به گزارش جماران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از شکست سنگین جمهوریخواهان در هر دو مجلس کنگره در انتخابات میاندورهای، وارد تونلی سیاسی بسیار دشوار و پرچالش شده است؛ بهگونهای که دو سال باقیمانده او در کاخ سفید به عرصهای برای رویارویی آشکار در همه جبههها تبدیل خواهد شد.
در حالی که دموکراتها ابزارهای نظارتی و احضاریههای خود را برای پیگرد تیم و خانواده او از طریق جلسات علنی استیضاح آماده میکنند، ترامپ خود را میان نبردهای قانونگذاری و اقتصادی داخلی محاصرهشده مییابد، علاوه بر پیامدهای یک جنگ پرهزینه با ایران که سبب از دست دادن اکثریت او شد.
با تسلط دموکراتها بر کمیتهها در هر دو مجلس، اکنون میتوانند مسئولان را احضار کنند، از آنها بخواهند اسناد ارائه دهند و جلسات استماع عمومی برگزار کنند و بدین ترتیب نظارت بر ترامپ و نزدیکترین دستیارانش را تشدید کنند.
در همین زمینه، رابرت گارسیا، رئیس پیشروی کمیته نظارت مجلس نمایندگان آمریکا از حزب دموکرات، اعلام کرد که متحدان رئیسجمهور «باید وکیل بگیرند تا از خودشان دفاع کنند».
گارسیا متعهد شد که دموکراتهای مجلس نمایندگان بر بررسی فعالیتهای تجاری خانواده ترامپ و تضاد منافع تمرکز کنند، از جمله فعالیتهای دونالد ترامپ جونیور و جرد کوشنر و شبهههای فساد در شرکتها.
او همچنین از عزم خود برای تحقیق درباره ادعاهای سوءرفتار در وزارت امنیت داخلی و سازمان اجرای قوانین مهاجرت و گمرک (ICE)، و نیز پروندههای مربوط به جفری اپستین و نحوه برخورد دولت با آن خبر داد.
در همین حال، وبسایت اکسیوس روز یکشنبه به نقل از منابعی در حزب دموکرات گزارش داد که دموکراتها در حال هماهنگی برای اقدامی مشترک جهت آغاز تحقیقات گسترده درباره دولت ترامپ هستند؛ این طرح با هدف ساختن پروندهای یکپارچه علیه دولت او، به الگوی تحقیق کنگره درباره حمله به ساختمان کاپیتول در ۶ ژانویه ۲۰۲۱، از طریق شهادتها و کلیپهای ویدئویی بهجای تمرکز بر مسیر برکناری (استیضاح) دنبال میشود.
گزارشهای دیگر نیز به احتمال آغاز تحقیقات درباره قراردادهای دولتی مرتبط با ایلان ماسک، میلیاردر، و کاهش بودجههای سازمانهای فدرال اشاره کردهاند.
در ادامه، مهمترین پروندهها و نبردهایی که ترامپ را در دو سال آینده در پیش رو دارد، میآید:
جنگ علیه ایران
سیاست خارجی تنها عرصهای است که رؤسای جمهور آمریکا در دوران پایانی دورهٔ ریاستشان هنوز از اختیارات گستردهای در آن برخوردارند.
ترامپ ممکن است جنگ علیه ایران را از سر بگیرد، هرچند در برخی از اظهارات اخیرش گفته است که انجام مذاکرات تازه می تواند به توافق با تهران منجر شود.
جنگ در خاورمیانه و بسته شدن تنگهٔ هرمز، افزایش شدید قیمت سوخت را در سراسر جهان، از جمله در داخل آمریکا، در پی داشته است؛ مسئله ای که امروز به موضوعی محوری برای رأی دهندگان آمریکاییِ آسیب دیده از گرانی هزینه های زندگی تبدیل شده است.
ترامپ پیش از آنکه در ۲۸ فوریهٔ گذشته در کنار اسرائیل جنگ علیه ایران را آغاز کند، موافقت کنگره را به دست نیاورد، و دموکراتها بارها به پایان دادن به درگیری رأی دادند، مگر آنکه ترامپ از کنگره اجازه بگیرد. هر دو مجلس نمایندگان و سنا یکی از این قطعنامه ها را با پشتیبانی شمار اندکی از جمهوریخواهان تصویب کردند، اما دولت ترامپ آن را نادیده گرفت.
