پایگاه اطلاع رسانی جماران: ایران سرشار از جاذبه های گردشگری است . کثرت قومی مردمان آن موجب تنوع فرهنگی و تنوع اقلیمی آن باعث تنوع بسیاری در طبیعت و جاذبه های طبیعی آن شده است به گونه ای که طبیعت و مردمشناسی ایران رنگین کمان زیبایی را به وجود آورده است. تنوع در دنیای گردشگری یک امتیاز و یک جاذبه مهم محسوب می شود. سالانه میلیون ها سفر در کشورمان انجام می شود و آمار نشان دهنده عدم توزیع مناسب سفر، به خصوص سفرهایی با هدف گردشگری به ویژه درایام تعطیلات در چهار گوشه کشورمان است. توزیع مناسب و متعادل سفر علاوه بر این که باعث توسعه متعادل گردشگری در همه جای این سرزمین می شود، موجب کم شدن فشار و تمرکز سفر در برخی مناطق بیشتر شناخته شده و حفظ محیط زیست آن مناطق می شود، مناطق بکر و جدیدی را مقابل گردشگران و کسانی که به دنبال سفر به مناطق کمتر شناخته شده کشورمان هستند، قرار می دهد. علاوه بر اقدامات مدیریتی و فراهم کردن زیرساخت های گردشگری و تبدیل این مناطق به مناطق هدف سفر و گردشگری، رسانه ها هم در این راستا می توانند در شناساندن این مناطق دارای نقش باشند. پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، در آستانه سال نو و اوج سفرهای نوروزی در چند گزارش مجزا به معرفی چند منطقه کمتر شناخته شده از کشور زیبایمان خواهد پرداخت.
سفر به مریوان
مرکز شهرستان مریوان یکی از شهرستانهای مهم استان کردستان ایران به شمار میرود که در ۱۲۵ کیلومتری غرب شهرستان سنندج، مرکز استان کردستان قرار دارد.شهر امروزی مریوان در حدود یک سده پیشینهٔ تاریخی دارد. مریوان با کوه و دشتهای سرسبزی که پیرامونش را گرفتهاند، مانند انگشتری است که دریاچهٔ زریبار - به عنوان بزرگترین چشمه آب شیرین دنیا - نقش نگین فیروزهاش را بازی میکند. گنبد آبی پیر شالیار در اورامان هم چنین است و از دور چشمها را میرباید. سفری به مریوان و اورامانات انسان را غرق رنگ میکند. مریوان به دلیل شرایط طبیعی و آبوهوایی، فرهنگ مردم و موقعیت جغرافیایی، از مناطق مورد علاقهٔ گردشگران است. رودخانههای فرعی و اصلی متعددی در این منطقه وجود دارد که در جذابیت و شکلگیری طبیعت منطقه نقش مهمی دارند. رودخانههای فرعی شهرستان مریوان نهایتاً با ملحق شدن به هم دیگر رودخانهٔ سیروان را تشکیل میدهند.
میزان بارندگی در مریوان سبب شده است که تمامی نقاط منطقه پوشیده از پوشش گیاهی غنی و متنوع باشد. رودها در مسیر پرپیچ و خم و در پیوند با سرزمین سر سبز و پوشش گیاهی مناظری دلپذیر و بدیع پدید آورده است.
دریاچه زریوار یا تالاب آب شیرین زریبار (کردی: زرێبار) در فاصله ۳ کیلومتری غرب شهر مریوان، در استان کردستان ایران و از مکانهای دیدنی و گردشگری این استان است. آب تالاب شیرین است و از تعدادی چشمهٔ کفجوش و بارش تأمین میشود. در بیشتر زمستانها سطح دریاچه کاملاً یخ میبندد. این تالاب در طول جغرافیایی ′۸°۴۶ و عرض جغرافیایی ′۳۲°۳۵ و ارتفاع ۱۲۸۵ متری از سطح دریا واقع گردیدهاست. طول دریاچه زریوار حدود ۵ کیلومتر و عرض آن حدود ۱٫۶ کیلومتر است. وسعت تالاب به دلیل تغییرات حجم آبی در فصول مختلف متغیر و حداکثر عمق آن ۵/۵ متر است.
این تالاب بزرگترین و زیباترین دریاچهی آب شیرین باختر ایران [۱] و یکی از منحصربهفردترین دریاچههای آب شیرین در جهان بشمار میرود و کلیه شرایط جامع یک تالاب بینالمللی را داراست و حتی مواردی از رفتار و عملکرد برخی از موجودات مشاهده میگردد که تاکنون مطالعه و یا اعلام نشدهاست که نیاز به بررسی بیشتر را میطلبد.
