نوروزپور: حفظ حیثیت و حرمت انسان‌ها از اصول مهم اخلاق رسانه‌ای است/ فرقانی: میراث دعایی برای جامعه رسانه‌ای کشور ارائه الگویی از «مدیر رسانه‌ای اخلاق‌مدار» است/ ایزدپناه: برای زنده نگه داشتن یاد او گفتمان «کاهش رنج مردم» را مطرح کردیم

مراسم چهارمین سالگرد درگذشت مرحوم حجت‌الاسلام و المسلمین سید محمود دعایی، عصر امروز(یکشنبه 17 خرداد ماه) با عنوان «یاد یار گره‌گشا» در مؤسسه اطلاعات برگزار شد.

به گزارش خبرنگار جماران، رضا رفیع مجری این برنامه بود و طی سخنانی با اشاره به گذشت چهار سال از درگذشت مرحوم دعایی گفت: ما این را از آقای دعایی آموختیم که اگر جایی نتوانستیم گرهی باز کنیم، دست‌کم با لبخند و شوخی بتوانیم فضای دل‌ها را گشاده‌تر کنیم. بسیاری از شیوه‌های طنز را از مرحوم دعایی آموختیم؛ «طنز عرفانی» که در عین حال نوعی «طنز ملامتی» برای شکستن نفس و نشان دادن تواضع بود.

وی یادآور شد: در بسیاری از مجالس که از حاج‌آقا تجلیل می‌شد و سخنان جدی درباره او مطرح می‌کردند، وقتی فضا بیش از حد رسمی می‌شد، خود او با یک شوخی یا جمله طنز آن فضای سنگین را می‌شکست.

رفیع همچنین با اشاره به نمونه‌هایی از تواضع عملی مرحوم دعایی، اظهار داشت: بسیاری دیده بودند که او گاه دست بزرگان علم و ادب را می‌بوسید و حتی در مواردی پیشانی جوان‌ترها را نیز می‌بوسید؛ رفتاری که برای اطرافیان بسیار شگفت‌آور بود و نشان از فروتنی واقعی او داشت.

وی افزود: روزی یکی از نیروهای حراست سازمان صداوسیما درباره رفتارهای صمیمانه آقای دعایی صحبت می‌کرد و می‌گفت شاید اینها نوعی نقش بازی کردن باشد. اما من گفتم مگر می‌شود کسی ۷۰ یا ۸۰ سال نقش بازی کند؟! چنین رفتاری دیگر نقش نیست، بلکه خود زندگی انسان است.

به گزارش خبرنگار جماران، محمدمهدی فرقانی نیز طی سخنانی در این مراسم گفت: زمانی که کتاب «گزارش‌نویسی؛ چشم عقاب روزنامه‌نگاری» برای انتشار به مؤسسه اطلاعات ارائه شد، استقبال آقای دعایی برای من بسیار شگفت‌انگیز بود. بدون اطلاع من ضیافت ناهاری ترتیب داده و جمعی از همکاران را دعوت کرده بودند و خودشان ایستاده از مهمانان پذیرایی می‌کردند. این رفتار برای من بسیار تأثیرگذار بود و نشان می‌داد که تا چه اندازه اهل تواضع و احترام به دیگران هستند.

این استاد ارتباطات با تأیید سخنان رضا رفیع درباره فروتنی مرحوم دعایی افزود: در جلسات مختلف بارها شاهد بودم که وقتی به برنامه‌ای دعوت می‌شدند، در ردیف‌های آخر می‌نشستند و حتی با وجود اصرار میزبانان حاضر نمی‌شدند به صدر مجلس بیایند. این تواضع، ذاتی بود و هیچ‌گونه تظاهر و نمایش در آن وجود نداشت.

وی همچنین با اشاره به جایگاه اجتماعی مرحوم دعایی گفت: در میان شخصیت‌های کشور کمتر کسی را می‌توان یافت که مانند او در میان طیف‌های گوناگون سیاسی و فکری تا این اندازه مورد احترام باشد. حتی مخالفان نیز درباره او سخنی تلخ بر زبان نمی‌آوردند.