به لطف نفوذ تازهٔ دموکراتها، آنان می توانند با کاهش بودجهٔ دفاعی یا کارشکنی در تأیید نامزدها، برای وادار کردن ترامپ به گرفتن اجازه از کنگره جهت ادامهٔ جنگ، فشار وارد کنند.
چاک شومر، رهبر دموکراتها در سنا، چهارشنبهٔ گذشته به خبرنگاران گفت که وظیفهٔ حزبش مهار «هرج و مرج ترامپ در داخل و خارج» و پایان دادن به جنگ با ایران است.
بحران وزیر جنگ
گمانهزنیهایی مطرح شده است که ترامپ ممکن است وزیر جنگ، پیت هگست، را در حالی که جنگ با ایران ادامه دارد برکنار کند؛ اقدامی که از سوی رئیسجمهوری که منتقدانش میگویند او از پذیرفتن مسئولیت شکستها خوشش نمیآید، رفتاری آشناست.
هگست که افسر سابق گارد ملی بود و در شبکه «فاکس نیوز» هم اجرای برنامه میکرد از زمان تصدی این سمت در ابتدای سال ۲۰۲۵، زنجیرهای از رسواییها را پشت سر گذاشته است، اما روزهای او در رأس پنتاگون ممکن است به شماره افتاده باشد.
تاکنون ترامپ به وزیر جنگ خود پایبند مانده است. او در پاسخ به این پرسش که آیا قصد دارد جانشینی برای او تعیین کند، گفت «او کارش را خیلی خوب انجام میدهد».
اما ترامپ و معاونش، جیدی ونس، شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای را به جنگ با ایران نسبت دادند. هگست از برجستهترین حامیان این جنگ و سخنگویان دولت درباره آن بود.
هگست پنجشنبه گذشته فشارهایی را که با آن روبهروست پذیرفت و در حالی که از کارنامه خود دفاع میکرد، جنگ را «تلاشی شجاعانه و تاریخی» توصیف کرد.
هگست در مقابل ساختمان پنتاگون گفت: «آنها به من حمله میکنند، به ما حمله میکنند، چون ما کارمان را بهطور مؤثر انجام میدهیم. این کار نتیجه نخواهد داد، ما عقبنشینی نمیکنیم».
شماری از نمایندگان کنگره اعلام کردند که قصد دارند عملکرد هگست و پنتاگون را در مدیریت جنگ با ایران بررسی کنند.
جیسون کرو، نماینده دموکرات و عضو کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، گفت: «من پیت هگست را تعقیب خواهم کرد. او بیکفایت و فاسد است و از آن گذشته، امنیت ملی ما را تضعیف میکند و سربازانمان را در معرض خطر قرار میدهد».
آدام اسمیت، ارشد دموکراتهای این کمیته، گفت اولویت او «اعمال نظارت سختگیرانه بر پنتاگون و دولت ترامپ» خواهد بود، از جمله آنچه «جنگ غیرقانونی با ایران» خواند.
کاهش هزینههای نظامی و از سرگیری بودجه فدرال
بودجهی دولت آمریکا بهعنوان نخستین آزمون عملی ترامپ پس از از دست دادن کنترل جمهوریخواهان بر کنگره خودنمایی میکند؛ زیرا قانونگذاران باید پیش از ۱۱ دسامبر آینده ــ یعنی زمان پایان یافتن تصمیم بودجهی موقت کنونی ــ به توافق برسند تا از تعطیلی نهادهای فدرال یا توسل به تمدید دوبارهی هزینهها جلوگیری شود.
به گزارش پایگاه آمریکایی «پولیتیکو»، محتملترین سناریو در این مرحله آن است که رهبران کمیسیونهای تخصیص بودجه در مجلس نمایندگان و سنا به تمدید بودجهی موقت روی آورند تا زمان بیشتری به دست آورند و به توافقی گستردهتر دربارهی سطوح هزینهها دست یابند.