حجم تقریبی آب تالاب حدود ۳۰ میلیون متر مکعب برآورد شدهاست. محیط تالاب حدود ۲۲، ۵کیلومتر و میزان متوسط بارندگی ۷۸۶ میلیمتر در سال است. رطوبت نسبی برابر ۴/۵۸ درصد و متوسط تبخیر سالیانه معادل ۱۹۰۰ میلیمتر گزارش شدهاست.
از شگفتیهای زریبار جزیرههای متحرکی است که در آن وجود دارند. این جزیرهها از ریشههای در هم تنیده نی و گیاهان حاشیهای دریاچه تشکیل شدهاند که با جریان آب و باد از کنارههای دریاچه جدا شده و در وسط آن به چشم میخورند، گاه مساحت این جزیرههای کوچک در زریبار به ۲۰ متر هم میرسد. از لحاظ اقلیمی منطقهای که زریبار در آن واقع شده تابستانهای معتدل و زمستانهای سرد دارد. از این رو گاه در زمستان به دلیل سردی هوا آب دریاچه یخ میزند؛ اما در تابستان گرمای آن از میانگین دمای ۲۴/۵ درجهٔ سانتیگراد تجاوز نمیکند.
این دریاچه به باور مردم محلی دریاچهای افسانهای و سرشار از رازها و داستانهاست. افسانهای بودن دریاچه را به خودجوش بودن آن نسبت میدهند و با آنکه آب آن از هیچ رودخانهای فراهم نمیشود اما سدههاست که همچنان آینهسار آسمان آبی و ابرهایش است.[۱]
این دریاچه صد و دومین اثر طبیعی است که توسط سازمان میراث فرهنگی در ۲۰ بهمن ۱۳۸۹ در فهرست میراث طبیعی ایران قرار گرفت.
وجود دریاچه زریوار و نفوذ توده های مرطوب زمستانی و بهاری در مریوان ، تاثیر فراوانی در مرطوب و معتدل شدن هوای این ناحیه دارد ، رطوبت هوا و بارش های مناسب در این منطقه موجب ایجاد پوشش گیاهی زیبایی در این ناحیه شده است .
به واسطه تعدد رودخانههای نسبتاً پرآب و همیشگی و نیز وجود روانآبها در مریوان یکی از مهم ترین پتانسیلها و توانمندیهای مریوان منابع آبی است از آب به صورت طبیعی در شهرستان فقط برای کشاورزی استفاده میشود. در حالی که میتوان برای ایجاد توسعهٔ صنعت شیلات و تولید انرژی برق استفاده کرد.
سد گاران:
گاران یکی از سدهای مخزنی خاکی کشور به نظر میرسد که در ۲۰ کیلومتری شمالشرقی شهر مریوان در جادهٔ مریوان - چناره واقع شده است.
ساخت سد گاران مریوان از سال ۱۳۸۱ و با هدف مهار سیلابهای ویرانگر آب رودخانه گاران و تأمین آب کشاورزی ۱۰٬۴۵۰ هکتار از اراضی کشاورزی دیم اراضی در منطقهٔ مریوان و قزلچهسو و هم چنین تأمین آب شرب و صنعتی مریوان به میزان ۲۰ میلیون مترمکعب آغاز گردید. سد گاران مریوان که یکی از طرحهای ملی کشور و جزو پروژههای مهر ماندگار در استان کردستان است و با بهرهبرداری از آن دریاچهٔ زریبار از خطر خشکشدن نجات پیدا میکند .
سد گاران علاوه بر تامین آب شرب مورد نیاز، قادر است بیش از ۱۲ هزار هکتار از زمینهای کشاورزی در اطراف این سد را تحت پوشش آبیاری از منابع ذخیره شده قرار دهد. کل اعتبار به کار رفته در این پروژه با احتساب هزینههای آن، ۱۰۷۱ میلیارد و ۶۳۶ میلیون ریال میباشد. برای احداث و بهرهبرداری از این سد ۳٫۵ میلیون متر مکعب خاکبرداری و خاک ریزی انجام شده است و بیش از ۱۰۰ هزار متر مکعب بتن نیز در راستای اجرای این پروژه صرف گردیده است.
