آن معلم بزرگِ فقاهت در نگاه به مسائل اجتماعی دینی از عقلانیتِ ارزندهای برخوردار بود، به عنوان نمونه: ایشان در عین حال که عزاداری محرم و صفر را از نظر فقهی، از اوجب واجبات میدانست، اما نسبت به آنچه در این سالها دیده میشود که افزودن به ایام عزاداری است، به شدت مخالف بود و باعث کمرنگ شدن اصلِ عزاداریها در گذرزمان میدانست.
«إِنَّمَا یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ ۗ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ غَفُورٌ» (فاطر آیه ۲۸)
فقیه والا مقام و گرانقدر حوزه های علمیه حضرت آیتالله العظمی حاج آقاموسی شبیری زنجانی در خوان رحمت خاصه الهیه مآوا گرفت.
آیتالله زنجانی چهره محبوب و شخصیت کمنظیری بود که به باور این شاگرد کوچکش مصداق تمام و کمال آیه ۲۸ سوره فاطر بود که حضرت حق جل و اعلا فرمود: «از میان بندگان خدا، تنها دانشمندان از او پروا دارند. همانا خداوند عزیز و آمرزنده است.»
استاد عزیز ما در واقع، نه تنها در فقاهت یکی شاخصانِ و سرآمدِ فقیهان در عصر حاضر بود، بلکه براساس آیه فوق، به علم حقیقی که خشیت و بندگی خدا بود، با همه وجود رسیده بود و در طول مدتهای مدیدی که توفیق حضور در درس و بحثش و یا در نشست و برخاستش داشتیم، نیمکلامی که نشان از هوی و هوس، و یا تمایل به قدرت و یا ریاست دینی باشد نشنیدیم و ندیدیم؛ و چنین افرادی بسیار نادرند.
افکار فقهی آن استاد شامخ مجال وسیع میطلبد اما به پاس سالها تلمذ از دریای فقه اهلبیت(علیهم السلام) از این چشمه جوشان، پرتوی از افکار بلند او را تقدیم میدارم:
آن استاد بزرگ، فقه را با دیدِجامع مینگریست. به عنوان نمونه: ایشان بر آسیب به اعتقادات مردم بسیار حساس بود و صریحا نهی منکری که باعث منکر دیگر باشد را خلاف شرع میدانست و تصریح میفرمود: «استفاده از برخورد فیزیکی برای نهی از منکر، خود منکری بزرگتر است، و هر کاری که موجب آسیب به اعتقادات مردم شود یقینا از معاصی کبیره است.»
در بحث حفظ حجاب توسط بانوان و حفظ نگاه مردان به نامحرم در درس خارج فقه کتاب «النکاح»؛ بسیار جدی نظر میداد، اما درعین حال، از رعایت و حفاظت از خانواده فتوای به حرام بودنِ قطع رابطه خویشاوندی در این موضوع داشت تا جایی که به بهانه حضور یک فرد بیحجاب در خانواده، قطع ارتباط خانوادگی(صله رحم) را حرام میدانست.
استاد معظم(ره)، در رابطه با «حق الناس» آنچنان جدی بود که سفرِ شخصی با خودروی دولتی را حرام میدانست و فتوا به تمام بودن [و شکسته نشدن] نماز چنین فردی مینمود.
در فقاهت آن ستاره درخشان آسمان فقه اهلبیت(ع) سخن زیاد است، مانند: اعتماد و استنباط فقهی بر اساس «اصول متلقات» که فقهِ منصوص است و نیز فتوای قدماء از فقیهان و مبانی دیگر که حضرت استاد داشتند و باید برای طرح آن مجال دیگری یافت.
آن معلم بزرگِ فقاهت در نگاه به مسائل اجتماعی دینی از عقلانیتِ ارزندهای برخوردار بود، به عنوان نمونه: ایشان در عین حال که عزاداری محرم و صفر را از نظر فقهی، از اوجب واجبات میدانست، اما نسبت به آنچه در این سالها دیده میشود که افزودن به ایام عزاداری است، به شدت مخالف بود و باعث کمرنگ شدن اصلِ عزاداریها در گذرزمان میدانست.
توسعه دید ایشان در علوم اسلامی درخور توجه است؛ وقتی از ایشان نظرشان راجع به «وحدت وجود» که در حکمت ملاصدرا و عرفان نظری مطرح است، خواسته شد، فرمودند: بعید میدانم آقایانی که قائل به وحدت وجود هستند، اینطور دیدی داشته باشند و بگویند که خداوند در اشیاء حلول کرده، یا با اشیاء یکی شده است؛ اینطوری نیست؛ چون در بین آنها افرادی هستند که من آنها را به عظمت میشناسم و این اتهامها به آنها نمیچسبد! ما که در این زمینه تخصص لازم را نداریم، نباید «نفیا یا اثباتا» وارد بشویم!
آیتالله زنجانی(ره) از نوادری بود که شخصیت معاصر حوزه قم و نجف و حتی علماء بلاد را به خوبی میشناخت و در یک اظهارنظر مهم در مقایسه بین کمالِ اخلاقی و مراتب معنوی بین امام خمینی(ره) و علامه طباطبایی(ره) ؛ امام خمینی را ترجیح میداد.
بررسی شخصیت و افکار آن معلم بزرگ فقاهت درخور تشکیل محافل علمی است که امید است در آینده محقَق شود.
رحلت این استوانه فقه به حضرت امام مهدی بقیةالله الاعظم(عج) و مراجع بزرگوار و حوزههای علمیه و شاگردان و بیت آن مرجع عالیمقام تسلیت عرض میشود.
رحمت الله علیه و تغمده الله بواسع رحمته و أسکنه فسیح جناته و منّه بفیض لقائه و حشره مع الانبیاء و الاولیاء معصومین صلوات الله علیهم اجمعین.