اما گزینهی تمدید ممکن است کار را به سال آینده بکشاند، زمانی که کنگرهی جدید کار خود را آغاز میکند و به دموکراتها امکان میدهد نفوذ بیشتری در مذاکرات اعمال کنند.
دولت ترامپ ۱٫۱۵ تریلیون دلار بهعنوان اعتبارات پایهی برآوردی درخواست کرده بود، بهعلاوهی ۳۵۰ میلیارد دلار بودجهی اضافی برای تسویه، و همچنین درخواست تکمیلی نزدیک به ۷۰ میلیارد دلار برای پوشش بخشی از هزینههای جنگ با ایران و فعالیتهای دفاعی دیگر ارائه داد.
دموکراتها در ژوئیهی گذشته به تخصیص ۱٫۱۵ تریلیون دلار به پنتاگون اعتراض کردند؛ در همان حال که ترامپ و جمهوریخواهان بودجه و هزینههای برنامههای اجتماعی فدرال را کاهش میدهند و یک سال پس از آن که اکثریت جمهوریخواه تمدید نامحدود نرخهای مالیاتی پایین را تصویب کرد.
ترامپ میلیاردها دلار از کمکهای خارجی را که کنگره تصویب کرده بود مسدود یا لغو کرد. این کاهشها خشم بسیاری از دموکراتها را برانگیخت؛ آنان میگویند تلاش خواهند کرد بودجه را از سر بگیرند.
اوکراین و روسیه
دموکراتها پس از تسلط بر کنگره درصدد احیای حمایت از اوکراین خواهند بود؛ کشوری که در جنگ مستمر خود با روسیه ــ که چهار سال و نیم به طول انجامیده ــ زیر فشار ترامپ قرار دارد.
دموکراتها امیدوارند جمهوریخواهان بیشتری را به مشارکت در تلاشها برای تصویب کمکهای تازه به اوکراین جذب کنند و اکثریتی تشکیل دهند که بتواند حق وتوی احتمالی ترامپ را که کمکهای مستقیم را متوقف کرده است، پشت سر بگذارد.
لغو تحریمهای ترامپ بر صادرات گازوئیل روسیه انتقادهایی را از سوی محافلی از جمله برخی جمهوریخواهان برانگیخت، زیرا این تصور را تقویت کرد که او بهطور فزایندهای به مسکو تمایل دارد.
در همین حال، دموکراتها میخواهند از نفوذ جدید خود برای آغاز اصلاح روابط با متحدان اروپایی و کانادا استفاده کنند، هرچند تحلیلگران میگویند قانونگذاران بهتنهایی نخواهند توانست اعتماد را با دولتهایی که از تعرفهها و شیوههای فشار ترامپ نگران شدهاند، بازگردانند.
وزارت دادگستری به حالت آمادهباش درآمد
وزیر دادگستری آمریکا، تاد بلانش، یکشنبه تأیید کرد که وزارتخانهاش از اعضای دولت ترامپ دفاع خواهد کرد، اگر اکثریت دموکرات در کنگره آنها را هدف تحقیقات یا اقدامات استیضاح قرار دهد.
بلانش که وکیل شخصی پیشین ترامپ بوده است گفت: «دفاع از دولت بخشی از وظایف من به عنوان وزیر دادگستری است.»
او در مصاحبهای با شبکه «سیانان» افزود که اگر استیون میلر که معمار سیاست سختگیرانه در قبال مهاجران به شمار میرود و اخیراً به عنوان رئیس دفتر کاخ سفید منصوب شده است هدف قرار گیرد، وزارت دادگستری برای دفاع از او حاضر خواهد بود.
او توضیح داد که این موضوع تنها به میلر محدود نمیشود، بلکه شامل هر وزیر یا مقامی در قوه مجریه میشود.
«کارتل ترامپ»
در مقابل، نماینده دموکرات رابرت گارسیا، وزیر دادگستری را متهم کرد که به عنوان وکیل شخصی رئیسجمهور عمل میکند و معتقد است وظیفه او اجرای قانون است، نه محافظت از رئیسجمهور و متحدانش.
