مراسم گاندی جایانتی، هم‌زمان با صد و پنجاه و هفتمین سالگرد تولد مهاتما گاندی پدر ملت هند، ۲ جمعه دهم مهر ماه در مرکز فرهنگی هند در تهران (سوامی ویوکاناندا) برگزار شد . سفیر هند در این مراسم با تأکید بر میراث صلح و عدم خشونت گاندی گفت: «عصر امروز، عصر جنگ نیست» و اختلاف‌ها در نهایت باید از طریق گفت‌وگو و دیپلماسی حل شوند.
در این مراسم سفیر هند در ایران گفت: دوم اکتبر تنها یک روز تعطیل ملی در هند نیست و در سراسر جهان نیز به‌عنوان روز بین‌المللی عدم خشونت سازمان ملل متحد گرامی داشته می‌شود، این معنای دوگانه، جوهره این روز است؛ ادای احترام به یک انسان و یادآوری روشی که هنوز برای جهانی گرفتار تفرقه، سخنی برای گفتن دارد.
گاندی؛ حقیقت، عدم خشونت و مقاومت مدنی
ویشوش نگی افزود: گاندی ۲ اکتبر ۱۸۶۹ در شهر کوچک پوربندر در هند به دنیا آمد. در لندن حقوق خواند و در آفریقای جنوبی راه و بیان سیاسی خود را یافت و سپس بازگشت تا مبارزه برای آزادی هند را با ابزارهایی رهبری کند که در نگاه نخست، در برابر عظمت امپراتوری‌ای که با آن روبه‌رو بود، بیش از حد ساده به نظر می‌رسیدند. ابزارهای او حقیقت، عدم خشونت، انضباط فردی و مقاومت مدنی مردمی بودند.
سفیر هندوستان با اشاره به سخنان گاندی، ادامه داد: سخنان او همچنان از بیشتر شعارهای روزگار ما نافذترند: «خودت همان تغییری باش که می‌خواهی در جهان ببینی.»، «چشم در برابر چشم، سرانجام تمام جهان را نابینا می‌کند.»، «عدم خشونت، بزرگ‌ترین نیرویی است که بشر در اختیار دارد.» در سال ۲۰۲۶، این سخنان اهمیت دارند؛ زیرا جهان هنوز وسوسه می‌شود راه دیگری را در پیش بگیرد: خشونت بدون همدلی، شتاب بدون تأمل و قدرت بدون خویشتن‌داری.
گاندی و ضرورت خودارزیابی
نگی تأکید کرد: بیایید نگذاریم این روز بزرگداشت به اهدای گل و دو دقیقه سکوت محدود شود. بگذاریم فرصتی برای یک خودارزیابی کوتاه باشد.
او در ادامه پرسید: آیا وقتی راست‌گویی برایم هزینه دارد، باز هم حقیقت را می‌گویم؟ آیا با کسانی که قدرت کمتری دارند، همان‌گونه رفتار می‌کنم که با صاحبان قدرت بیشتر؟ آیا آنچه را استفاده می‌کنم تمیز نگه می‌دارم، کمتر هدر می‌دهم و از انتقال نفرتی که به ارث برده‌ام، خودداری می‌کنم؟
سفیر هند گفت: مهاتما گاندی از ما نخواست که قدیس شویم. او از ما خواست که اندکی بیش از دیروز، در پایبندی به اصول خود ثبات داشته باشیم.
او ادامه داد: امروز یاد مردی را گرامی می‌داریم که ثابت کرد شجاعت اخلاقی می‌تواند مسیر تاریخ را تغییر دهد. باشد که فروتنی لازم را داشته باشیم تا حتی به بخش کوچکی از آنچه او در زندگی به آن عملکرد، عمل کنیم.
صلح باید همچنان هدف مشترک بشریت باقی بماند
سفیر هند در بخش دیگری از سخنانش گفت: پیام نخست‌وزیر محترم ما به جهان، مبنی بر اینکه «عصر امروز، عصر جنگ نیست»، بیانگر تعهد پایدار هند به این منش گاندی است.
او افزود: این باور که اختلاف‌ها در نهایت باید از طریق گفت‌وگو و دیپلماسی حل شوند و صلح باید همچنان هدف مشترک بشریت باقی بماند و شاید هیچ جایی معنادارتر از ایران برای تأمل در بُعد تمدنی این پیام نباشد.
پیوندهای تمدنی ایران و هند
سفیر هند با اشاره به روابط تاریخی ایران و هند گفت: هند و ایران وارث دو تمدن کهن هستند که مسیرهایشان طی هزاران سال با یکدیگر تلاقی داشته است. زبان، ادبیات، فلسفه، هنر و رفت‌وآمد مردم و اندیشه‌ها به روابط ما غنا بخشیده‌اند.