فرقانی تأکید کرد: تواضع و فروتنی، ساده‌زیستی، مدارا و سعه صدر از برجسته‌ترین ویژگی‌های او بود. دعایی با افراد و گرایش‌های مختلف فکری رابطه‌ای محترمانه داشت و کمتر وارد منازعات تند سیاسی می‌شد. در عین حال، در طول بیش از چهار دهه مدیریت روزنامه اطلاعات، در بسیاری موارد رویکردی پیشرو داشت؛ از جمله طرح مباحثی مانند ضرورت گفت‌وگو با آمریکا در سال‌های دور یا انتشار مقالات برخی چهره‌های فکری که انتشار آثارشان در آن زمان جسارت می‌طلبید.

وی مردمداری و مهربانی مرحوم دعایی را از دیگر ویژگی‌های او دانست و افزود: بارها دیده‌ام که برای حل مشکلات افراد، حتی کسانی که شناخت چندانی از آنها نداشت، از اعتبار و آبروی شخصی خود مایه می‌گذاشت تا گره‌ای از کارشان باز کند. او از معدود مدیران رسانه‌ای بود که اخلاق را بر پیروزی سیاسی مقدم می‌دانست و حاضر نبود به هر قیمتی در رقابت‌های سیاسی پیروز شود. حتی منتقدانش نیز او را به پاکدستی و پایبندی به اصول اخلاقی می‌شناختند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به شیوه مدیریتی مرحوم دعایی در مؤسسه اطلاعات، ادامه داد: مدیریت او مبتنی بر اعتماد و روابط انسانی بود. فضایی آرام، دلنشین و مبتنی بر احترام متقابل در این مؤسسه ایجاد کرده بود؛ به‌گونه‌ای که همکاران با رضایت در محیط کار حضور پیدا می‌کردند. او بیش از آنکه مدیر مقررات باشد، مدیر روابط انسانی بود و با کارکنان و روزنامه‌نگاران رفتاری پدرانه و حمایت‌گرانه داشت.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه تاریخی روزنامه اطلاعات، گفت: این روزنامه در آستانه صدسالگی قرار دارد و دوام یک رسانه در طول یک قرن در ایران اتفاقی مهم و حتی ملی است. چنین استمرار و اصالتی در فضای رسانه‌ای کشور کم‌نظیر است.

فرقانی مرحوم دعایی را «نقطه اتصال و اعتدال» میان طیف‌های مختلف جامعه دانست، و اظهار داشت: شخصیت مرحوم دعایی را در چند واژه خلاصه کرد؛ اعتدال، مدارا، تواضع، پاکدستی، مردمداری، اخلاق‌گرایی و مدیریت انسانی. مهم‌ترین میراث دعایی برای جامعه رسانه‌ای کشور ارائه الگویی از «مدیر رسانه‌ای اخلاق‌مدار» است؛ الگویی که در آن حفظ روابط انسانی و سرمایه اجتماعی هم‌عرض موفقیت حرفه‌ای تلقی می‌شود.

وی تأکید کرد: به باور من، الگوی مدیریتی آقای دعایی می‌تواند به‌عنوان یک مکتب مدیریتی در دانشگاه‌ها مورد مطالعه قرار گیرد و برای نسل‌های آینده روزنامه‌نگاران و پژوهشگران حوزه رسانه مدون شود. او پیش از هر چیز یک انسان توسعه‌یافته بود و جامعه‌ای که از چنین انسان‌هایی برخوردار باشد، مسیر توسعه را آسان‌تر طی خواهد کرد.

به گزارش خبرنگار جماران، زینب دعایی، فرزند حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمود دعایی نیز در مراسم چهارمین سالگرد درگذشت آن مرحوم با اشاره به جایگاه پدر در زندگی‌اش گفت: پدر برای من مانند خورشیدی بود که وقتی حضور داشت کمتر متوجه آن می‌شدم، اما پس از خاموش شدنش فهمیدم چه گوهر بزرگی را از دست داده‌ایم.

وی با اشاره به اخلاق و منش پدرش افزود: با وجود مسئولیت‌های فراوان، از جمله سال‌ها نمایندگی مجلس و بیش از چهار دهه مدیریت روزنامه اطلاعات، خانواده برای او اهمیت زیادی داشت. با وجود همه مشغله‌ها، به نیازها و خواسته‌های فرزندان توجه می‌کرد و احترام ویژه‌ای برای ما قائل بود.