او ترامپ را «فسادترین رئیسجمهور در تاریخ ایالات متحده» توصیف کرد و خانواده او را متهم کرد که در دوران ریاستجمهوریاش به سود مالی دست یافتهاند.
همچنین حکیم جفریز، رهبر دموکراتها در مجلس نمایندگان و نامزد سمت ریاست این مجلس، گفت که «فساد گستردهای که کشور تحت دست «کارتل ترامپ» شاهد آن بوده است، توضیح میدهد که چرا اقدامات کافی برای کمک به شهروندان عادی انجام نشده است»، و اشاره کرد که «این وضعیت بهزودی تغییر خواهد کرد» و «ما فاسدان را به حساب خواهیم کشید».
ترامپ خواستار تحقیق شد
ترامپ شنبه اعلام کرد که از وزارت دادگستری خواسته است تا تهدید دموکراتها مبنی بر استفاده از کنترل خود بر کنگره برای برکناری مقامات دولتش را بررسی کند و آنها را به «اخاذی» متهم کرد.
ترامپ در پستی در پلتفرم خود «تروث سوشیال» گفت: «دموکراتها مدام چندین نفر را تهدید میکنند.»
او افزود که این اقدامات «به بالاترین سطح اخاذی میرسد و باید آنها را به حساب کشید»، و اشاره کرد که مقامات دولت جمهوریخواه او هیچ اقدامی که مستوجب برکناری باشد مرتکب نشدهاند.
او اشاره کرد که به وزارت دادگستری دستور داده است «این اقدام مجرمانه را بررسی کند» و افزود: «زندان باید سرنوشت این اخاذان باشد.»
استعفاها در وزارت دادگستری
وزیر دادگستری آمریکا، تاد بلانش، پنجشنبه گذشته استعفای شماری از مقامهای ارشد را پذیرفت؛ از جمله معاون او که مسئول حقوق مدنی بود، هارلیت دیلون، و مدعایی که تحقیق درباره شخصیتهایی را بر عهده داشت که ترامپ آنها را به توطئه علیه خود متهم میکند.
دیلون بهحکم وظیفهاش، بهطور مستقیم درگیر تلاشهای شکست خورده وزارتخانه برای دستیابی به فهرستهای رأیدهندگان در حدود ۳۰ ایالت بود.
همچنین بلانش روز جمعه استعفای مسئول بخش امنیت ملی وزارتخانه، جان آیزنبرگ، و دادستان عمومی فدرال در ناحیه جنوبی ایالت فلوریدا، جیسون ریدینگ کویینونیس، را اعلام کرد.
کویینونیس بهطور ویژه مسئولیت تحقیق درباره احتمال دخالت مقامهای پیشین نهادهای اطلاعاتی — در دوران ریاستجمهوری دو رئیسجمهور دموکرات، باراک اوباما و جو بایدن — را در تلاشهایی بر عهده داشت که به گفته خود ترامپ، هدفشان کنار گذاشتن دونالد ترامپ از قدرت بود.
حمایت نظامی از اسرائیل
ضربه رأیدهندگان آمریکایی به ترامپ یک هفته پس از آن آمد که رأیدهندگان اسرائیلی سیلی به معمار دیگر جنگ، بنیامین نتنیاهو، نخستوزیر اسرائیل زدند و ائتلاف راستگرای او اکثریت را در کنست از دست داد.
انتظار میرود ترامپ با مجلس نمایندگان و سنایی روبهرو شود که کمتر از هر زمان دیگری از اسرائیل حمایت میکنند؛ در همان حال که برخی جمهوریخواهان نیز درباره حمایت سنتی حزبشان از نزدیکترین متحد واشنگتن در خاورمیانه تردیدهایی مطرح میکنند.
بسیاری از نامزدهای دموکرات از جریان ترقیخواه پس از کارزارهای انتخاباتیای پیروز شدند که در آنها مخالفت خود را با ارائه کمک نظامی به اسرائیل و با جنگ آمریکایی-اسرائیلی-ایرانی اعلام کرده بودند، و اکنون قصد دارند برای پایان دادن به کمکهای سالانه چند میلیارد دلاری فشار بیاورند.
