به گزارش جماران، جشنواره چهل‌وسوم فیلم کوتاه تهران به دبیری بهروز شعیبی در حالی برگزار شد که این سینماگر برای دومین دوره پیاپی مسئولیت این جشنواره را در کنار مدیریت انجمن سینمای جوانان ایران برعهده داشت. در این دوره با توجه به تجربه پیشین، بازخوردهای متفاوتی نسبت به نحوه برگزاری جشنواره و همچنین انتخاب آثار و داوری انعکاس یافت.
ایسنا نوشت، حالا که حدود دو هفته از پایان جشنواره می‌گذرد، بهروز شعیبی با حضور درباره برخی انتقادهای مطرح‌شده، تغییرات جشنواره، آخرین وضعیت اعتبار جشنواره برای ورود به اسکار، سینمای غیررسمی فیلم کوتاه، ۵۰ سالگی انجمن سینمای جوانان و فیلمسازی خودش صحبت کرد.
آنچه در ادامه می‌خوانید مشروح این گفت‌وگو است.
آقای شعیبی امسال دومین تجربه دبیری جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران را پشت سر گذاشتید. معمولاً تکرار مسئولیت دبیری می‌تواند فرصتی برای بازنگری در تصمیم‌های دوره قبل باشد. در چهل‌وسومین دوره جشنواره چه تغییراتی را نسبت به سال گذشته اعمال کردید؟
ما هر بار پس از پایان هر دوره جشنواره، ارزیابی و آسیب‌شناسی درون‌گروهی را آغاز می‌کنیم. از تمام واحدها خواسته‌ایم گزارش‌های خود را بدون سانسور ارائه کنند و حتی اشکالات عملکرد خودشان را نیز در این گزارش‌ها بنویسند تا بتوانیم برای دوره‌های بعد برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشته باشیم. در این دوره تلاش کردیم دستاوردهای موفق سال گذشته را تقویت کنیم و در کنار آن، تغییراتی نیز در بخش‌های مختلف ایجاد کنیم. برای مثال، سال گذشته فیلمسازان از افزایش تعداد فیلم‌های به‌نمایش‌درآمده استقبال کرده بودند، به همین دلیل امسال نیز تلاش کردیم تعداد باکس‌های نمایش را افزایش دهیم چون جشنواره فیلم کوتاه تهران به هر حال یکی از مهم‌ترین فرصت‌ها برای نمایش آثار این حوزه است.
در بخش نشست‌های تخصصی نیز به دنبال فاصله گرفتن از تکرار بودیم. به این نتیجه رسیدیم که مباحث میان‌رشته‌ای می‌توانند برای مخاطبان نشست‌ها جذاب‌تر و مفیدتر از تکرار مباحث تخصصی‌ای باشند که در کلاس‌های آموزشی خودمان در انجمن مطرح می‌شوند. موضوع دیگر، انتخاب داوران متخصص و آشنا با سینمای کوتاه بود. در بخش‌های مختلف، از جمله سینمای تجربی، بین‌الملل و انیمیشن، تلاش کردیم از تیم‌های داوری استفاده کنیم که نگاه دقیق و تخصصی به آثار داشته باشند و به اعتقاد من، گروه‌های داوری این دوره عملکرد دقیقی داشتند.
آیا موردی وجود داشت که در مقایسه با دوره قبل قصد تغییر آن را داشتید ولی امکانش فراهم نشد؟
اینکه به‌طور مشخص برنامه‌ریزی خاصی از سال گذشته انجام داده باشیم و امسال به آن نرسیده باشم، خیر چنین موردی نداشتیم ولی امسال دوباره به یک ارزیابی جدید درباره بعضی بخش‌ها رسیدیم که امیدوارم بتوان سال بعد آن‌ها را مدیریت کرد.
در چه بخش‌هایی؟
صادقانه می‌گویم که بخشی از آن اجرایی است و شاید خیلی دغدغه مخاطب نباشد، ولی بهتر است صبر کنیم نتیجه ارزیابی‌ها مشخص شود چون من به خرد جمعی و ارزیابی کارشناسی معتقدم. با این حال به نظرم مسائلی وجود دارد که کیفیت اجرایی آن‌ها می‌تواند افزایش یابد.
اما بر این نکته تأکید می‌کنم که امسال بابت هیچ‌کدام از بخش‌های داوری - حداقل به عنوان دبیر- عذاب وجدانی ندارم، چراکه اعمال نظر شخصی نکردیم و همه‌چیز بر مبنای معیارهای تخصصی و کیفی بود. آلارم‌های لازم به داوران داده شد و تمام جلسات داوری چه در بخش ملی و چه در بخش بین‌الملل در یک روند سلامت پیش رفت.