فرزند مرحوم دعایی تصریح کرد: در یادداشت‌های رضایت‌نامه مدرسه، پدرم می‌نوشت «رضایت دارم نور چشمی زینب خانم...»، و همین تعبیر نشان می‌داد چه اندازه برای فرزندانش ارزش و احترام قائل بود. همچنین هرگز میان فرزندان دختر و پسر تفاوتی نمی‌گذاشت و حتی در برخی موارد توجه بیشتری نشان می‌داد.

وی با اشاره به علاقه پدرش به فرهنگ و ادبیات افزود: وقتی یک‌بار در خانه گفتم که غزلیات سعدی را نداریم، فردای همان روز پدرم با کلیات سعدی به خانه آمد و زمانی که از نبود دیوان عطار سخن گفتم، روز بعد آن را تهیه کرد. این توجه به علاقه‌های فرزندان برای ما بسیار ارزشمند بود.

دعایی همچنین به روحیه شوخ‌طبعی پدرش اشاره کرد و گفت: همان‌طور که دوستان و همکاران او گفته‌اند، پدر در خانه نیز بسیار شوخ‌طبع بود و با دوستان ما نیز با صمیمیت رفتار می‌کرد. همین رفتار باعث می‌شد اطرافیان احساس نزدیکی و راحتی با او داشته باشند.

وی در خصوص ساده‌زیستی و مردمداری پدرش نیز گفت: پدرم همیشه در نماز جمعه حضور داشت و گاهی افرادی را که در مسیر می‌دید به خانه دعوت می‌کرد. یک‌بار زوج جوانی را که پس از نماز جمعه قصد سوار شدن به تاکسی داشتند، همراه خود به خانه آورد و با آنها ناهار خوردیم. سفره او همیشه برای دیگران باز بود. در مؤسسه اطلاعات نیز درِ اتاق او همیشه باز بود و شخصاً تلفن‌ها را پاسخ می‌داد. بسیاری از افراد وقتی تماس می‌گرفتند و خود او پاسخ می‌داد، تعجب می‌کردند؛ اما این شیوه ساده و بی‌تکلف او بود.

فرزند مرحوم دعایی همچنین با اشاره به کمک‌های پنهان پدرش به دیگران، گفت: پس از درگذشت پدر، بسیاری از اقوام، دوستان و حتی همکاران بازنشسته از کمک‌هایی که او به آنها کرده بود برای ما گفتند؛ کمک‌هایی که ما از آنها بی‌خبر بودیم. شنیدن این خاطرات برای ما هم باعث افتخار بود و هم حسرت اینکه شاید آن‌گونه که باید او را نشناخته بودیم.

وی افزود: بسیاری از بستگان دور نیز می‌گفتند که پدرم هر هفته با آنها تماس می‌گرفت و از حالشان جویا می‌شد و اگر مشکلی داشتند، شخصاً برای حل آن اقدام می‌کرد.

دعایی در پایان سخنان خود با اشاره به نقش مادر مرحوم سید محمود دعایی در تربیت او گفت: پدرم همواره خود را مدیون تربیت مادرش می‌دانست و معتقد بود بسیاری از ویژگی‌های اخلاقی‌اش را از او آموخته است. آنچه دوستان و همکاران از شخصیت پدرم نقل می‌کنند، کاملاً واقعی است؛ زیرا او هرگز نقش بازی نمی‌کرد و همان‌گونه بود که تربیت شده بود.

به گزارش خبرنگار جماران، محمدرضا نوروزپور، نیز طی سخنانی در این مراسم گفت: مرحوم دعایی از یاران دیرین امام خمینی(س) و رهبری و از انقلابیونی بود که زندگی خود را صرف مجاهدت، مردمداری و خدمت به جامعه کرد و در این مسیر شب و روز نمی‌شناخت. بسیاری از ویژگی‌های شخصیتی او پیش از این توسط سخنرانان بیان شد، اما یادآوری چنین شخصیت‌هایی همواره برای جامعه ضروری است.

