را ترویج میکند که مورد احترام بقیه قرار میگیرد.»
پدیده کم نظیر "مقاومت" در برابر استبداد داخلی و استعمار و صهیونیسم بینالمللی، از آثار مهم انقلاب اسلامی است که جریان پیشروی که آرمانهای انقلابی و اسلامی را به عمق جان ملتهای عرب نفوذ داد و امروز به خیزش عظیم مردم تونس، مصر، الجزایر، اردن، لیبی، یمن و بحرین و... منجر شده است.
امروز جمهوری اسلامی ایران با اقتدار و عزت در مسائل مهم سیاسی جهانی تاثیرگذار است و روحیه استکبارستیزی و ظلمستیزی مردم ایران به سایر کشورهای جهان نیز صادر شده است.
انقلاب اسلامی و جهاد مردم فلسطین
تاثیر انقلاب اسلامی در فلسطین قویتر از هر مکان دیگری بود؛ زیرا مسلمانان فلسطین در حالی که تحت اشغال وحشیانه صهیونیستی به سر میبردند، ناامیدتر و فروپاشیدهتر از تمامی ملل مسلمان بودند.
در چنین شرایطی، سرزمینهای اشغالی شاهد حرکت بزرگ و عظیم بیداری اسلامی به عنوان بخشی از نهضت اسلامی گسترش یافته در منطقه بودند که با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران آغاز شد.
مردم فلسطین که سالها طعم تلخ مشکلات و ناگواریهای اشغال را تحمل کرده و ناامید از تلاشهای ناسیونالیسم سکولار عربی شده بودند، با وقوع انقلاب اسلامی ایران جان تازه ای گرفتند.
تاثیر شخصیت امام خمینی(ره) برروی روشنفکران و مبارزین و علمای فلسطینی سبب شد که آنها در جستجوی راه هایی برای اعمال تعلیمات امام خمینی(ره) در فلسطین برآیند، به این ترتیب بعد از دهههای 50، 60 و 70 میلادی که اسلام از صحنه فلسطین خارج شده بود مجددا فلسطین به مرکزیت نهضت بیداری اسلامی معاصر تبدیل شد و با این پشتوانه جدید به مقابله با اسرائیل رفت و از این به بعد اصول جهاد، شهادت و فداکاری در راه هدف که سمبلهای اسلام ناب و شعارهای انقلاب بود، به عنوان اصول راهبردی فلسطینیها مطرح شد.
یکی از پدیدههایی که تاثیر انقلاب اسلامی را بهتر از هر چیزی در فلسطین نشان میدهد، قیام مردم فلسطین در قالب جنبش «انتفاضه» است. این جنبش در میان سختترین شرایط بینالمللی و منطقهای و محلی، همچنان در مسیر خود تا رسیدن به احقاق حقوق مردم فلسطین، اصرار دارد.
شهید دکتر "فتحی شقاقی"، رهبر پیشین سازمان جهاد اسلامی فلسطین، در خصوص تاثیر انقلاب اسلامی بر مبارزات مردم فلسطین گفته بود: «این انقلاب به ما فهماند که پیروزی ما در گرو پیروی از راه امام خمینی(قدس سره) است؛ از همین رو، ناگهان در و دیوار مساجد سرزمینهای اشغالی به ویژه مسجدالاقصی با تصاویر حضرت امام تزئین شد. امروز نیز شاهد آن هستیم که آیتالله خامنه ای همان مشی امام(قدس سره) را ادامه میدهند و مساله فلسطین را در شمار مسائل اصلی مسلمانان قرار دادهاند.»
وی در جای دیگری انتفاضه را از برکات مهم انقلاب اسلامی ایران میداند و میافزاید: «انتفاضه یکی از ثمرات بیداری اسلامی است که امام خمینی(قدس سره) در منطقه و بویژه در فلسطین به وجود آورد.»
درآخرین رهنمود راهبردی مقام معظم رهبری در همایش بینالمللی بیداری اسلامی در تهران جمله راهگشای ایشان در خصوص محدوده جغرافیایی فلسطین که فرمودند "فلسطین از بحر تا نهر را شامل میشود" روح تازهای در کالبد همه فلسطینیان آزاده دمید.
انقلاب اسلامی زمینه ساز نهضت فراگیر در لبنان
وقوع انقلاب اسلامی زمینه ساز نهضت فراگیر در کشور لبنان و الهامبخش رهایی مردم مناطق این کشور از اشغال صهیونیستها شد. با توجه به سالها اقامت امام موسی صدر در کشور لبنان و نیز اشغال جنوب این کشور در ژوئن 1980 توسط رژیم غاصب صیهونیستی، این کشور به صورت مناسبترین محل رشد و پرورش افکار اسلام انقلابی درآمد.