اشاره کردید که افزایش تعداد فیلم‌ها مورد استقبال بود ولی تعداد زیاد فیلم‌ها و بخش‌های متنوع سبب شدند که مخاطبان فرصت تماشای بخش قابل توجهی از آثار را نداشته باشند. برخی فیلم‌ها، از جمله آثار بخش بین‌الملل و فیلم‌های مرمت‌شده، ممکن است مخاطبان کمتری پیدا کنند درصورتی که فیلم‌های ارزشمندی بین آن‌ها بود. آیا بهتر نیست چینش فیلم‌ها تغییر کند؟
نکته درستی است. حجم آثار و تعداد بخش‌های نمایشی ما زیاد است ولی نمی‌توان به راحتی از تعداد فیلم‌ها کاست، چون پایه اصلی جشنواره فیلم کوتاه است و مهم‌ترین محل برای نمایش فیلم‌های کوتاه در ژانرهای مختلف همین جشنواره است. با این‌حال، فکر می‌کنم لازم است در سال‌های آینده میان بخش‌های اصلی و جنبی تعادل بیشتری برقرار کنیم. برای نمونه، جلسات نقد و بررسی، اگر به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شوند که یک باکس نمایش را از جشنواره بگیرند، عملاً فرصت تماشای مجموعه‌ای از فیلم‌ها را از مخاطب می‌گیرند. در صورتی که وقتی تعداد آثار زیاد است، هر سانس اهمیت دارد و امیدوارم برای سال‌های بعد میانگینی از بخش‌های جنبی را بتوانیم کم کنیم.
البته برخی بخش‌های جنبی از دستاوردهای مهم جشنواره امسال بودند. در بخش بین‌الملل، شش باکس با موضوعات مختلف داشتیم؛ از جمله برنامه‌هایی درباره سینمای روسیه، ترکیه، جهان عرب و مکزیک و همچنین بخش‌هایی با رویکرد موضوعی مثل سینمای زنان و کشورهای عضو اکو. این برنامه‌ها فرصتی برای تماشای سینمای غیرایرانی فراهم کردند و اگرچه امکان حذف این‌ها نیست ولی به نظرم باید در این نو ع بخش‌ها یک بازنگری داشته باشیم.
علاوه‌براین‌ها نمایش آثار مرمت‌شده بخشی از برنامه نمایش جشنواره بوده که امسال و همین‌طور سال گذشته خانم طاهری (مدیر فیلمخانه ملی ایران) تعامل و همراهی خوبی داشتند و بخشی از فیلم‌های تاریخ سینمای کوتاه ما که دسترسی به آن‌ها همیشه آسان نیست، در جشنواره نمایش داده شدند. بنابراین شاید باید به دنبال راه‌هایی باشیم که این آثار در طول سال نیز فرصت نمایش پیدا کنند و تحقق چنین برنامه‌ای به برنامه‌ریزی در انجمن نیاز دارد.
کارگاه‌های تخصصی نیز گاهی همزمان با نمایش فیلم‌ها برگزار می‌شوند و مخاطب برای شرکت در آن‌ها ناچار است یک باکس کامل را از دست بدهد. آیا می‌توان این برنامه‌ها را به زمانی خارج از روزهای جشنواره منتقل کرد یا با افزایش تعداد روزهای برگزاری، فرصت بیشتری در اختیار مخاطبان قرار داد؟
یک گزینه ما افزایش تعداد روزهای جشنواره است و این یکی از پیشنهادهای قابل بررسی است. البته در انجمن سینمای جوانان ایران در طول سال نشست‌های تخصصی و برنامه‌های دانش‌افزایی برگزار می‌کنیم که مخاطبان آن‌ها عمدتاً مدرسان، هنرجویان انجمن هستند. رویکرد ما در بیست نشست‌های جشنواره با برنامه‌های آموزشی طول سال متفاوت است. از سال گذشته تلاش کردیم مباحث میان‌رشته‌ای را نیز وارد برنامه‌ها کنیم و امسال این رویکرد را گسترش دادیم. به نظرم می‌توان این تجربه را در بسته سالانه انجمن نیز اضافه کرد. همچنین برنامه‌های دانش‌افزایی ما از سال گذشته به‌صورت آنلاین هم برگزار شده‌اند. می‌توان بررسی کرد که آیا امکان برگزاری نشست‌های آنلاین با حضور کارشناسان و مخاطبان گسترده‌تر وجود دارد یا خیر. چنین برنامه‌هایی می‌توانند بدون آنکه فرصت نمایش فیلم‌ها را محدود کنند، به تبادل دانش و تجربه کمک کنند.