معاون امور رسانه‌ای و تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به شرایط پیچیده فضای رسانه‌ای امروز، افزود: پرسش مهم این است که چگونه می‌توان یاد شخصیت‌هایی مانند مرحوم دعایی را برای نسل‌های آینده زنده نگه داشت؛ نسلی که در فضایی آکنده از جنگ‌های رسانه‌ای، عملیات روانی، اتاق‌های پژواک و دستکاری ادراک عمومی رشد می‌کند.

وی افزود: در چنین فضایی گاهی حتی این پرسش مطرح می‌شود که آیا اساساً می‌توان میان رسانه و اخلاق نسبتی برقرار کرد یا نه؛ وقتی به شخصیت مرحوم دعایی نگاه می‌کنیم، پاسخ این پرسش مثبت است. او نمونه‌ای از مدیر رسانه‌ای اخلاق‌مدار بود که توانست اخلاق را در عمل رسانه‌ای متجلی کند. دعایی انسانی متخلق به اخلاق بود و بسیاری از مصادیق مکارم اخلاقی که در آموزه‌های دینی بر آن تأکید شده، در رفتار و منش او قابل مشاهده بود.

نوروزپور با اشاره به برخی اصول اخلاق رسانه‌ای، گفت: نخستین اصل، راستی‌آزمایی و دقت در انتشار اخبار است. رسانه نباید دقت را فدای سرعت کند و در رقابت برای انتشار سریع خبر، حقیقت را قربانی سازد. حفظ حیثیت و حرمت انسان‌ها از دیگر اصول مهم اخلاق رسانه‌ای است. رسانه باید در برخورد با افراد، حتی کسانی که هم‌فکر یا هم‌جناح نیستند، حرمت انسانی را رعایت کند. همچنین رسانه در برابر جامعه مسئول است و نباید با انتشار مطالبی که موجب تشویش و ناامنی روانی می‌شود، به جامعه آسیب برساند.

وی با تأکید بر پرهیز از سیاست‌زدگی در رسانه‌ها افزود: رسانه‌ای که صرفاً در خدمت رقابت‌های جناحی قرار گیرد و برای برتری یک جریان سیاسی به هر اقدامی دست بزند، نمی‌تواند رسانه‌ای اخلاق‌مدار باشد. مرحوم دعایی در عمل نشان داد که می‌توان رسانه‌ای داشت که هم به حقیقت پایبند باشد، هم حرمت انسان‌ها را حفظ کند و هم در دام سیاست‌زدگی گرفتار نشود.

معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یادآور شد: اگر امروز برای بزرگداشت مرحوم دعایی گرد هم آمده‌ایم، تنها برای یادآوری یک شخصیت نیست؛ بلکه برای آن است که مسیر و الگوی او را برای خود و نسل‌های آینده زنده نگه داریم. دعایی زندگی خود را به‌درستی سپری کرد و اکنون این ما هستیم که باید مسئولیت ادامه آن مسیر را بر عهده بگیریم.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به ابتکار مؤسسه اطلاعات برای راه‌اندازی «جایزه اخلاق در رسانه» به نام مرحوم دعایی اشاره کرد و گفت: این پیشنهاد از سوی مسئولان مؤسسه اطلاعات مطرح شده و در معاونت امور رسانه‌ای و تبلیغات نیز با استقبال رو به رو شده است. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز از این ابتکار حمایت کرده و آن را اقدامی ارزشمند دانسته است. اگر چنین جایزه‌ای از سوی خود مؤسسه اطلاعات بنیان‌گذاری شود، ارزش و اعتبار بیشتری خواهد داشت؛ چرا که مرحوم دعایی سال‌های طولانی عمر خود را در این مؤسسه صرف کرد.

نوروزپور افزود: معاونت امور رسانه‌ای نیز از این رویداد حمایت معنوی خواهد کرد تا روزنامه‌نگاران امروز و آینده بیش از پیش با منش اخلاقی و حرفه‌ای مرحوم دعایی آشنا شوند. امیدواریم با تدوین شیوه‌نامه این جایزه و همکاری استادان و فعالان رسانه‌ای، نخستین دوره آن در آینده نزدیک برگزار شود و از روزنامه‌نگارانی که در مسیر ارتقای اخلاق در رسانه گام برمی‌دارند، تقدیر به عمل آید.