آمیختگی دین و سیاست در لبنان، با وقوع انقلاب اسلامی شدت یافت. انقلاب اسلامی ایران به عنوان یک الگوی مهم، به مردم لبنان نشان داد که یک نهضت اسلامی خالص و کاملا سازمان یافته و دارای انگیزه میتواند دستاورد عظیمی در مقابله با ستمگری و بیعدالتی داشته باشد.
انقلاب اسلامی ایران برای بسیاری از مردم جهان به عنوان منبعی الهام بخش تلقی شده که موجب تجدید توان نهضتها و جنبشهای مردمی و اسلامی در این کشورها شده است.
اما ملموسترین پدیده متاثر از انقلاب اسلامی، سازمان «حزب الله» لبنان است. این سازمان به عنوان یک جنبش مردمی، به دنبال شکست لبنان از رژیم غاصب و تحت تاثیر آرمانهای انقلاب اسلامی در میان مردم پدید آمد.
حزب الله هنگام تاسیس، در بیانیه ای با عنوان (ما که هستیم و هویت ما چیست؟) اعلام کرد: ما فرزندان حزب الله هستیم که خداوند طلیعه آن را در ایران به پیروزی رساند تا دوباره هسته اولیه دولت اسلامی را در جهان بر پا کند.
" سیدحسن نصرالله"، دبیرکل «حزبالله»، نیز حرکت «مقاومت» را به عنوان پاسخگویی و استجابت به یک تکلیف الهی میداند که امام خمینی(ره) معین کرده است.
وی میگوید: گروههای معتقدی که با عناوین مختلفی فعالیت میکردند، بر اساس دو محور هماهنگ شدند و به یکدیگر پیوستند؛ محور نخست ایمان به ولایت فقیه و التزام به رهبری حکیمانه امام خمینی(ره) و محور دوم ضرورت قیام و مبارزه با دشمن اسرائیلی. بر اساس این دو محور، تمام گروههای اسلامی به یکدیگر پیوستند و حرکت واحدی را سازمان دادند که امروز به «حزب الله» معروف است.
نقطه عطف این وحدت و همبستگی و بهرهمندی از آموزه های انقلاب اسلامی در جنگ 33 روزه رژیم صیهونیسم به عنوان اولین ارتش خاورمیانه و به گل نشستن این ارتش حرفه ای در مقابل عزم و اراده مردمی مومن و متوکل بر خداوند متعال به اثبات رسید.
حضور اسلامگرایان در ترکیه
یکی از مهمترین دلایل رشد اسلامگرایی ترکیه در کنار عوامل داخلی موجود در این کشور وقوع انقلاب اسلامی است. به نظر میرسد پس از فروپاشی رژیم پهلوی در ایران، حداقل اندیشه تشکیل نوعی از حکومت اسلامی در ترکیه که خود سالها مرکز حکومت اسلامی عثمانی بود را دوباره زنده کرد.
پیروزی انقلاب اسلامی ایران تاثیر قابل ملاحظه ای برافکار مسلمانان مبارز ترکیه داشت. در گزارشی که به وسیله سیا برای وزارت امورخارجه آمریکا تنظیم شده چنین آمده بود: «فلسفه امام خمینی روز به روز در ترکیه توسعه مییابد.»
به باور بسیاری از تحلیلگران، به قدرت رسیدن اسلامگرایان در ترکیه و شکسته شدن تابوهایی از قبیل منع انتخاب یک اسلامگرا به مسند ریاستجمهوری ترکیه، ممنوعیت حجاب اسلامی و امثال آنها که در طول سالهای پس از انقلاب اسلامی در این کشور لائیک بوقوع پیوسته، چیزی جز تاثیر معنوی انقلاب اسلامی ایران بر این کشور همسایه نمیتواند باشد.
در حال حاضر پرواضح است که اسلامگرایان در ترکیه با الهام از همسایه شرقی خود که برای اولین بار اسلام را در حکومت وارد کرد، آراء مسلمانان ترکیه را کسب و به بالاترین مسند حکومت در این کشور دست پیدا کرده اند.