به گفته سفیر هند، زبان فارسی در هند خانه‌ای یافت، همان‌گونه که داستان‌ها و سنت‌های فلسفی هند به جهان فارسی‌زبان راه یافتند.
او تأکید کرد: در طول قرن‌ها، تمدن‌های ما تنها با یکدیگر روبه‌رو نشدند، بلکه با یکدیگر گفت‌وگو کردند.
تندیس گاندی؛ نمادی از دوستی ایران و هند
سفیر هند با اشاره به حضور نام گاندی در سیمای شهر تهران هم گفت: نامگذاری خیابان گاندی و دیگر موسسات گاندی را به نامی آشنا در پایتخت تبدیل کرده‌اند. برای یک هندی که در تهران قدم می‌زند و با نام مهاتما گاندی روبه‌رو می‌شود، این نشانه‌ای کوچک اما عمیقاً معنادار از پیوندهای محبتی است که مردم دو کشور را به هم متصل می‌کند.
او افزود: امروز، با تندیس مهاتما گاندی که همین حالا از آن رونمایی کردیم، نماد دیگری به این رابطه پایدار افزوده شده است.
ویشوش نگی ابراز امیدواری کرد این تندیس نمادی از دوستی هند و ایران، از دو تمدن کهنی که در طول قرن‌ها با یکدیگر گفت‌وگو کرده‌اند و از امید مشترک دو کشور به جهانی باشد که در آن گفت‌وگو بر رویارویی، شفقت بر نفرت، درک متقابل بر پیش‌داوری و صلح بر خشونت غلبه کند.
سفیر هند گفت: در این صد و پنجاه و هفتمین گاندی جایانتی، علاوه بر ادای احترام به مهاتما گاندی، تعهد خود را به ارزش‌هایی که او برایشان زیست و به صلحی که بشریت باید همچنان برای دستیابی به آن تلاش کند، تجدید کنیم.
در ادامه این مراسم مازیار مظفری، استاد مطالعات هند دانشگاه تهران به پیوندهای تاریخی و فرهنگی ایران و هند اشاره کرد و گفت: ایرانیان و هندی‌ها را جدا از یکدیگر نمی‌دانم؛ ما یک دی‌ان‌ای و یک فامیل داریم و ازاین‌رو، گردهمایی برای بزرگداشت گاندی را می‌توان یک گردهمایی خانوادگی دانست.
او با بیان اینکه سخن‌گفتن درباره گاندی به دلیل ابعاد مختلف زندگی او دشوار است، افزود: ازدواج، سفر به آفریقای جنوبی، مطالعات در انگلستان، سبک زندگی، تفکرات، جنبش‌ها، نوع لباس پوشیدن و مدرسه‌ای که تأسیس کرد، همگی جنبه‌های مختلف زندگی گاندی هستند که می‌توانند برای ما یک نکته اخلاقی داشته باشند.
بازتاب گاندی در اندیشه ایرانی
مظفری با اشاره به تأثیر اندیشه گاندی بر متفکران ایرانی گفت: جلال آل‌احمد درباره گاندی و مدرنیته استعماری صحبت کرده و دکتر شریعتی هم از معنویت، اصلاح هندوئیسم، حقیقت و خشونت‌پرهیزی گاندی سخن گفته و از او به‌عنوان یک نمونه و الگو یاد کرده است.
این استاد دانشگاه افزود: امام خمینی (ٰه) نیز در سخنان و دیدار با مقامات هندی، جنبش ایران را با جنبشی که در هند وجود داشت مقایسه کرده و بر تجربه استعمار در هر دو کشور و مبارزه برای آزادی و استقلال تأکید داشت. همچنین در سخنان آیت‌الله خامنه‌ای شهید درباره گاندی، مفهوم قربانی و علاقه او به آزادی و استقلال موردتوجه قرار گرفته است.
او گفت: گاندی از شخصیت‌هایی است که فارغ از طبقه، دین یا عقیده، می‌توان صداقت او را گرامی داشت و از زندگی‌اش آموخت. زندگی گاندی برای همه انسان‌ها یک فرایند یادگیری و درسی اخلاقی است.
جوانی: زندگی گاندی خودِ پیام اوست
حجت‌الله جوانی، استاد دانشگاه الزهرا، در سخنانی با طرح این پرسش که چرا پس از گذشت دهه‌ها همچنان باید درباره گاندی سخن گفت، اظهار کرد: پاسخ این پرسش در پیام زندگی او نهفته است؛ زیرا زندگی گاندی، خود پیام اوست و اندیشه‌اش را باید در چارچوب اصول اخلاق جهانی مبتنی بر صلح میان ملت‌ها و ادیان و گفت‌وگو میان پیروان آن‌ها بررسی کرد
او افزود: کرامت انسانی، برابری، عدم خشونت، مدارا، عدالت و قانون‌مداری از ارکان این نگاه است. همه انسان‌ها، فارغ از نژاد، رنگ پوست و دین، از ارزشی برابر برخوردارند و هیچ‌کس نباید از دایره کرامت انسانی مستثنی شود.
