اشاره: دهه چهل و پنجاه، دهه های اوح روشنفکری در ایران هستند روشنفکرانی که بیش از هر زمان دیگری، در اندیشه یافتن راهی به رهایی بودند. تبیین فضای روشنفکری آن روزها ضروری است چون همه آنچه در دهه های بعدی بر ایران رفت، ریشه در کنش های فکری این دو دهه دارد. در این میان، بازخوانی رفتار روشنفکران وروحانیت بخصوص رابطه روشنفکران و امام، اهمیت بسیار دارد. آنچه در پی می آید، نامه ای است از امام خطاب به استاد محمدرضا حکیمی در 28آبان48 که به خوبی، بیانگر دیدگاه و سیره عملی امام درباره متفکران و روشنفکران جامعه ایرانی است.
زمان: 28 آبان 1348/8 رمضان 1389
مکان: نجف.
موضوع: ضرورت آگاه ساختن جامعه
بسمه تعالى
رمضان المبارک 1389
جناب مستطاب ثقة الاسلام آقاى حکیمى- دامت افاضاته
گرچه جناب آقاى آزرم (1) را ملاقات نکردهام لکن تا اندازهاى از روحیات ایشان اطلاع دارم. قبلًا هم پس از انتقال به عراق قطعه شعرى که حاکى از افکار ایشان تا اندازهاى بود ملاحظه نمودهام. اینک نیز «پیام» بلند پایه را دیده و از ایشان تقدیر مىکنم.
اینجانب روزهاى آخر عمر را مىگذرانم، و مع الأسف نتوانستم خدمتى به اسلام عزیز و مسلمین بنمایم؛ ملتهایى که با جمعیت بسیار انبوه و اراضى بسیار وسیع و ذخایر بسیار گرانبها و سوابق بسیار درخشان و فرهنگ و قوانین آسمانى در تحت اسارت استعمار با گرسنگى و برهنگى و فقر و فلاکت و عقب ماندگى دست به گریبان و در انتظار مرگ نشستهاند، [و] دولتها که به دست استعمار تشکیل مىشوند، جز در خدمت آنها نمىتوانند باشند. اختلافات موجوده در بین سران دوَل اسلامى- که میراث ملوک الطوایفى و عصر توحش است و با دست اجانب براى عقب نگاه داشتن ملتها ایجاد شده است- مجال تفکر در مصالح را از آنها سلب نموده است. روح یأس و ناامیدى که به دست استعمار در ملتها حتى در رهبران اسلامى دمیده شده است آنها را از فکر در چاره جویى باز داشته است. امید است طبقه جوان که به سردیها و سستیهاى ایام پیرى نرسیدهاند با هر وسیلهاى که بتوانند ملتها را بیدار کنند؛ با شعر، نثر، خطابه، کتاب وآنچه موجب آگاهى جامعه است؛ حتى در اجتماعات خصوصى از این وظیفه غفلت نکنند، باشد که مردى یا مردانى بلند همت و غیرتمند پیدا شوند و به این اوضاع نکبت بار خاتمه دهند. باید جوانهاى تحصیلکرده از این هیاهوى اجانب خود را نبازند، و سرگرم بساط عیش و نوشى که به دستور استعمار براى آنها و عقب نگه داشتن آنها فراهم شده است نگردند. باید اشخاص بیدار، تولید مثل کنند و هرچه بیشتر همفکر و هم قدم پیدا کنند و صفوف خود را فشرده کنند، و در ناملایماتْ پایدار و جدى و قوى الاراده باشند، و از تواصى به حق و تواصى به صبر، که دستورى است الهى، غفلت نکنند. از خداوند تعالى عظمت اسلام و مسلمین را خواهانم. سلام اینجانب را به آقاى آزرم و هرکس که در فکر چاره است ابلاغ نمایید. والسلام علیکم.
روح اللَّه الموسوى الخمینى
__________________________________________________
(1)- نعمت میرزازاده متخلص به آزرم، شاعر معاصر خراسانى..
منبع: صحیفه امام، ج2، ص: 253