انقلاب تونس و حرکت مصر پس لرزههای انقلاب ایران
حضرت امام خمینی(ره) با نگرش ژرفی که به شرایط دنیای امروز داشت و با آینده نگری عمیق خود، علاوه بر فروپاشی شوروی و بلوک کمونیسم، زوال اردوگاه سرمایهداری غرب را نیز پیش بینی کرده بود. آن رهبر حکیم و دوراندیش به خوبی میدانست که حاکمیت سادات ها و مبارک ها در مصر جز در پرتو قیامی مردمی ریشه کن نخواهد شد؛ بنابراین، در این باره فرمودند:
«اگر بخواهید مصر را نجات بدهید و سایر ممالک عربی را نجات بدهید از دست این عمال، از دست اجانب، ملت ها باید قیام بکنند».(همان ،ج6،ص503) «همه می دانیم که جهان اسلام در انتظار به ثمر رسیدن کامل انقلاب ماست، ما از همه کشورهای زیر سلطه برای به دست آوردن آزادی و استقلال، کاملا پشتیبانی مینماییم و به آنان صریحا میگوییم که حق گرفتنی است، قیام کنید و ابرقدرت ها را از صحنه تاریخ روزگار براندازید. من بارها گفتهام و هم اکنون هشدار میدهم که اگر شرق ستم کشیده و آفریقا به خودشان متکی نباشند، تا ابد گرفتارند.»(همان،ج12،ص147)
و در بخشی از سخنان ایشان درباره انقلاب آینده مردم مصر آمده است: «من امیدوارم که ملتهای دیگر هم توجه بکنند و اقتدا بکنند به این ملت ایران. ملت مصر اعتنا نکند به این حکومت جائری که اعلام میکند که ما هرکس اسم از اسلام ببرد سرکوب میکنیم. بدانند که اسلام در مصر در خطر است و واجب است بر زن و مرد مصری که قیام کنند و این حکومت فاسد را، که از اول اعلام جنگ با اسلام داده است، سرکوب کنند.»(همان،ج15،ص286)
در واقع ایشان قدرت نرم نهفته در انقلاب اسلامی را که همانا قدرت نفوذ بر دلها است، عامل کارا برای برانگیختن ملتهای مسلمان برای احیای هویت واقعی خود میدانستند که اینک و پس از سالها، ملتهایی چون مصر و تونس که فرصتی پیدا کردهاند به دنبال مفاهیم اساسی انقلاب اسلامی ایران همچون استقلال، آزادی و مقابله با غده سرطانی رژیم صهیونیستی روان شدهاند.
"حضرت آیتالله خامنهای" رهبر معظم انقلاب اسلامی در بیاناتشان در خطبههای نماز جمعه 15 بهمن( سال 89 ) تهران با اشاره به تحولات مصر و تونس تاکید کردند: «حوادث منطقه انعکاس 30 ساله صدای ملت ایران است که در نقاط دیگر جهان با قوت و قدرت شنیده میشود.»
ایشان افزودند: «این حوادث برای ملت ایران معنای دیگری دارد و این خلوص بیداری اسلامی است.»
بسیاری از تحلیلگران سیاسی انقلاب تونس را به انقلاب اسلامی ایران تشبیه کردند و خبرگزاری رویترز درخصوص ورود رهبر اسلامی تونس تیتر خبر خود را «حلول انقلاب اسلامی در تونس» انتخاب کرد.
" محمد العاصی"، امام جماعت مسجد جامع واشنگتن در مصاحبه با پرستیوی نقش اسلام در انقلاب و آینده تونس را بسیار حائز اهمیت میداند و انقلاب تونس را به انقلاب 30 سال پیش در ایران تشبیه میکند. "زینالعابدین بن علی" همانند شاه در سالهای پیش از پیروزی انقلاب ایران، طبق دستورات آمریکا فعالیت میکرد و تلاش داشت تا با پیروی از اصول غربی، تونس را کشوری را دموکراتیک جلوه دهد.
کانال 10 تلویزیون رژیم صهیونیستی نیز در مقایسه انقلاب مردمی تونس با انقلاب اسلامی ایران به سخنرانی شاه خطاب به مردم ایران اشاره کرد و با پخش اظهارات "بن علی" پس از تشدید اعتراضات و خارج شدن امور از کنترل نظامش، از مخاطبان خود پرسید آیا شما وجه تشابهی در این زمینه میبینید؟ در روزهای اول برخی میگفتند این امر در منطقه بیسابقه بوده است و در منطقه قیامی صورت نگرفته است، درحالی که این امر اشتباه است.
انقلاب مصر نیز از حیث گستردگی مشارکت مردمی شبیه انقلاب اسلامی ایران است اما به دلیل عدم وجود رهبری واحد برای ایجاد وحدت بین اقشار مختلف با انقلاب ایران متفاوت است.
وقوع انقلاب تونس و حرکت اعتراضی علیه مبارک در مصر از جمله وقایعی است که آن را نیز میتوان از تاثیرات انقلاب اسلامی در منطقه دانست.
ویژگی انقلاب ایران از حیث ایدئولوژی کاملا روشن بود و صبغه اسلامی و دینی داشت آنچه در مصر، تونس، یمن، بحرین و... میگذرد نشانه خستگی مردم این کشورها از استبداد و دیکتاتوری و فساد و فقر است، عده ای تصور میکردند مردم این کشورها میدانند چه نمی خواهند اما نمی دانند چه میخواهند! اما تداوم مبارزات مردم در ظل شعارهای اسلامی و قرآنی و آرای استخراج شده که به کاندیداهای اسلامگرا داده شد واقعیات را بر همگان روشن نمود.
سید رضا صدرالحسینی
فصلنامه اخوت شماره
