هشدار درباره مصرف داروهای لاغری

به گزارش جماران به نقل از مجله پزشکی، انجمن‌های تخصصی اروپایی در حوزه چاقی، تغذیه و حمایت از بیماران تأکید کردند که داروهای جدید درمان چاقی مبتنی بر هورمون‌های اینکرتین، از جمله داروهای گروه GLP-1، نباید به‌عنوان یک درمان مستقل مورد استفاده قرار گیرند و برای اثربخشی و ایمنی بیشتر، باید همراه با برنامه تغذیه‌ای، حمایت روان‌شناختی و فعالیت بدنی منظم تجویز شوند.

این توصیه‌ها در بیانیه‌ای مشترک از سوی انجمن اروپایی مطالعه چاقی، فدراسیون اروپایی انجمن‌های متخصصان تغذیه و ائتلاف اروپایی بیماران مبتلا به چاقی تهیه شده و قرار است در کنگره اروپایی چاقی ۲۰۲۶ در استانبول ارائه شود. این بیانیه با همکاری ۲۶ پژوهشگر و متخصص تدوین شده است.

دارو به‌تنهایی کافی نیست

کارشناسان می‌گویند داروهای مبتنی بر هورمون‌های اینکرتین، به‌ویژه آگونیست‌های گیرنده GLP-1، تحول بزرگی در درمان چاقی ایجاد کرده‌اند، اما در صورت استفاده بدون مراقبت‌های تکمیلی، ممکن است خطراتی از نظر تغذیه، عملکرد جسمی و سلامت روان به همراه داشته باشند.

هورمون‌های اینکرتین پس از غذا خوردن در روده ترشح می‌شوند و با افزایش ترشح انسولین، کاهش ترشح هورمون افزایش‌دهنده قند خون، کند کردن تخلیه معده و افزایش احساس سیری، به تنظیم اشتها و قند خون کمک می‌کنند. داروهای جدید با تقلید از عملکرد این هورمون‌ها، اشتها را کاهش داده و به کاهش وزن کمک می‌کنند.

اهمیت تغذیه درمانی

از آنجا که این داروها معمولاً باعث کاهش مصرف غذا می‌شوند، متخصصان تأکید دارند کیفیت رژیم غذایی، دریافت کافی پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی به اندازه کاهش وزن اهمیت دارد.

در این بیانیه، «تغذیه‌درمانی پزشکی» که توسط متخصص تغذیه انجام می‌شود، بخش اصلی درمان معرفی شده است. این برنامه شامل:

• تأمین پروتئین و ریزمغذی‌های کافی

• مدیریت عوارض گوارشی مانند تهوع، استفراغ و یبوست

• آموزش عادات غذایی سالم و پایدار برای حفظ کاهش وزن

همچنین تأکید شده است که نقش متخصص تغذیه تنها ارائه رژیم غذایی نیست، بلکه باید به تغییر رفتارهای غذایی در بلندمدت و برخورد محترمانه و بدون انگ‌زنی با بیماران نیز توجه شود.

هشدار درباره کاهش سریع وزن

متخصصان هشدار داده‌اند کاهش سریع یا زیاد وزن ممکن است با از دست رفتن توده بدون چربی بدن، به‌ویژه عضلات، همراه باشد.

بر اساس بررسی مطالعات پیشین، ۲۴ تا ۳۰ درصد وزن از دست‌رفته در اثر این داروها ممکن است مربوط به توده عضلانی باشد؛ موضوعی که به‌ویژه برای سالمندان نگران‌کننده است.

کارشناسان پیشنهاد کرده‌اند نسبت کاهش چربی به کاهش توده بدون چربی حدود ۳ به ۱ باشد؛ یعنی از هر چهار کیلوگرم کاهش وزن، دست‌کم سه کیلوگرم آن از چربی و حداکثر یک کیلوگرم از عضلات و سایر بافت‌های بدون چربی باشد.

آن‌ها همچنین توصیه کردند علاوه بر شاخص توده بدنی (BMI)، شاخص‌هایی مانند دور کمر، نسبت دور کمر به قد و آزمون‌های ساده قدرت عضلانی نیز در ارزیابی بیماران استفاده شود.

ورزش؛ بخش ضروری درمان

در این توصیه‌ها آمده است که فعالیت بدنی نباید به‌عنوان بخش فرعی درمان تلقی شود، بلکه جزء اصلی مدیریت چاقی است.

به‌ویژه تمرینات مقاومتی و تقویت عضلات در کنار ورزش‌های هوازی برای حفظ توده عضلانی، افزایش توان جسمی و بهبود سلامت روان توصیه شده است.

توجه به سلامت روان

این بیانیه بر اهمیت ارزیابی وضعیت روانی بیماران نیز تأکید دارد.

بسیاری از افراد مبتلا به چاقی سابقه اضطراب، افسردگی یا اختلالات خوردن دارند. اگرچه کاهش وزن می‌تواند سلامت روان برخی بیماران را بهبود بخشد، اما تغییرات شدید وزن ممکن است در برخی افراد موجب بروز یا تشدید مشکلات روانی شود.

از این رو، متخصصان توصیه کرده‌اند پیش از شروع درمان، وضعیت روانی و سابقه اختلالات خوردن، اضطراب، افسردگی و حتی مصرف الکل بررسی و در طول درمان نیز به‌طور منظم پایش شود.

چالش عدالت در دسترسی به درمان

در این بیانیه آمده است افراد کم‌درآمد و برخی اقلیت‌های قومی بیش از دیگران در معرض چاقی هستند، اما دسترسی کمتری به خدمات تخصصی و داروهای جدید دارند.

به اعتقاد کارشناسان، هزینه بالای این داروها و پوشش ناکافی بیمه می‌تواند نابرابری در دسترسی به درمان را افزایش دهد.

هنوز پرسش‌های زیادی بی‌پاسخ مانده است

بررسی ۴۱۷ کارآزمایی بالینی نشان داد کمتر از ۲۰ درصد مطالعات، اطلاعات دقیقی درباره وضعیت تغذیه بیماران ارائه کرده‌اند و کمتر از ۵ درصد نیز پیامدهایی مانند سلامت استخوان، ریزمغذی‌ها یا عملکرد جسمی را بررسی کرده‌اند.

به همین دلیل، پژوهشگران خواستار مطالعات بیشتر درباره حفظ توده عضلانی و استخوانی، میزان مناسب پروتئین، پیامدهای روانی و ایمنی بلندمدت این داروها شده‌اند.

درمانی چندبعدی برای یک بیماری مزمن

این بیانیه در پایان تأکید می‌کند که چاقی یک بیماری مزمن است و درمان آن نباید تنها به مصرف دارو محدود شود.

به گفته متخصصان، موفقیت داروهای جدید درمان چاقی زمانی تضمین می‌شود که در قالب یک برنامه جامع شامل تغذیه درمانی، حمایت روان‌شناختی، فعالیت بدنی، پایش وضعیت عضلات و استخوان‌ها و پیگیری بیماران حتی پس از قطع دارو یا انجام جراحی چاقی مورد استفاده قرار گیرند.