جنگلهای مریوان
وجود درختان گوناگونی چون «بید وحشی، صنوبر، چنار و سپیدار، بلوط ایرانی، وی ول، دارمازو، گلابی وحشی، زالزالک، انواع گونههای بادام، بنه و …» که نشان مشخصهٔ این منطقه است، در حاشیهٔ رودخانهها و آبهای سطحی در مسیر درهها و مناظر چشم انداز دلپذیری را تشکیل دادهاند. این پوشش در پیوند با دریاچهٔ زریبار منظرهٔ بسیار بکر و بدیعی را به شهر مریوان بخشیدهاند. در مریوان جنگلهای نسبتاً انبوه شکل گرفته و با کاهش بارندگی از غرب به شرق ابتدا تُنک شده و سپس به طور کلی از بین رفته و جای خود را به پوشش بوته ایی و گیاهان چند ساله داده است.
جنگلهای مریوان از نظر جنگل شناسی جزء تیپ «مدیترانهای و مناطق نیمه مرطوب» بوده و دانهدار و شاخهزا هستند. انواع جنگلهای مریوان را عواملی چون «بلوط ۸۳ درصد، بنه - (پسته وحشی) ۷ درصد، گلابی وحشی ۴ درصد، افرا ۳ درصد و سایر گونهها حدود ۳ درصد» تشکیل میدهد.
قلعهٔ امام (قلعهٔ هلوخان)
قلعهٔ تاریخی امام یا هلو خان در ۳ کیلومتری جنوب شرقی مریوان قرار دارد که بر اساس اطلاعات تاریخی در قرن ۸ (ه. ش) در زمان حکمرانی اردلانها در دوران صفوی بر روی کوهی با نام «کوه امام» به ارتفاع ۱۶۰۰ متر که مشرف و مسلط به دشت و شهر فعلی مریوان در جنوب شرقی شهر میباشد توسط «امیر حمزه بابان» در سال ۷۵۲ (ه. ش) بنیاد نهاده شد و سپس «سرخاب بیگ اردلان» نیز در سال ۹۰۲ (ه. ش) آن را از نو ساخت. قلعهٔ امام بعدها به «قلعهٔ مریوان» معروف گشت و به مدت ۳ قرن مقر اصلی حکومتهای محلی بابان و اردلانها بوده است و بازگو کنندهٔ بخشی از تاریخ و معماری دوران صفویه است. قلعه مریوان یکی از آثار دیرین این سرزمین کهن میباشد که بسیاری از آثار تاریخی - فرهنگی و هنری مردم این مرز و بوم در آن ثبت شده است و در بسیاری از کتابهای تاریخی محلی به آن اشاره شده است.
این کوه دارای ۳ قلل بلند و مستحکم میباشد که از هرکدام از آنها آثارهای تاریخی به جا مانده است. در یکی از کم ارتفاع ترین قلههای تاریخی این کوه، تعدادی آثار باستانی و تاریخی وجود دارد که ما انسانها را به عمق تاریخ این منطقه میبرند و چه بسا داستانهای تلخ و شیرینی را برای ما بازگو میکنند. از آثار تاریخی این کوه میتوان به «قبرستان قدیمی، آثار به جای مانده از مسجد سرخ، درخت کهن قدیمی جلوی مسجد و هم چنین ویرانیهایی به جا مانده از دیوارهای خانههای مردمی داخل قلعه که یا جبر و زمانه آنها را ویران کرده است و یا توسط شورش و هجوم ظالمان بر این قلعه ویران شدهاند» اشاره کرد.
آبشار گویله مریوان
آبشار گویله مریوان در موقعیت جغرافیایی E462031 N354050 در استان کردستان واقع است. آبشار گویله در 20 کیلومتری شهرستان مریوان در نزدیکی روستای گویله قرار دارد . این آبشار از میان جنگلهای پرپوشش منطقه مرزی کردستان در محور سقز- مریوان قرار دارد و ارتفاع آن به بیش از 50 متر می رسد . لازم به ذکر است این آبشار از جاده ی سقز - مریوان قابل مشاهده است و فاصله ی آن تا جاده حدود 1 کیلومتر است. یکی از چشم اندازهای زیبای مسیر سقز مریوان پس از کوهستان عمدتا سفید پوش چهل چشمه این آبشار زیباست که از میان پیچ وتاب های جاده جنگلی و قدیمی سقز- مریوان سر بر می آورد و به عمق دره می ریزد. مریوان یکی از شهرهای دیدنی استان کردستان است که با طبیعت ناشناخته خود پذیرای علاقمندان و محققین است. دریاچه زریوار و مناطق دزلی تا برده رشه نیز در زمره زیبایی های طبیعت مریوان به حساب می آیند.
