سنت «صله رحم»، از نیکوترین برنامههاى دینى در حیطه معاشرت است. گرچه شکل نوین زندگى و مشغله هاى زندگی‌هاى امروزى، گاهى فرصت این برنامه را از انسان‌ها گرفته است، ولى حفظ ارزش‌هاى دینى و سنت‌هاى سودمند و ریشهدار دینى، از عوامل تحکیم رابطه ها در خانواده ها است. به ویژه در مناسبت‌هاى ملى، در اعیاد و وفیات و آغاز سال جدید، فرصت طبیعى و مناسبى براى عمل به این «سنت دینى» است. لذا صله رحم به خصوص صله‌رحم در ایام نوروز جایگاه ممتازی را از آن خود می‌کند.
به گزارش خبرنگار سایت شفقنا، یکی از دستورات موکد دین مبین اسلام و یکی از مهم ترین آداب اجتماعی «صله رحِم» است که با عمل صحیح به آن، ریشه بسیاری از کمبودها و نیازها از بین می‌رود. صله به معنای وصل است، و در اصطلاح به احسان و اظهار عطوفت و رعایت حال دیگران گفته می‌شود.
رحِم به معنی جایگاه اولاد است و در اصطلاح به مادر گفته می‌شود و صله رحم یعنی رسیدگی و احسان به افرادی که با انسان، مادرِ مشترک داشته باشند؛ مانند عمو، عمّه، دایی، خاله و فرزندان آنها.
صله رحم از دستورات عام و پرمنفعت اسلام است و کنیه های خانوادگی را از بین می‌برد. چراکه خویشاوندان، ارتباط خونی با هم دارند و در حقیقت شاخ و برگ‌های یک درختند. هر درختی برای حفظ حیات خود به همکاری همه اجزا با یکدیگر نیاز دارد. حفظ رابطه خویشاوندی نیز با همکاری و همیاری بستگان امکان پذیر است. سنت حسنه صله رحم، از نیکوترین برنامه‌های دین مبین اسلام است و موجب پایایی درخت خویشاوندی می‌شود.
البته منظور از صله رحم، فقط دیدار اقوام نیست، بلکه مفهوم گسترده‌تری را در بردارد. مهم ترین‌شان این است که در حد توان و امکان، به یاری رساندن و رفع نیاز بستگان خود بپردازد، اگرچه برخی از آنها عقیده و مشرب فکری یکسانی با ما نداشته باشند و نکته مهم این است که این رابطه و پیوند همواره حفظ شود. البته مواردی هم وجود دارد که قطع رحم اجازه داده شده است. مواردی که ارتباط فامیلی با انسان کافر و مشرک یا منافق موجب تأثیرپذیری انسان و افتادن به وادی خطرناک کفر و شرک و انحراف می‌گردد. مواردی که رفت و آمد با فامیل آلوده و گنهکار موجب تایید اعمال وی در دید دیگران و جذب سایرین به وادی گناه می‌شود. با این حال، قطع رحم غلط است و در این موارد به حداقل رابطه باید کفایت کرد، نه قطع کلی؛ مثلاً یک احوالپرسی تلفنی سالیانه ضرری ندارد.