شما به داوری جشنواره به عنوان یک نکته مثبت اشاره کردید و به نظر می‌رسد یک ویژگی مثبت دیگر جشنواره امسال اضافه شدن یک نسل جدید فیلمساز و تماشاگر از دهه ۸۰ و ۹۰ به سینمای کوتاه باشد. اما با همه این‌ها، انتقادهای متعددی به این دوره از جشنواره وارد شد؛ از انتقاد به شخص شما گرفته تا بخش اجرایی جشنواره، انتخاب فیلم‌ها و داوری‌ها. تحلیل خود شما از این انتقادها چیست؟ کدام‌یک از آن‌ها را قبول دارید و کدام‌یک‌را رد می‌کنید؟
من حتما به انتقادهایی که براساس ارزیابی دقیق باشند و نه حرفهای کلی، دقت می‌کنم، چون خودم از حوزه فیلمسازی می‌آیم و هیچ فیلمی نبوده که ساخته باشم و همه با آن موافق بوده باشند یا من انتظار داشته باشم که همه نقدها مثبت باشد، اما معتقدم کسانی که نقدی را مطرح می‌کنند، اگر جانب انصاف را رعایت نکنند، اولین نقد به خودشان برمی‌گردد؛ به‌خصوص آنکه خیلی از نقدهای مطرح شده، موضوعات تخصصی جشنواره نبودند.
تیم اجرایی جشنواره و من به عنوان دبیر می‌دانیم که چه مسائلی وجود داشته، چه کارهایی را دیر شروع کردیم، چه زمان‌بندی‌هایی نیاز به اصلاح داشت و کدام بخش‌های اجرایی می‌توانستند بهتر پیش بروند. این‌ها همه ارزیابی می‌شوند ولی اگر انتقاد کسی براساس معیار و آمار مشخص نباشد، به نظرم ابتدا خود شخص زیر سؤال می‌رود چون در قالب یک حرف کلی نمی‌توان نقد کرد. متأسفانه تعداد کسانی که زحمت بیان نقد واقعی را می‌کشند، کم شده و بیشتر شاهد فضاسازی هستیم. اشکالی هم ندارد، ما کار خودمان را می‌کنیم، آن‌ها هم کار خود را کنند.
با این وجود، یکی از اتفاقات بسیار امیدوارکننده جشنواره امسال، حضور گسترده جوانان بود. در بازدیدهایی که از سالن‌ها داشتم، گاهی با سالن‌هایی روبه‌رو می‌شدم که نه‌تنها صندلی‌هایشان پر بود، بلکه تعدادی از مخاطبان تا ورودی سالن ایستاده بودند. این نشان از علاقه آن‌ها بود و حضورشان نشانه‌ای از امید به آینده سینمای ایران است. به همین دلیل با وجود آنکه جشنواره با همه خوبی‌ها و نقص‌هایش به پایان رسیده، خودم روزهای خوبی را می‌گذرانم چون متوجه شدم وقتی نسل جوان اینقدر انگیزه دارد، پس می‌شود به آینده این سینما امیدوار بود.
با توجه به برخی انتقادها به‌خصوص در بخش انتخاب فیلم، آیا بخش‌هایی از جشنواره هست که با شفاف‌سازی بتوان ابهام آن‌ها را برطرف کرد؟ مثلاً برخی فیلمسازان از شهرستان امده بودند تا فیلم‌ها را ببینند چون نسبت به رد شدن فیلم‌هایشان در مقابل برخی آثار نمایش داده شده در جشنواره گله‌مند بودند.
سال گذشته برخی از فیلمسازان نسبت به تعداد آثار استانی در جشنواره اعتراض داشتند و معتقد بودند سهم کافی به آن‌ها اختصاص داده نشده است. در پاسخ، تأکید کردم که به جای گلایه برای سال بعد فیلم بسازند چون تصمیم‌گیری و آیین‌نامه جشنواره فیلم کوتاه تهران از انجمن سینمای جوانان مجزاست و اولویت اصلی کیفیت فیلم است. نتیجه آن گفت‌وگوها، خود را در آثار امسال نشان داد و ۷۴ درصد از حضور جشنواره به آثار استان‌ها اختصاص داشت.
اما نکته قابل توجه این است که محدودیت ظرفیت نمایش را نیز باید در نظر گرفت. تعداد فیلم‌های متقاضی بسیار زیاد است و حتی بعضی از آثاری که امتیازهای خوبی کسب کرده‌اند، به دلیل محدودیت سانس‌ها امکان حضور در بخش نهایی را پیدا نمی‌کنند. امسال تنها در بخش داستانی ۱۱ باکس داشتیم و برای هر باکس نیز باید امکان تکرار نمایش در نظر گرفته می‌شد تا مخاطبان فرصت تماشای فیلم‌های بیشتری را داشته باشند. تلاش ما این بوده که دایره نمایش را گسترش دهیم تا آثار بیشتری دیده شوند، اما بازه زمانی جشنواره محدود است.