جنگ نسلکشیگرانه اسرائیل در غزه، نزدیکی نتنیاهو به ترامپ و حزب جمهوریخواه، و موج خشونتی که شهرکنشینان در کرانه باختری اشغالی اعمال میکنند، به کاهش حمایتی انجامید که دههها از سوی هر دو حزب ادامه داشت.
یاعیل اشترنهل، کارشناس مسائل آمریکا در دانشگاه تلآویو، میگوید: «این دورهای جدید است. همزمانی جنگ غزه و جنگ با ایران واقعاً نگاه آمریکاییهای عادی — نه لزوماً کسانی که بهطور خاص درگیر مناقشه اسرائیلی-فلسطینی هستند — را به اسرائیل تغییر داد.»
جِیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در ارزیابی خود از دلایل عملکرد ضعیف جمهوریخواهان، چهار راه برای بازگرداندن تأیید رأیدهندگان برشمرد، از جمله پایان دادن به جنگ با ایران و تغییر «رابطهمان با اسرائیل».
ترامپ همزمان با آغاز روند رأیگیری سهشنبه گذشته گفت که با نتنیاهو توافق کرده است کمکهای نظامی سالانه ۳٫۸ میلیارد دلاری آمریکا به اسرائیل تا پایان امسال متوقف شود و این تصمیم را صریحاً به فضای سیاسی در آمریکا مرتبط دانست.
عمیت سیگال، روزنامهنگاری که به نزدیکیاش با نتنیاهو شهرت دارد، نوشت که وضعیت سیاسی در آمریکا برای اسرائیل «فاجعه» است.
روابط با چین و جنگ تجاری
پکن هنوز به نتایج انتخابات واکنش نشان نداده است، اما شکستی که اردوگاه ترامپ متحمل شد ممکن است بر روابط میان دو قدرت رقیب در عرصه بینالمللی سایه بیندازد؛ همچنین چینیها در صدد خواهند بود از موقعیت او بهعنوان رئیسجمهوری با اختیارات محدود بهرهبرداری کنند.
دو کشور از اکتبر ۲۰۲۵ به یک آتشبس تجاری روی آوردهاند که تا ۱۰ ژانویه تمدید شده است.
چین در سال ۲۰۲۶ در مسیر دستیابی به رکورد جدیدی در مازاد تجاری خود حرکت میکند. اکنون که دموکراتها کنترل هر دو مجلس کنگره را در دست گرفتهاند، ممکن است ترامپ در استفاده از کارت تعرفههای گمرکی در مذاکراتش با چین با حاشیه مانور کمتری مواجه شود.
درو تامسون، پژوهشگر «دانشکده مطالعات بینالمللی اس. راجاراتنام» در دانشگاه فناوری نانیانگ سنگاپور، معتقد است: «کنگره از هر فرصت ممکنی برای سنگاندازی در مسیر ترامپ در دو سال آینده بهره خواهد برد.»
ریچارد نِیل، نماینده دموکرات، که انتظار میرود ریاست کمیته راهها و وسایل مجلس نمایندگان — کمیتهای که به امور مالیات و تجارت میپردازد — را بازپس بگیرد، روز جمعه گذشته اعلام کرد که متعهد به لغو تعرفههای گمرکی اعمالشده از سوی ترامپ است و آنها را «غیرموجه» خواند، و نیز «توافقهای تجاریای که پشت درهای بسته منعقد شدهاند».
نِیل جزئیاتی درباره برنامههای قانونی خود در حوزه تجارت ارائه نکرد، اما گفت که اولویت او حفظ حضور مکزیک و کانادا در توافق تجاری میان آمریکا، مکزیک و کانادا است.
فروش تسلیحات به تایوان
واشنگتن تضمینکننده اصلی امنیت تایوان است؛ جزیرهای خودمختار که چین آن را بخشی جداییناپذیر از خاک خود میداند.
آمریکا میلیاردها دلار تسلیحات به تایوان فروخته است که برای دفع هرگونه حمله احتمالی چین اختصاص یافتهاند.
اما تایوان ماههاست که منتظر موافقت ترامپ با قرارداد تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری است. کارشکنی و تأخیر ترامپ در این قرارداد، تایوانیها را در ماه مه سال گذشته نگران کرد، زمانی که او از موضع تاریخی آمریکا منحرف شد و اظهار داشت که این فروشها میتواند ابزار مذاکرهای «بسیار خوب» با چین باشد.