نقل است، فردی شیعه از امام صادق علیه السلام می پرسد: برخی خویشاوندانم خط و تفکر دیگری دارند، غیر از فکر و عقیده من، آیا آنان بر من حقی دارند؟ حضرت فرمود: آری، حق قرابت و خویشاوندی را چیزی قطع نمی کند. اگر با تو هم فکر و هم عقیده باشند، دو حق بر گردن تو دارند: یکی حق خویشاوندی؛ دوم حق اسلام و مسلمانی. (میزان الحکمه، ج4، ص 83). از حضرت علی علیه السلام نیز روایت میکنند: «با خویشاوندان پیوند و رفت وآمد داشته باشید، هر چند آنان با شما قطع رابطه کرده باشند».(بحارالانوار، جلد 71، ص 92)
صله رحم آثار و فوایدی دارد که طولانی شدن عمر از جمله آنهاست، به نحوی که اگر از عمر کسی سه سال باقی مانده باشد و صله رحم به جا آورد، خداوند عمر او را سی سال زیاد می‌کند و اگر از عمر کسی سی و سه سال باقی مانده باشد و قطع صله رحم کند، خداوند سی سال عمر او را کم کند و سه سال بگرداند. از دیگر سودهای دنیوی صله رحم، رونق در ثروت و روزی است. چنان که امام سجاد علیه السلام در حدیثی، از رسول گرامی صلی الله علیه و آله نقل می کند: «هر کس خوش دارد خدا عمر او را دراز کند و روزی اش را توسعه دهد، باید صله رحم کند». (اصول کافی ج2، ص156). هم‌چنین محبوبیت نزد خویشاوندان، ارتقای اندیشه‌ها و تجربه‌ها، دفع بلا و پاکیزگی اعمال، آبادانی شهرها، آسانی حساب در روز قیامت و در نهایت صله با خداوند را در پی خواهد داشت. بنابراین، همه این برکت‌های صله رحم، در صورتی نصیب انسان‌ها می‌شود که همه فرصت‌های آزاد خود را به سرگرمی‌های رسانه‌ای و مشغول کردن فکر و ذهن خود با آنها نگذارند و زمانی را هم برای دیدار با آشنایان و خویشان در نظر بگیرد.
امام معصوم(ع) نیز در سخنان خود بارها بر این نکته تاکید داشتند که صله رحم و نیکی کردن به برادران حساب را در قیامت آسان می‌کند، و آن دو، آدمی را از گناه محافظت می‌نماید پس شما با ارحام خود صله کنید و به برادران خود نیکی نمایید، اگر چه به سلام کردن و نیکو جواب دادن باشد.(کافی، ج 2، ص 157)، از توصیه‌های اکید پیامبر بزرگ اسلام(ص) است که فرمود: آنان که حاضرند از امت من، و آنانکه غایب‌اند و آنان که از اصلاب پدران و ارحام مادران تا روز قیامت به دنیا می‌آیند سفارش می‌کنم که صله رحم نمایند، اگر چه فاصله آن تا ارحامشان به مسافت یک سال باشد، چه آنکه صله رحم از مسائل مهم دین است. (کافی، ج 2، ص 151)، امام سجاد نیز در دعای مکارم الاخلاق می‌فرماید: یاری بستگان را به حمایت و نصرت تبدیل فرما، یعنی خدایا توفیقم بده که ارحام خدمت و احسان نمایم. (مکارم الاخلاق، ص 361، 364). از این رو، قرآن شریف تسهیلات حسابرسی اعمال آدمی را مرهون صله رحم می‌داند و می‌فرماید: و الذین یصلون ما امر الله به ان یوصل و یخشعون ربهم و یخافون سوء الحساب. (سوره 13، ایه 21) خردمندان با ایمان کسانی هستند که دستور باریتعالی را در مورد اشخاصی که امر
به صله رحم آنها فرموده اطاعت میکنند و از خداوند و حسابرسی او بیم دارند.
هم‌چنین بهترین صله ارحام بازداشتن اذیت از ارحام است . به نحوی که امام صادق(ع) می‌فرمایند: صله رحم نما اگر چه به شربت آبی باشد، بهترین صله رحم خوداری ار ایذأ و اذیت ار ارحام است. (کافی، ج 2 ص 151). صله رحم موجب محبت میان خویشاوندان و خواری دشمن نیز می‌شود، به گونه‌ای که وحدت را در بین امت فراهم می‌سازد و ایجاد این تفاهم و تراحم و خدمات متقابل در بین ارحام مسلمین موجب خشم و غیظ دشمن می‌گردد، چراکه آنان وحدت و همبستگی و پیوند مسلمین را هرگز به صلاح خود و آرمان خود نمی‌دانند.