برخی معتقدند فیلم‌های سال گذشته جسورانه‌تر بودند و در روایت و پرداخت موضوعات اجتماعی و حتی عبور از برخی خط قرمزهای رایج در سینما، رویکرد متفاوت‌تری داشتند و می‌توان گفت که به فضای جامعه نزدیک‌تر بودند، اما امسال این ویژگی در جشنواره کمتر دیده می‌شد. آیا دستورالعمل یا محدودیت تازه‌ای از سوی انجمن یا سازمان سینمایی به فیلمسازان یا گروه انتخاب ابلاغ شده بود؟
صادقانه این حرف را قبول دارم ولی با آن موافق نیستم، یعنی از نظر شما قطعا دقیق‌تر است، اما هیچ محدودیتی را که بگوییم پارسال نبوده و امسال آن را گذاشتیم، وجود نداشت. شاید یکی از دلایل تفاوت در برداشت این باشد که سال گذشته نخستین دوره دبیری من بود و تغییرات آن دوره بیشتر به چشم آمد؛ درحالی‌که امسال بخشی از آن تغییرات عادی‌تر تبدیل شده بود.
نکته بعدی این است که اصولاً فکر می‌کنم دوستان عزیز فیلمساز وقتی فیلم می‌سازند، متوجه می‌شوند که فیلمشان در جشنواره بدون ملاحظاتی که خاصیت سینما را از آن فیلم می‌گیرد، نمایش داده می‌شود. البته یکسری ملاحظه منطقیِ مرتبط با فرهنگ و روابط اجتماعی‌مان داریم که خوب است.
درباره تولید و تأثیر نگاه انجمن بر آثار هم باید بگویم که به هر حال همه فیلم‌های جشنواره، محصول انجمن سینمای جوانان ایران نبودند و آثاری از مراکز دیگر و همچنین بخش مستقل در جشنواره حضور داشتند. صادقانه‌اش این است که جشنواره تاثیری بر تولید نمی‌گذارد، حداقل در انجمن این‌طور است. انجمن سینمای جوانان تلاش می‌کند که رویکرد خود را نسبت به تولید و حمایت حجم زیاد فیلم کوتاه ادامه دهد. از اول هم با دیدِ حضور در جشنواره فیلم کوتاه تهران، فیلم نمی‌سازیم. در انجمن تعداد زیادی فیلم تولید شده که امسال اصلاً در جشنواره نبودند؛ یا امتیاز نیاوردند یا جزو همان فیلم‌های خوبی بودند که از این دایره بیرون ماندند که برای ما فیلم‌های باارزشی هستند. با این حال من خودم خیلی تغییری را حس نکردم و اگر چیزی بوده، به نظرم برمی‌گردد به فیلم‌های متقاضی حضور در جشنواره، و از آنجایی که جشنواره در طول سال وظیفه تولید فیلم ندارد، فیلمی نبوده که بگویم جسارت بیشتری داشت و ما به‌خاطر همان جسارت آن را کنار گذاشتیم.
آیا می‌توان گفت که این تفاوت در دو دوره جشنواره، بیشتر به نگاه فیلمسازان و شرایطی که در آن فیلم ساخته‌اند، مربوط است؟
بله، به نظرم نگاه فیلمسازان و حال‌وهوایی که در زمان تولید آثار تجربه کرده‌اند تأثیر دارد.
در سال‌های اخیر، حضور سینمای بلند ایران تحت تاثیر جریان سینمای اصطلاحا زیرزمینی قرار گرفته و بخشی از سینمای کوتاه نیز با رویکردهای متفاوت و گاه خارج از جریان رسمی، بیشتر در جشنواره‌های خارجی دیده شده است. برخی فیلم‌ها نیز با مشارکت‌های بین‌المللی تولید می‌شوند. جشنواره فیلم کوتاه تهران چگونه می‌تواند این آثار را جذب و زمینه حضورشان را فراهم کند؟
فضای بین‌المللی قطعاً بر سینمای کوتاه ایران تأثیرگذار بوده است، اما در سال‌های گذشته، بچه‌های فیلم کوتاه با تلاش خود و با توجه به رویکرد جشنواره‌های بین‌المللی، توانسته‌اند آثارشان را در این رویدادها به نمایش بگذارند. با این‌حال، یکی از اتفاقات امیدوارکننده امسال در بخش بین‌الملل، انتخاب فیلم «مزامیر اندوه» ساخته یوسف کارگر به‌عنوان برنده جایزه بزرگ بود که به اسکار راه پیدا می‌کند و امیدوارم در مراحل بعدی هم موفق باشد. فکر می‌کنم امسال می‌تواند سال خوبی برای حضور جهانی فیلم کوتاه ایران باشد. فیلم «بی‌درکجا» در بخش مربوط به فیلم اولی‌ها و جایزه افق‌های نوظهور هم مورد توجه داوران قرار گرفت که هر دو انتخاب با اتفاق‌نظر همه داوران جایزه گرفتند. در مجموع اتفاق خوبی برای فیلم کوتاه در حال رخ دادن است و امیدوارم نتایج آن را سال آینده در جشنواره‌های مهم دنیا ببینیم.
