احمد محیطی اردکانی
جماران - حریم امام: حاج آقا مرتضی، فرزند ارشد آیه الله موسس حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی، روز چهاردهم ذی حجه سال 1334 ه .ق در اراک به دنیا آمد.
پدر بزرگوارش مرحوم آیه الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم در سال 1280 هق درمهرجرد میبد دیده به جهان گشود و پدربزرگش؛ مرحوم محمد جعفر مهرجردی، فردی صالح، پرهیزکار و متقی و مادرش از اهالی اردکان بود که پس از ازدواج باآقامحمد جعفر به مهرجرد که در دو فرسخی اردکان می باشد، نقل مکان کرد.
آیه الله موسس با راهنمایی آقای میر ابوجعفر، نزد ملا علی اصغر مجدالعلماءاردکانی، صاحب کتاب «هدیه المهدویه » در اردکان به تحصیل پرداخت. سپس به یزدو از آنجا به کربلا، سامرا و نجف رفت و به درجات عالی علمی دست یافت. تا اینکه در سال 1333 یا 1332 ه .ق به اراک مهاجرت کرد و بیش از هشت سال در آن شهرعهده دار حوزه علمیه و تربیت طلاب و فضلا گردید و بالاخره در ماه رجب 1340 همراه با آیه الله سید محمد تقی خوانساری (متوفای 1371 ه .ق)، آیه الله حاج میرزامهدی بروجردی(متوفای 1388 ه .ق)، شیخ احمد مهرجردی یزدی و فرزندش، آقامرتضی که در این ایام بیش از شش سال نداشت به قم آمد و با اصرار علما و اهالی قم دراین شهر مقیم گردید.
اولین اقدام مهم مرحوم آیه الله حائری در این سال تاسیس حوزه علمیه قم درشرایط دشوار آن روز، که تقریبا با کودتای انگلیسی رضاخان مصادف بود، می باشد.
رضاخان بعد از تحکیم پایه های قدرت خود، تلاش گسترده ای برای انحلال حوزه نوپای قم داشت و اگر لطف خدا و عنایت حضرت ولی عصر (ارواحنا فداه) و همت پشتکار ومقاومت مرحوم شیخ عبدالکریم نبود، بی تردید اثری از آن زحمات باقی نمی ماند.
آن فقیه بزرگوار سرانجام در شب 17 ذیقعده سال 1355، مطابق 1215 ه .ق در سن 83 سالگی به دیار باقی شتافت، و پیکر مطهرش، در رواق بالای سر حضرت معصومه(س)به خاک سپرده شد. یادش گرامی و راهش پر رهرو باد.
ویژگیهای اخلاقی، فعالیتهای اجتماعی، استادان و شاگردان و آثار باقیمانده ودیگر خصوصیات آن عالم وارسته در این مختصر نمی گنجد، تنها به سخن بنیانگذارجمهوری اسلامی ایران امام خمینی(س) در این باره بسنده می کنیم:
«من خود در علمای زمان خود کسانی را دیدم که ریاست تامه یک مملکت، بلکه قطرشیعه را داشتند و سیره آنها تالی تلوسیره رسول اکرم(ص) بود. جناب استاد معظم وفقیه مکرم حاج شیخ عبدالکریم یزدی حائری که از هزار و سیصد و چهل تا هزار وسیصد و پنجاه و پنج ریاست تامه و مرجعیت کامله قطر شیعه را داشت، همه دیدیم که چه سیره ای داشته، با نوکر و خادم خود هم سفره بود و هم غذا بود. روی زمین می نشست و با اصاغر طلاب مزاحهای عجیب و غریب می فرمود، اخیرا که کسالت داشت،بعد از مغرب بدون ردا یک رشته مختصری دور سرش پیچیده بود و گیوه به پا کرده،در کوچه قدم می زد، وقعش در قلوب بیشتر می شد و به مقام او
از این کارها لطمه ای وارد نمی آورد».(شرح چهل حدیث، امام خمینی، صفحه 97)
ویژگیهای اخلاقی آیت الله مرتضی حائری یزدی
مرحوم حاج آقا مرتضی فرزند برومند و خلف صالح مرحوم آیه الله موسس زهد و تقوا، ساده زیستی، دوری از مظاهر فریبنده دنیا، نادیده گرفتن تشریفات ظاهری، پرهیز از خلاف گویی و تملق و دیگر صفات نیکو را از آن پدربزرگوار به ارث برده بود.