به گزارش خبرنگار جماران، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالرضا ایزدپناه نیز طی سخنانی در مراسم چهارمین سالگرد درگذشت مرحوم سید محمود دعایی با اشاره به خاطره‌ای از دوران جوانی خود گفت: زمانی که طلبه‌ای جوان در مدرسه نواب بودم، شنیدیم که روحانیت مبارز رادیویی راه‌اندازی کرده و حاج‌آقای دعایی در آن فعالیت دارد. با اشتیاق یک رادیو خریدم و شب‌ها برنامه‌های آن را گوش می‌کردم. نه تنها من، بلکه بسیاری از طلاب و فضلای جوان آن روزگار نیز شنونده آن برنامه‌ها بودند. این فعالیت‌ها در شرایط خفقان دوران پهلوی انجام می‌شد و نقش مهمی در روشنگری و مبارزات پیش از انقلاب داشت.

مدیرمسئول روزنامه اطلاعات یکی از ویژگی‌های کمتر گفته‌شده مرحوم دعایی را «شجاعت» دانست و افزود: شجاعت او دو جلوه مهم داشت؛ نخست شجاعت در بیان حق و ایستادگی بر آن، و دوم شجاعت در پذیرش اشتباه. بسیاری از همکاران نقل می‌کنند که اگر به او تذکر داده می‌شد و آن تذکر درست بود، با شجاعت آن را می‌پذیرفت. همچنین در حمایت از افرادی که ممکن بود از نظر اجتماعی، سیاسی یا اقتصادی در تنگنا قرار بگیرند، با شجاعت کنار آنها می‌ایستاد.

وی با اشاره به سخنی از امام خمینی(س) درباره نقش عالمان دینی در تربیت جامعه، اظهار داشت: امام فرموده‌اند اگر در شهری یا روستایی افراد صالح و نیک می‌بینید، بدانید عالمی صالح در آنجا حضور داشته است. وقتی به مؤسسه اطلاعات آمدم و فضای این مجموعه را دیدم، این سخن امام برای من تداعی شد. در اینجا از کارکنان فنی و اداری گرفته تا روزنامه‌نگاران و کارگران، همه با احترام و محبت از آقای دعایی یاد می‌کنند و این نشان‌دهنده تأثیر شخصیت اخلاقی اوست.

ایزدپناه مرحوم دعایی را مصداقی از اخلاق نبوی دانست و گفت: در روایات آمده است که پیامبر(ص) برای تکمیل مکارم اخلاق مبعوث شده‌اند و یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این اخلاق، خدمت به مردم است. آقای دعایی نیز در تمام سال‌های زندگی خود تلاش کرد در خدمت مردم باشد و گرهی از مشکلات آنان باز کند.

وی همچنین با اشاره به تجربه شخصی خود در اداره روزنامه اطلاعات، افزود: هرگاه کار دشوار می‌شود، به روح آن مرحوم متوسل می‌شوم و از خداوند می‌خواهم که به برکت نام و یاد او گره‌ها گشوده شود. تاکنون نیز در مواردی چنین شده و مشکلاتی که پیش آمده بود، به لطف خدا برطرف شده است.

مدیرمسئول روزنامه اطلاعات در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تلاش برای ادامه مسیر مرحوم دعایی در این روزنامه، گفت: یکی از نخستین اقداماتی که برای زنده نگه داشتن یاد و اندیشه او مطرح کردیم، گفتمان «کاهش رنج مردم» بود؛ زیرا آقای دعایی همواره دغدغه کاهش مشکلات و رنج‌های جامعه را داشت. امیدواریم روزنامه اطلاعات با همراهی اندیشمندان و نخبگان بتواند در مسیر طرح و ترویج این گفتمان گام بردارد و در جهت کاهش مشکلات مردم نقش‌آفرینی کند.

به گزارش خبرنگار جماران، در پایان این مراسم با حضور خانواده مرحوم سید محمود دعایی، محمدجواد حجتی کرمانی، محمدمهدی فرقانی، جلال رفیع و مدیران روزنامه اطلاعات از تندیس جایزه ویژه «اخلاق در رسانه» و همچنین سالنامه صدمین سال تأسیس روزنامه اطلاعات رونمایی شد.