آیا برای این دوره از جشنواره، فیلم‌هایی بودند که از ساخت آن‌ها مطلع شده باشید و خودتان برای حضور در جشنواره پیشنهاد دهید؟
بله. دو، سه فیلم بود که از کارگردانش دعوت رسمی کردم تا فیلمش را به جشنواره ارائه کند. فیلم‌هایی هم بودند که ممکن بود خود فیلمساز به لحاظ موضوعی ترجیح دهد فعلا فیلمش در اینجا نمایش داده نشود. اگر بخواهم مثال بزنم باید از فیلم مستند آقای صمدیان بگویم که از ایشان خواهش کردم فیلمشان را در جشنواره شرکت دهند و به نظرم حضور فیلمسازهای باسابقه همچون آقای ورهرام و صمدیان در کنار نسل جوان اتفاق خوبی در جشنواره امسال بود.
آیا در میان آثار مرتبط با موضوعات سیاسی و اجتماعی، به‌ویژه با توجه به اتفاقات یکی دو سال اخیر، فیلم‌هایی بودند که شخصاً پیگیر حضورشان در جشنواره باشید؟
نه، به آن شکل نبود، اما فیلم‌هایی با موضوع جنگ، به‌ویژه جنگ رمضان، داشتیم و وقتی متوجه می‌شدیم کسی فیلمی با این موضوع دارد، پیشنهاد ارائه فیلم به جشنواره را مطرح می‌کردیم. البته همه آن‌ها در مرحله بعدی بررسی می‌شدند. به‌طور کلی، نگاه ما به جشنواره فیلم کوتاه گاهی شباهت زیادی به جشنواره‌هایی مانند جشنواره فیلم فجر دارد. اگر بخواهیم مقایسه‌ای داشته باشیم، تعداد جوایز ما در بخش ملی تقریباً با تعداد جوایز جشنواره فجر برابر است، یعنی ما تقریباً همان تعداد جایزه را با همان عناوین داریم. ممکن است دو یا سه جایزه کمتر داشته باشیم، اما تعداد فیلم‌ها چندین برابر است و طبیعتاً این تعداد فیلم باید در همان چارچوب جوایز مورد داوری قرار بگیرند.
در جشنواره‌های دیگر ما هیچ‌گاه با ۲۵۰۰ اثر به این شکل مواجه نیستیم. فقط در بخش ملی، مجموع آثاری که هیئت‌های انتخاب ما در بخش‌های مختلف بررسی کرده‌اند، بیش از ۱۱ هزار اثر بوده است. از این تعداد، حدود ۲۵۰۰ فیلم مربوط به بخش ملی و حدود ۸۷۰۰ تا ۸۸۰۰ فیلم مربوط به بخش بین‌الملل بوده است. منظورم این است که حجم کار ما بسیار زیاد است، اما در عین حال، حفظ کیفیت جشنواره برایمان اهمیت زیادی دارد و برای ما مهم است که آثار متنوعی با رویکردها و ژانرهای مختلف و از کیفیت سینمایی مطلوب در جشنواره به نمایش گذاشته شوند.
امسال در بخش بین‌الملل جشنواره با محدودیت‌هایی روبه‌رو بودید؟ آیا آثاری وجود داشتند که به دلیل شرایط یا ملاحظات مربوط به نمایش، امکان حضور پیدا نکرده باشند؟
بخش بین‌الملل تقریباً خودش یک جشنواره در دل جشنواره فیلم کوتاه تهران است. آقای مجابی، مدیر بخش بین‌الملل، به همراه یک تیم جوان عملکرد خوبی دارند و تلاش زیادی کرده‌اند تا در طراحی این بخش، تعداد آثار دعوت‌شده و آثاری که به جشنواره می‌رسند، برنامه‌ریزی دقیقی داشته باشند. به هر حال، از آنجا که جشنواره فیلم کوتاه تهران در بخش بین‌الملل، در دسته جشنواره‌های رده یک دنیا قرار می‌گیرد و آثار آن واجد شرایط اسکار (Oscar Qualifying) هستند، فیلمسازان در جشنواره‌هایی که واجد این شرایط هستند، تمایل بیشتری به ثبت‌نام آثار خود دارند. امسال هم با وجود آنکه شرایط تا حدودی پیچیده بود، اما تعداد زیادی از مهمانان خارجی ما در جشنواره حضور پیدا کردند. تنها دو مهمان داشتیم که در بخش داوری نیامدند. تعداد فیلمسازانی که پیش از جشنواره درخواست حضور داده بودند و در نهایت نیامدند نیز در مقایسه با افرادی که در جشنواره حاضر شدند، بسیار کم بود. یکی از داوران ما از مکزیک به جشنواره آمد. یکی از مهمان‌ها مسئول بخش سینمای ترکیه بود. همچنین مهمانانی از روسیه، هند و چین داشتیم که همگی در جشنواره حضور پیدا کردند. در مجموع، ۱۱ مهمان خارجی داشتیم.