با آنکه فقیهی ماهر و مجتهد و استادی ژرف اندیش بود، رساله عملیه ننوشته وهیچ گاه دنبال مرجعیت نبود، حتی برای درس گفتن بر منبر نمی نشست با آنکه جمعیت شاگردان وی کم نبود، باز پای منبر روی زمین می نشست و درس می گفت.
برخورد با دروغ گویی
مردی که خدمتکار آقا مرتضی بود، گفت: یک روز آقایی آمد در منزل و از آقا مرتضی کمکی می خواست که در توان آقا نبود. کسی از اهل خانه به من گفت: برو و بگو آقا در منزل نیست. ایشان برآشفت و گفت یعنی دروغ بگوییم! هرگز! سپس خودشان آمدند و با احترام عذر شخص را خواستند.
هر گاه می خواست کسی را تأیید کند، می گفت: تا به حال از او دروغ نشنیدم.
احترام به شخصیت دیگران
بارها می فرمود: من به خانواده سفارش می کنم که خادم خانه را با تجلیل نام ببر و خود هرگاه می خواست خادم را که نامش رحمت الله بود،صدا زند، می فرمود: آقا مشهدی رحمت الله. سپس می فرمود: هرکس پیش خودش شخصیتی دارد و شخصیت اشخاص محترم است.
زهد و پرهیز از اسراف
وی تا آخر عمر در خانه پدریش که با خشت و گل ساخته شده بود، زندگی کرد بدون اینکه آن را نوسازی کند یا تغییر دهد. یک وقت سقف یکی ازساختمانهای منزل مشرف به خراب شدن بود، معماری حاضر شد با خرج خودش بدون اینکه از سهم مبارک امام(ع) باشد، آن را بازسازی کند. اول حاج آقا مرتضی پذیرفت، اماچند روز بعد پشیمان شد و فرمود: هنوز ساختمان محکم است و برای عمر ما کافی است.
کمک به مردم
خدمات اجتماعی و کمک به درماندگان اهتمام به رفع گرفتاریهای مردم درمانده، برطرف کردن مشکلات زندگی آنها از دیگر خصوصیات بارز این مرد بزرگ بود. درب خانه اش به روی مردم باز بود، حاجت مندان به راحتی می توانستند نیازهای خودرا با وی در میان بگذارند و مشکلات خود را به وسیله او حل کنند.
تعدادی از بازاریان محترم و تجار و بازرگانان متدین و کسبه علاقه مند به امورخیر، به سرپرستی حاج آقا مرتضی حائری، برای رفع نیازمندیهای یتیمان ودرماندگان جلساتی داشتند و یتیمان زیاد و خانواده های بی سرپرست بسیاری زیر پوشش داشتند و به شکل آبرومندانه به وضع آنها رسیدگی می کردند و به زندگی بی رونق آنان سامان می بخشیدند. نان، غذا، لباس و گاهی جهیزیه دختران بی سرپرست و مخارج ازدواج و عروسی آنها را با احترام تأمین می کردند.
عشق به علی بن موسی الرضا(ع)
وی علاقه خاصی به اهل بیت(علیهم السلام ) بویژه حضرت امام رضا(ع) داشت و به گونه ای که اگر در درس هم نام علی بن موسی الرضا(ع)را می شنید، اشک از دیدگانش سرازیر می گشت. بدین جهت بیشتر تعطیلات حوزه در مشهدمقدس در جوار آن امام همام(ع) بسر می برد.
بنابر اظهار خودشان بیش از شصت سفر به خراسان رفتند و هر بار مدتها در آنجابودند و عنایت خاصی به زیارت امام رضا(ع) داشت.
به سادات و ذریه پیامبر اکرم(ص) علاقه خاصی داشتند و برای آنها احترام ویژه ای قائل بودند.
تالیفات
1- «ابتغاء الفضیله فی شرح الوسیله »، که محور بحث در این کتاب، مکاسب محرمه از کتاب «وسیله النجاه » زعیم بزرگ مسلمین آقا آسید ابوالحسن اصفهانی(ره) است .
2- «رساله ای در نماز جمعه ».
3- «کتاب الخمس »، با تحقیق حجه الاسلام شیخ محمدحسن امراللهی.
4- «پرتوی از انوار آسمانی »، تحت عنوان «علوم قرآن » درباره اعجاز قرآن است.
5- «مباحثی در تفسیر سوره حمد» که در مجله کتابخانه مسجد اعظم به چاپ رسیده است.
6- «رساله ای در خلل صلاه ».
7- «رساله ای در نماز مسافر».
8- «رساله ای در طهارت ».
9- «دوره کامل اصول » در سه جلد.
10- یاد داشتهایی به خط خودشان در 135 صفحه.
11- مجموعه چند سخنرانی در ایام فاطمیه.