آبشارهای کوه چهل چشمه مریوان
آبشارهای کوه چهل چشمه مریوان در موقعیت جغرافیایی E4632 N3548 در استان کردستان واقع است. کوه چهل چشمه با ارتفاع 2137 متر از سطح آبهای آزاد به عنوان مرتفع ترین کوه استان کردستان شناخته می شود . این کوه در 53 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان سقز قرار گرفته است و در سمت جنوب شرقی آن شهرستان دیواندره و در جنوب غربی چهل چشمه شهرستان مریوان قرار دارد. از روستاهای اطراف چهل چشمه می توان به اسحاق آباد، بست، کا نعمت، سوله، نرگسله و درهوان اشاره نمود. از مسیرهای معمول برای فتح این کوه می توان به سه مسیر اسحاق آباد، بست و درهوان اشاره نمود.لازم به ذکر است که در نزدیکی روستای بست یک پناهگاه جهت استفاده کوهنوردان احداث گردیده است. این منطقه از برفگیرترین و سردسیرترین مناطق کردستان به حساب می آید و در تمام طول سال شاهد وجود برف در منطقه هستیم .
این مجموعه عظیم کوهستانی صدها گونه ی گیاهی دارویی بی نظیر را در خود جای داده است از جمله: سولان یاگل پامچال، کاشمه، لووشه، پسل یا کول، سموور، ریواس، منی، سووره بنه، گونی، کنیوال، پیچک، برزا، سنوبر، قیتران، بنفشه، سالمه و... و اینگونه یکی از کم نظرترین مجموعه ی گل وگیاه را در ایران به وجود آورده است.از رودخانه های بسیار مهم این منطقه می توان به قزل اوزن که به سفید رود می ریزد و یکی از شاخه های سیروان که به دریای عمان می ریزد و همچنین رودخانه خورخوره که به سد بوکان می ریزد اشاره کرد.مجموعه ی کوههای چهل چشمه شامل حدود بیست قله ی دیگر می باشد از جمله شاه نشین در چهل چشمه، دالاش، دوبرار، کوه سلطان، کوه باینچوب، کوه افراسیاب، کوه کانی میران، کوه هزار میرگ، باشورتی وکوه کل کوژ با ارتفاعات گوناگون. خود قلهی چهل چشمه یا شاه نشین دارای یالهای متعددی می باشد، ازجمله: کل با، یا یال مله که وه، یال کانی زلیخا یا قولی زلیخا، یال گاوه لال، یال برده قبله، یال شاه نشین، یال کال کالی، یال دلو، یال ئه ستیره ره ش(حوض سیاه).
در تمام جبهه های این منطقه چشمه های فراوانی وجود که که معروفترین و پر آبترین چشمه آن کانی چاو ره ش نام دارد که در ضلع جنوب شرقی آن قرار دارد . از ییلاق های چهل چشمه ی می توان از ییلاق قولنگ احمد خدر در منطقه ی شمال شرق دیواندره، ییلاق میکائیل کویره، هوار یا ییلاق کانی چاورهش، ییلاق جمین، ییلاق کانی زلیخا و در آخر ییلاق مصطفی خان نام برد. در این مجموعه به دلیل مسیرهای پر شیب و دره های بهمن گیر آن در زمستان بسیار خطرناک می باشد و جهت صعود به آن باید حتما از راهنماها و کوهنوردان آشنا به مسیر منطقه استفاده نمود . از جانداران این منطقه می توان به خرس، گرگ، روباه، خرگوش، کبک کوهی، مارهای فراوان و گراز اشاره نمود.
آبشار بل اورامان
آبشار بل اورامان در موقعیت جغرافیایی E462108 N351008 قرار دارد. در یکی از روستاهای منطقه اورامان و در مرز استان کرمانشاه، روستایی به نام "بل" واقع است. در کنار این روستا، در جاده ای که به"کوسه هجیج" منتهی میشود، آبشاری زیبا وجود دارد که به عقیده کارشناسان دارای آب عالی برای شرب است. این آب با فشار زیاد و حجم بسیار از شکاف کوهی بیرون می ریزد و عظمت و شکوه طبیعت را جلوه گر می سازد. این آب در مسیر خود به رودخانه سیروان میریزد و سپس وارد خاک عراق میشود.