دو داوری هم که مجبور شدیم جلسه داوری آن‌ها را به‌صورت آنلاین برگزار کنیم، مسئله پیچیده‌ای نداشتند. یکی از آن‌ها از کشور گرجستان بود که به دلیل مسئله‌ای شخصی نتوانست حضور پیدا کند. آقای تام پالمن نیز که سال گذشته داور ما بودند، ارتباط خوبی با جشنواره فیلم کوتاه تهران دارند. ایشان در کشور هلند مدیر جشنواره و تهیه‌کننده هستند و به دلیل برخی مسائل مربوط به زمان‌بندی، تاریخ اعتبار گذرنامه و ویزا امکان حضورشان فراهم نشد، اما در جلسه داوری آنلاین ما شرکت کردند.
به نظرم بخش بین‌الملل امسال بسیار خوب بود و برای ما نیز خوشایند است که این تعامل در هر شرایطی حفظ شود و تصویری که از کشور عزیزمان ایران به جهان مخابره می‌شود، همان تصویر واقعی ایران به‌عنوان کشوری فرهنگی باشد.
وضعیت اعتبار اسکارکوالیفاید جشنواره برای دوره چگونه است؟
سال ۱۴۰۶ همچنان این اعتبار برای جشنواره فیلم کوتاه تهران وجود دارد ولی روند مربوط به تمدید اعتبار از مدتی پیش آغاز شده است. باید منتظر بمانیم و امیدوار باشیم که این جایگاه تمدید شود. البته فکر نمی‌کنم مسئله خاصی وجود داشته باشد، چراکه برای تغییر این وضعیت باید ویژگی یا شرایط خاصی پیش بیاید. این جایگاه شاخصه‌های متعددی دارد که ما در هیچ‌یک از آن‌ها با مشکل مواجه نیستیم. امتیازات ما و سایر موارد همگی درست و مطابق ضوابط هستند و تمام الزامات رعایت شده است؛ مگر اینکه در نهایت، پیش‌فرض یا قضاوتی سیاسی در این موضوع دخالت داده شود.
ارزیابی شما از برگزاری جشنواره در پردیس سینمایی ملت چیست؟ آیا برای سال آینده نیز این مجموعه را گزینه مناسبی می‌دانید یا بهتر است به دنبال محل دیگری باشید؟
سال گذشته جشنواره در ایران‌مال برگزار شد و امسال پردیس سینمایی ملت میزبان بود. هر دو مجموعه ویژگی‌ها و محدودیت‌های خاص خود را دارند. با توجه به حجم مخاطبان جشنواره، به فضایی نیاز داریم که ظرفیت بیش از ۱۵۰۰ صندلی داشته باشد. در حال حاضر، گزینه‌های مناسب ما محدود هستند و گزینه سومی نداریم. من از همکاری هر دو مجموعه رضایت دارم و مجموعه پردیس ملت، تیم اجرایی سینما و مؤسسه تصویر شهر همراهی خوبی با جشنواره داشتند اما تفاوت اصلی دو مجموعه در فضای پیرامونی آن‌هاست. ایران‌مال فضای گسترده‌تری داشت و ما در پردیس ملت تلاش کردیم فضاهای بین سالن‌ها و محوطه بیرونی برای تعامل مخاطبان و اهالی رسانه مناسب باشد.
البته اگر مرکز جشنواره‌ها که چند سال است در وزارت ارشاد درباره آن صحبت می‌شود، راه‌اندازی شود یکی از کارهایی که در آنجا پیگیر می‌شود حتماً همین خانه جشنواره است، چون سازمان سینمایی و مؤسساتش بالاخره در طول سال به‌طور میانگین هر فصل یک جشنواره دارند.