چین ممکن است از دو سال باقیمانده از دوره ریاستجمهوری ترامپ برای افزایش فشار بر تایوان بهره ببرد، بهویژه اگر «ببیند که واشنگتن درگیر امور دیگری است، یا اینکه ترامپ آماده پذیرش شرایط عدم مداخله» در حمایت از تایوان باشد؛ این را نیل شیرینگ، کارشناس اقتصادی در مؤسسه «کاپیتال اکونومیکس» گفته است.
وو شینبو، رئیس مؤسسه مطالعات بینالمللی دانشگاه فودان در شانگهای، احتمال میدهد که کنگره به رهبری دموکراتها «ممکن است ترامپ را مجبور کند فروش تسلیحات به تایوان را در سال آینده از سر بگیرد.»
آیا میتواند رویارویی به برکناری ترامپ منجر شود؟
یک ارزیابی وضعیت که توسط پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات الجزیره تهیه شده، به بررسی احتمال مشارکت اعضای جمهوریخواه در روند استیضاح و برکناری ترامپ میپردازد، در صورتی که رویارویی گسترش یابد و مبنای قانون اساسی برای آن فراهم باشد.
این پژوهشگر توضیح میدهد که روند برکناری مستلزم تصویب مواد اتهامی با اکثریت ساده در مجلس نمایندگان و سپس محکومکردن رئیسجمهور با اکثریت دو سوم اعضای حاضر در مجلس سنا است.
در صورت محکومیت و برکناری ترامپ، معاون او جیدی ونس بر اساس ترتیب جانشینی قانون اساسی، ریاست را بر عهده میگیرد.
با این حال، این پژوهشگر تأکید میکند که اختلاف بر سر سیاستهای ترامپ بهطور خودکار برای توجیه برکناری کافی نیست و این مسیر به مبنای قانون اساسی نیاز دارد.
او همچنین سناریوی برکناری را دور از ذهن میداند و بر این باور است که ترامپ پیش از رسیدن به رویارویی با این ابعاد، در پی تفاهم با رهبران دولت و حزب خود خواهد بود.
هشدار نسبت به اقدام ناگهانی ترامپ
بهرغم اینکه ترامپ ضربهای خورده، کارشناسان هشدار میدهند که اقدام ناگهانی او به انگیزه انتقام ممکن است به بیثباتی بیشتر در خاورمیانه یا شعلهور شدن درگیریها در جای دیگر منجر شود، مثلاً حمله به کوبا که ترامپ تحریم نفتی علیه آن را تحمیل کرده و بارها تهدیدش کرده است.
لورا بلومنفلد، تحلیلگر سیاست خارجی در دانشگاه جانز هاپکینز، گفت: «اگر او (ترامپ) تحریک شود یا احساس کند در محاصره است، ممکن است تصمیم بگیرد قدرت ریاستجمهوری خود را از طریق استفاده یکجانبه از نیرو در خارج به نمایش بگذارد.»
در نهایت، تحلیلگران بر این باورند که سیاست خارجی ترامپ در باقی دوره دوم ریاستجمهوریاش، بر پایه دیدگاه او به جایگاهش در تاریخ شکل خواهد گرفت؛ دیدگاهی که تا اینجای کار، تا حد زیادی وابسته به اعمال قدرت نظامی در خارج بوده است.
راس هریسون، پژوهشگر ارشد در مؤسسه خاورمیانه، در یک پخش اینترنتی گفت: «او (ترامپ) به دنبال میراثی است که در جهان اثری بر جای گذارد، و نه لزوماً اثری مثبت».
در حالی که رهبران ایران پس از آنچه اهانت به ترامپ در داخل، در پی شکست حزب او در انتخابات کنگره دانستند، شماتت کردند، افرادی در واشنگتن که در جریان مشورتها هستند میگویند او هنوز میتواند دست به اقدام نظامی بزند. یکی از این منابع گفت که ترامپ اکنون از نظر سیاسی چیزی برای از دست دادن ندارد.