بنابراین از سخنان ائمه و معصومین مشخص می‌شود که صله رحم نه تنها برای مسلمانان واجب است، بلکه فریضه‌ای است که به گفته رسول خدا(ص) هر که نزد خویشاوندى رود و با خود و مالش با او صله رحم کند ،خداى عز و جل به او اجر صد شهید دهد ، هر گامى که بر می دارد چهل هزار حسنه دارد و چهل هزار گناهش محو می شود و چهل هزار درجه بالا رود و گویا صد سال خدا را عبادت کرده است. «امالى شیخ صدوق-ترجمه کمره اى، متن، ص: 422»
هم‌چنین صله رحم، که یکی از سنتهای زیبای ایرانیان در ایام نوروز است آثار و برکات فراوانی برای زندگی فردی و اجتماعی انسان دارد. به عنوان مثال بسیاری از نیازهای عاطفی انسان مانند تعلق داشتن به گروه، محبت کردن و محبت دیدن را برآورده می‌سازد. صله رحم فضایی سالم را فراهم می‌کند تا انسان با بیان چالش های زندگی، استرس ها را کاهش دهد. صله رحم یکی از راه‌های مهم برای ارتقای هوش اجتماعی در انسان است. هم‌چنین صله‌رحم زمینه آگاهی از مشکلات خویشاوندان را فراهم می‌سازد تا در صورت امکان به کمک آنها بشتابد. لذا صله رحم موجب ازدیاد مال و روزی به جا آورنده آن می‌شود. بنابراین وقتی آثار و فواید صله رحم را در نظر می‌گیریم، طبیعی است که اسلام هم به عنوان یک واجب دینی روی آن تاکید کند.
اسلام هر چیز صالح و خوبی که به کسی ضربه نزد و خلاف عقل نباشد می پذیرد . یکی از این سنتها در میان ما ایرانیان ، نوروز است . هر کسی برای خودش آغاز سال دارد . این ها همه اعتباری است . چه مسیحیان که در دی میگیرند ، چه عرب ها که در محرم می گیرند ، چه ایرانیان که در اول بهار می گیرند . امام خمینی از ابتدا با نوروز مخالفت نکردند و از سال اول پیام نوروزی دادند . مقام معظم رهبری هر سال اسم گذاری میکنند . این سنت نوروز از اسلام نیامده است و یک سنت پسندیده است . که در بطن آن یکسری آداب نهفته است . یکی از این آداب صله ی رحم است و چقدر زیباست که کینه ها کنار می رود و بهم سر می زنند. البته این سنت زیبا، ممکن است دچار آفت و آسیب هم بشود. نخستین آسیب، سوءظن و بدگمانی است که باید از آن پرهیز کرد. دومین آسیب تجسس است . حدیث داریم که؛ بدترین مردم کسانی هستند که بدگمان هستند و بدترین بد گمانان کسانی هستند که تجسس می کنند. آسیب سوم استهزاء و تمسخر است. بعضی ها در این میهمانی ها دو جور استهزا می کنند . گاهی استهزا غایب می کنند و گاهی استهزا حاضر می کنند . مثلا فلانی به میهمانی نیامده است و این طرف بچه ای دارد که خیلی اذیت
می کند و یا خودش اخلاق خاصی دارد . هر کسی ممکن است نقطه ضعفی در بیان و رفتارش داشته باشد، بعضی ها می آیند و عیوب دیگران را مصداق تمسخر و خنده جلساتشان قرا ر می دهند، این خیلی بد است چهارمین آسیب سرزنش است . مثلا شما این همه تلاش کردی ، همین درآمدت است ؟ این بچه این قدر درس خواند ، آخر هم قبول نشد ؟ هنوز مستاجر هستی و نتوانستی پشت خودت را ببندی ؟ قرآن می فرماید : خدا و ملائکه بر پیامبر درود می فرستند، شما هم درود بفرستید . هر کس خدا و پیامبر را آزار بدهد، خدا در دنیا و آخرت او را عذاب می دهد. آسیب پنجم حفظ چشم است، لذا باید حریم آن را حفظ کرد. نقاط ضعف صاحبخانه را نگوییم، به دیدار فقرا هم برویم، اجازه ندهیم تا میهمانی‌ها هزینه‌بر شود، متکبرانه به میهمانی نرویم و در نهایت صله رحم در ایام نوروز را به نحوی انجام دهیم که قابل پسند اسلام و شرع و یک انسان مسلمان است.
منبع: شفقنا