یکی از انتقادهای مطرح‌شده درباره جشنواره‌هایی که زیر نظر مؤسسات سینمایی برگزار می‌شوند، این است که آثار تولیدشده توسط همان مؤسسات ممکن است بیشتر مورد توجه قرار گیرند. پاسخ شما به این نگرانی چیست؟
صادقانه عرض می‌کنم که در طول جشنواره گاهی فراموش می‌کنم کدام فیلم متعلق به انجمن است و کدام فیلم نیست، چون وقتی فیلمی را می‌بینم که خوب است، من هم ذوق‌زده می‌شوم و از تماشای آن لذت می‌برم و می‌دانم که مخاطب نیز به این موضوع توجهی نمی‌کند. فیلمسازان زیادی در همین جشنواره حضور دارند که اگر انصاف داشته باشند، می‌توانند بگویند جشنواره چقدر برای حضور فیلمشان تلاش کرده، چقدر به آن‌ها کمک کرده و چقدر همراهی داشته است، اما این موضوع را با شاخص‌های داوری اشتباه می‌گیرند.
ممکن است من در شرایط عادی فیلمی را ببینم و بسیار از آن خوشم بیاید و لذت ببرم، اما وقتی قرار است به آن امتیاز بدهم و درباره‌اش داوری کنم، ناگهان به این فکر می‌کنم که این فیلم از چه جنبه‌هایی و بر اساس چه معیارهایی می‌تواند امتیاز بگیرد. در چنین شرایطی ممکن است در داوری هفت‌نفره، امتیاز آن فیلم به‌یک‌باره پایین بیاید. جشنواره اصول و معیارهای مشخصی برای داوری دارد که ممکن است با معیارهای نمایش عمومی یا تحلیل غیرداورانه متفاوت باشد. همان‌طور که ممکن است آرای تماشاگران در یک سال به آرای داوران نزدیک باشد و در سال دیگری چنین نزدیکی‌ای وجود نداشته باشد. به نظر من، هیچ‌یک از این موارد به‌تنهایی دلیلی برای نتیجه‌گیری نیست.
پس از دو دوره دبیری، فکر می‌کنید جشنواره در چه بخش‌هایی هنوز نتوانسته انتظار فیلمسازان و مخاطبان خود را برطرف کند؟
به نظرم جشنواره فیلم کوتاه تهران به‌واسطه سابقه طولانی و تجربه‌ای که در طول سال‌ها به دست آورده، ساختار نسبتاً پخته‌ای دارد. فکر می‌کنم موضوعی که فیلمسازان جوان علاقه زیادی به آن دارند و ما نیز باید تلاش کنیم تا زمینه تحقق آن را فراهم کنیم، بیشتر به حوزه تولید مربوط می‌شود، نه جشنواره. آن‌ها در حوزه تولید دوست دارند حتماً تجربه‌های جدیدی داشته باشند. امروزه فیلمسازانی که معمولاً از آن‌ها به‌عنوان فیلمساز فیلم اولی یاد می‌کنیم، آثار بسیار پخته‌ای تولید می‌کنند. این موضوع نشان می‌دهد که حجم فیلم‌هایی که تماشا می‌کنند و دستاوردهایی که از تجربه‌های دیگران به دست می‌آورند، با سرعت زیادی در حال افزایش است. فکر می‌کنم این اتفاق چندان به جشنواره مربوط نمی‌شود.
جشنواره ناگزیر است در چارچوب مشخصی فعالیت کند. اگر بخواهیم جشنواره‌های خودمان را با جشنواره‌های بین‌المللی مقایسه کنیم، متوجه می‌شویم که در جشنواره‌های بین‌المللی خودمان، از نظر اجرایی چیزی کم نداریم و حتی در بسیاری از موارد امکانات بیشتری هم داریم. نمونه ساده و بارز آن، نوع پذیرایی ما از مهمانان است. دست‌کم در جشنواره‌هایی که من یا دوستانم در آن‌ها حضور داشته‌ایم، چنین شیوه‌ای از پذیرایی در هیچ‌کدام وجود نداشته است. برای مثال، ما موظف هستیم چند وعده غذایی از مهمانان پذیرایی کنیم. من خودم به‌عنوان فیلمساز در جشنواره‌ها حضور داشته‌ام. وقتی یک داور بین‌المللی به جشنواره می‌آید، تمام هزینه‌های پذیرایی او بر عهده جشنواره است، اما فیلمسازی که از هر جای دنیا در جشنواره‌ای شرکت می‌کند، معمولاً فقط از امکانات صبحانه هتل استفاده می‌کند و خدمات دیگری در این زمینه دریافت نمی‌کند. بلیت هواپیما و محل اقامت او هم فراهم می‌شود و جشنواره اصلاً موظف نیست سه وعده غذایی برای او در نظر بگیرد.
درواقع وقتی به یک جشنواره می‌روید، معمولاً با یک پردیس سینمایی یا مجموعه‌ای از سالن‌های سینما مواجه می‌شوید که افراد با کارت خود وارد سالن‌ها می‌شوند و فیلم تماشا می‌کنند و وظیفه اصلی آن‌ها تماشای فیلم است و سایر امور، دیگر به برگزارکنندگان جشنواره مربوط نمی‌شود.
نکته‌ای درباره جشنواره باقی مانده که بخواهید اشاره کنید؟
تمام تلاش ما این بود که با وجود محدودیت‌های منابع و شرایط اجرایی، جشنواره‌ای درخور سینمای کوتاه برگزار کنیم. ما بلافاصله پس از پایان جشنواره، فعالیت‌های معمول انجمن را از سر گرفتیم و به فیلمسازانی که آثارشان به بخش نهایی جشنواره راه پیدا نکرد، نامزد نشد یا جایزه‌ای دریافت نکردند، توصیه می‌کنم تجربه جشنواره را پایان مسیر خود ندانند. با توجه به حجم بالای آثار و محدودیت تعداد جوایز، طبیعی است که همه فیلم‌های ارزشمند فرصت برگزیده شدن پیدا نکنند. مهم این است که فیلمساز با دقت، علاقه و پشتکار به کار خود ادامه دهد.
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای جشنواره امسال، حضور پرشور نسل جوان بود. بر اساس آمار اعلام‌شده، تعداد بلیت‌های فروخته‌شده از حدود ۲۵ هزار و ۵۰۰ بلیت در دوره گذشته به حدود ۳۴ هزار و ۸۰۰ بلیت در این دوره رسید. این افزایش نشان می‌دهد که علاقه به سینمای کوتاه و حضور در جشنواره رشد کرده است. امیدوارم همه ما این اشتیاق را جدی بگیریم و برای حفظ و تقویت آن تلاش کنیم. این نسل، با علاقه‌ای که به سینما نشان داده، می‌تواند زمینه‌ساز اتفاقات خوبی در آینده باشد.
از جشنواره که بگذریم، امسال پنجاهمین سال تأسیس انجمن سینمای جوانان ایران است. آیا برنامه ویژه‌ای برای این مناسبت در نظر دارید؟
ابتدا قصد داشتیم بخشی از برنامه‌های پنجاهمین سال تأسیس انجمن را همزمان با جشنواره برگزار کنیم، اما به دلیل حجم بالای برنامه‌های جشنواره، تصمیم گرفتیم برخی از آن‌ها را به زمان دیگری موکول کنیم. در حال حاضر، طراحی تمبر پنجاهمین سال تأسیس انجمن در حال پیگیری است. همچنین پیشنهاد نام‌گذاری یک روز به‌عنوان روز ملی فیلم کوتاه را در تقویم مطرح کرده‌ایم و امیدواریم مراحل تصویب آن به نتیجه برسد. اگر روند کار طبق برنامه پیش برود، امیدواریم طی یکی دو ماه آینده مراسمی برای پنجاهمین سال تأسیس انجمن برگزار کنیم.
یک نکته مهم این است که سینمای کوتاه دیگر صرفاً مقدمه‌ای برای ورود به سینمای بلند نیست. فیلم کوتاه امروز هویت مستقل خود را پیدا کرده است؛ چه برای فیلمسازی که می‌خواهد مسیر حرفهای خود را در همین حوزه ادامه دهد و چه برای کسی که آن را مرحله‌ای در مسیر فعالیت سینمایی خود می‌داند. امیدوارم بتوانیم جایگاه مستقل سینمای کوتاه را بیش از پیش تقویت کنیم.
اخیرا خبری درباره دوره جامع فیلمسازی انجمن سینمای جوانان منتشر شد. این دوره از چه زمانی آغاز می‌شود؟
آزمون دوره جامع فیلمسازی انجمن در ۱۳ آذرماه برگزار می‌شود و دوره جدید نیز از اول دی آغاز خواهد شد. امسال امیدواریم دوره جامع پویانمایی را نیز راه‌اندازی کنیم.
برای ما، حضور جوانان در جشنواره اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چه آن‌هایی که در نشست‌های تخصصی شرکت می‌کنند و چه مخاطبانی که برای تماشای فیلم‌ها به سالن‌ها می‌آیند. بسیاری از این جوانان هنرجویان انجمن، دانشجویان سینما یا علاقه‌مندان به فیلمسازی هستند و حضورشان نشان می‌دهد که سینمای کوتاه همچنان می‌تواند زمینه‌ای برای شکل‌گیری ارتباط، یادگیری و تجربه مشترک باشد.
سؤال آخر اینکه، قصد ساخت فیلم ندارید؟
بله، امیدوارم اگر فرصتی فراهم شود، بتوانم دوباره فیلم بسازم. در حال حاضر، موضوع مشخصی را اعلام نمی‌کنم، اما علاقه‌مندم این فرصت را پیدا کنم.