این استاد دانشگاه با اشاره به ریشه‌های تاریخی مفهوم «آهیمسا» در سنت فکری هند تصریح کرد: گاندی اصل عدم خشونت را به یک روش عملیاتی برای مبارزه اجتماعی و سیاسی تبدیل کرد. یکی از برجسته‌ترین آموزه‌های او این است که تغییر جهان نباید منوط به تغییر دولت‌ها یا جوامع بماند، بلکه باید از خودِ انسان آغاز شود.
برابری جنسیتی و مسئولیت اخلاقی در مبارزه
جوانی همچنین با تأکید بر دیدگاه گاندی درباره برابری زنان و مردان گفت: گاندی بر این باور بود که زنان باید از فرصت‌ها و جایگاهی برابر در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی بهره‌مند باشند.
او افزود: گاندی حتی در مبارزه با بی‌عدالتی، مسئولیت اخلاقی کنش‌های خود را می‌پذیرفت و در برابر مخالفان نیز پایبند به اعتدال و مدارا بود؛ او در عمل اثبات کرد که می‌توان بدون توسل به خشونت، برای آزادی جنگید و جریانی ماندگار در سطح جهان پدید آورد.
پیوندهای تاریخی ایران و هند
علیرضا رزاقی، مدیر کاخ گلستان هم در این مراسم با اشاره به پیشینه روابط ایران و هند گفت: همجواری شاخه‌های آسیایی هند و ایرانی در طول تاریخ موجب نزدیکی و درهم‌آمیختن سرشت و سرنوشت این اقوام شده است.
او اسطوره‌های مشترک هند و ایران، ارتباط شهر سوخته با دره پنجاب، وجود کتیبه‌های هخامنشی در دره سند، ترجمه کتاب‌هایی مانند کلیله‌ودمنه و حضور هندیان در دانشگاه گندی‌شاپور و پارسیان در هند را از نمونه‌های روابط ایران و هند در دوران باستان و پیش از اسلام دانست.
رزاقی افزود: این روابط پس از اسلام نیز در معماری، شعر، نقاشی، خوشنویسی، موسیقی و هنرهای سنتی تداوم داشته و نمونه‌هایی از این ارتباط فرهنگی و هنری در مجموعه ثبت جهانی کاخ گلستان قابل‌مشاهده است.
آثار هندی در کاخ گلستان
مدیر کاخ گلستان با اشاره به نگهداری و حفاظت از آثار مرتبط با هند در این مجموعه جهانی گفت: مرقع هندوایرانی، مرقع گلشن، آثار و ظروف یشم جواهرنشان ساخت هند، تصویر پادشاهان گورکانی، جعبه‌های اهدایی به احمدشاه قاجار در خصوص عبور مسیر تلگراف، مبلمان مشبک ساخت کشمیر، کشکول درویشی نقره، آلبوم‌هایی از تصاویر شهر کلکته و ادیان هند، مقابر سلاطین هندوستان، مناره‌های معروف هند و مجسمه کوچک گاندی از جنس عاج از جمله آثاری هستند که در کاخ گلستان حفاظت و نگهداری می‌شوند.
همزمانی گاندی با تحولات ایران
رزاقی با اشاره به همزمانی تاریخی زندگی گاندی با تحولات ایران گفت: تولد گاندی با دوره سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار هم‌زمان بود. زمانی که گاندی به آفریقای جنوبی رفت و با تبعیض علیه هندی‌ها روبه‌رو شد، در ایران نیز ناصرالدین‌شاه ترور شد.
وی ادامه داد: گاندی در ادامه در آفریقای جنوبی مبارزه ای مبتنی بر مقاومت بدون خشونت را در آفریقای جنوبی آغاز کرد و تقریباً در همان سال‌ها در ایران نیز انقلاب مشروطه شکل گرفت و فرمان مشروطیت صادر شد. در دوره مظفرالدین‌شاه و سپس محمدعلی‌شاه و احمدشاه قاجار نیز گاندی فعالیت سیاسی خود را ادامه داد و به‌تدریج به رهبر شناخته‌شده‌ای تبدیل شد.
رزاقی گفت: در همان سال‌هایی که ایران مشروطه تحولات مهم حکومتی، سیاسی و اجتماعی را تجربه می‌کرد، گاندی در هند نیز رهبری یکی از مهم‌ترین جنبش‌های استقلال‌طلبانه قرن بیستم را بر عهده داشت.