این آبشار آب خود را از چشمه ای به نام بل در بالادست خود تامین میکند. چشمه که در محل و زبان کردی به نام کانی بل معروف است و احتمالا نام خود را از خدای آب بابلیان باستان که بل نام داشت گرفته است، در دو کیلومتری هجیج و در فاصله کمی از رودخانه سیروان واقع شده و آب آن پس از خروج از دل کوه، تشکیل آبشاری پر خروش داده و به رودخانه میریزد. محل خروج آب این چشمه از دل کوه شباهت بسیاری به دهانه یک غار که به علت ریزش مسدود شده باشد دارد. چشمه آب معدنی بل با آبدهی بیش از 1100 لیتر در ثانیه یکی از پر آبترین چشمههای غرب کشور است. آب چشمه مذکور که از لحاظ کیفی جزء بهترین آبهای معدنی دنیا بوده و املاح آن از جمله نیترات، کلراید، فلوراید و سختی در حد استاندارد میباشد بدلیل قرار گرفتن در موقعیتی خاص و در میان بافتی سنگی و در ارتفاع حدود هشت متری، در هنگام خروج از دهانه چشمه، مناظر جذاب و بسیار دیدنی را خلق مینماید.
در گذشته استفاده از آب این چشمه علیرغم گوارایی و پر آبی آن (در بهار سالهای پر آب تا ۴۰۰۰ لیتر در ثانیه)، به علت فاصله کم آن با رودخانه سیروان مقدور نبوده و تنها به ساخت آسیابی بر آن خلاصه میشد ولی در سالهای اخیر ۳ واحد تولید آب معدنی و یک مزرعه پرورش ماهیان سردآبی با استفاده از آب آن احداث شده اند. همچنین طرحی برای انتقال آب این چشمه برای مصارف آشامیدنی روستاهای اطراف در دست بررسی میباشد.
برای رفتن به آبشار بل دو راه وجود دارد؛ یکی آن که وارد سنندج شوید و سپس به سمت مریوان بروید و از سهراه حزبالله و از مسیر دزلی به این منطقه برسید و دیگر آن که از پاوه به روستای هجیج بروید و در راه هم از دیدن جنگلهای طبیعی بلوط لذت ببرید.
بازارچه مرزی باشماق
بازارچه مرزی باشماق در فاصله 17 کیلومتری غرب شهر مریوان در جوار روستای مرزی باشماق قرار دارد . طرح توسعه بازارچه مرزی باشماق در قالب 32 هکتار در حال اجرا می باشد . از سال 1369 عملاً فعالیت اقتصادی از طریق مرز باشماق با کردستان عراق شروع شده است و این مبادلات به دلایل قومی و ویژگیهای خاص منطقه روز به روز تقویت شده و توانسته به عنوان اولین بازارچه مرزی جمهوری اسلامی ایران با کشور عراق بستر مناسبی را جهت فعالیت اقتصادی فراهم نماید . بطوریکه در غیاب گمرک رسمی این بازارچه توانسته بخوبی در صادرات کشور به شمال عراق حتی به مناطق مرکزی این کشور نقش اساسی ایفاء نماید.
مردم اورامان، با کرک نوعی بز به نام مه رهز یا مرغوز که دارای کرک پشم لطیفی است، شالهایی میبافند که از نخ حاصل از آن پارچههایی تهیه شده که با آن لباس محلی مردان کرد، چوخه و رانک بافته میشود. علاوه بر آن دوخت کلاه و دستکش و ساقبند با استفاده از آن در پارچهها رواج دارد. کار بافت شال نیز در کارگاههای شالبافی انجام می شود.
صنایع دستی
بافت انواع ملزومات مورد استفاده در پوششهای محلی با استفاده از قلاب و میلههای رایج و نخ های پشمی ملون در منطقه توسط زنان کرد از دیگر صنایعدستی رایج در این ناحیه است. محصولات بافتنی نظیر انواع شال گردن و جوراب پشمی و کلاه که در روستاهای اطراف مریوان تهیه میشود از کیفیت بسیار مناسبی برخوردار است. تولیدات هنرهاى سنتى روستای اورامان میتوان به گلیم، سجاده، نمد، سبد، گیوه به عنوان سوغات اشاره کرد.
اغلب زنان و دختران جوان کرد با هنر رودوزی آشنایی دارند و در روستاهای اطراف سنندج و سقز و مریوان به این کار اشتغال دارند. زنان و دختران کرد با تهیه انواع پارچه و استفاده از طرحهای ذهنی گل و گیاه با مدد گرفتن از نخهای رنگی، پولک و منجوق محصولاتی نظیر جلیقه، کمربند و کلاه تهیه میکنند. مریوان یکی از شهرهایی است که تهیه انواع محصولات سوزندوزی، قلابدوزی، پولکدوزی و منجوقدوزی و تولید عرقچین کلاه، جلیقه و کمربند رایج است.
تصاویری بیشتر از زیبایی های مریوان را در ادامه می بینید:
