صندوق بین‌المللی پول در نشست سالانه خود در بانکوک، ضمن افزایش پیش‌بینی رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ به ۳.۱ درصد، درباره خطرات ناشی از تداوم جنگ ایران، افزایش بدهی دولت‌ها و احتمال سقوط بازار هوش مصنوعی هشدار داد. این نهاد اعلام کرد که طولانی شدن جنگ و باقی ماندن قیمت نفت بالای ۱۳۰ دلار می‌تواند رشد جهانی در سال ۲۰۲۷ را نیم واحد درصد کاهش دهد و افت شدید سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی نیز ممکن است تا سال ۲۰۲۸ تولید ناخالص داخلی جهان را ۱.۱ درصد پایین بیاورد.
به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، نشست‌های سالانه صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی در بانکوک، پایتخت تایلند، با حضور وزیران دارایی، رؤسای بانک‌های مرکزی و مقام‌های ارشد اقتصادی جهان برگزار می‌شود. در این نشست‌ها، چشم‌انداز رشد اقتصاد جهانی، افزایش بدهی‌های عمومی و پیامدهای تحولات ژئوپلیتیکی، به‌ویژه جنگ خاورمیانه، در کانون توجه قرار گرفته است.
این نشست‌ها در شرایطی برگزار می‌شوند که اقتصاد جهانی با دو نیروی متضاد روبه‌روست: از یک سو، افزایش شدید قیمت انرژی در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، فشارهای تورمی و هزینه‌های استقراض را افزایش داده و از سوی دیگر، رونق سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی توانسته است بخشی از آثار منفی این تحولات را بر رشد اقتصاد جهانی جبران کند.
کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول، پیش از آغاز نشست‌ها در سنگاپور گفته بود: «به زبان ساده، اقتصاد جهانی تحت تأثیر دو نیروی متضاد قرار گرفته است: شوک منفی عرضه انرژی و شوک مثبت تقاضای ناشی از هوش مصنوعی.»
او تأکید کرد: «تأثیر ترکیبی این دو نیرو در نقاط مختلف جهان بسیار نابرابر است.»
در جریان نشست‌های بانکوک، مقام‌های اقتصادی در برنامه‌های عمومی و نشست‌های غیرعلنی، چشم‌انداز رشد اقتصاد جهانی، ثبات نظام مالی، خطرات ناشی از بدهی‌های فزاینده و ضرورت تدوین مقررات برای هوش مصنوعی را بررسی می‌کنند.
صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی رشد اقتصاد جهانی را افزایش داد
صندوق بین‌المللی پول روز سه‌شنبه ۱۳ اکتبر، هم‌زمان با برگزاری نشست‌های سالانه در بانکوک، تازه‌ترین گزارش «چشم‌انداز اقتصاد جهانی» را منتشر کرد.
بر اساس این گزارش، پیش‌بینی رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ از سه درصد در ارزیابی ماه ژوئیه به ۳.۱ درصد افزایش یافته است؛ هرچند این رقم همچنان پایین‌تر از رشد ۳.۵ درصدی ثبت‌شده در سال ۲۰۲۵ قرار دارد.
این نهاد همچنین پیش‌بینی کرده است که رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۷ به ۳.۴ درصد برسد.
برآوردهای جدید صندوق بر مبنای افزایش نزدیک به ۴۱ درصدی قیمت نفت در سال جاری و میانگین قیمت ۹۶ دلار برای هر بشکه تنظیم شدهاند. بر اساس همین پیش‌بینی‌ها، انتظار می‌رود نرخ تورم جهانی در سال ۲۰۲۶ به ۴.۷ درصد برسد و در سال آینده به ۴.۱ درصد کاهش یابد.
صندوق بین‌المللی پول تأکید کرده است که سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت‌های هوش مصنوعی، یکی از عوامل اصلی حفظ رشد اقتصاد جهانی در برابر شوک ناشی از افزایش قیمت نفت و گاز بوده است.
با این حال، این نهاد هشدار داده که پایداری چشم‌انداز اقتصادی به تحولات جنگ خاورمیانه و تداوم سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی وابسته است.
هشدار درباره پیامدهای تداوم جنگ و اختلال در تنگه هرمز
یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در نشست بانکوک، پیامدهای جنگ ایران بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی است.
صندوق بین‌المللی پول اعلام کرده است که پیش‌بینی رشد ۳.۴ درصدی اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۷ بر این فرض استوار است که تنگه هرمز تا مارس ۲۰۲۷ بازگشایی شود و شرایط کشتیرانی تا اکتبر همان سال به وضعیت پیش از جنگ بازگردد.
در مقابل، اگر جنگ برای مدت طولانی‌تری ادامه یابد و قیمت نفت تا پایان سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۷ بالاتر از ۱۳۰ دلار در هر بشکه باقی بماند، رشد اقتصاد جهانی در سال آینده نیم واحد درصد کمتر از پیش‌بینی پایه خواهد بود.
صندوق بین‌المللی پول پیش‌تر نیز در پی جنگ ایران دو بار پیش‌بینی خود از رشد اقتصاد جهانی در سال جاری را کاهش داده بود.
افزایش قیمت انرژی، فشار بر هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل، تشدید تورم و رشد هزینه‌های استقراض، از مهم‌ترین پیامدهای اقتصادی جنگ هستند که در ارزیابی‌های صندوق مورد توجه قرار گرفته‌اند.
هوش مصنوعی؛ عامل حفظ رشد و تهدیدی برای ثبات مالی
بخش مهم دیگری از مباحث نشست بانکوک به نقش هوش مصنوعی در اقتصاد جهانی و خطرات احتمالی کاهش سرمایه‌گذاری در این حوزه اختصاص دارد.
صندوق بین‌المللی پول در گزارش خود اعلام کرده است که رونق هوش مصنوعی، با وجود کمک به رشد اقتصادی، به‌شدت در تعداد محدودی از کشورها متمرکز شده است.
بر اساس این ارزیابی، اکنون تنها ۳۲ کشور، ۹۵ درصد رشد اقتصاد جهانی را به خود اختصاص داده‌اند؛ در حالی که در ماه آوریل شمار این کشورها ۵۴ مورد بود.
همچنین آمریکا و چین بیش از سه‌چهارم تقاضای خالص وارداتی برای تراشه‌های رایانه‌ای و تجهیزات مرتبط با هوش مصنوعی را به خود اختصاص داده‌اند.
سیلوانا تنریرو، مدیر بخش پژوهش صندوق بین‌المللی پول، در نشست خبری بانکوک گفت: «چشم‌انداز اقتصادی به‌شدت نامتوازن است.»
در گزارش صندوق آمده است: «اقتصاد جهانی صرفاً در حال کند شدن یا شتاب گرفتن نیست؛ بلکه رشد اقتصادی بر اساس میزان مواجهه کشورها با شوک عرضه ناشی از جنگ و قدرت تقاضای مرتبط با هوش مصنوعی، در حال بازتوزیع میان کشورهاست.»
صندوق بین‌المللی پول در یکی از سناریوهای نامطلوب خود هشدار داده است که کاهش شدید سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی می‌تواند موجب سقوط قیمت دارایی‌ها شود و تا سال ۲۰۲۸ تولید ناخالص داخلی جهان را ۱.۱ درصد نسبت به سناریوی پایه کاهش دهد.
در این سناریو، تولید اقتصادی آمریکا نیز ممکن است ۱.۸ درصد کاهش یابد.
کریستالینا جورجیوا در نشستی به میزبانی کمیته برتون وودز هشدار داد: «اکنون اقتصادی داریم که روی یک پا ایستاده است؛ پای هوش مصنوعی. اگر این پا بلرزد چه می‌شود؟ اگر انتظارات برآورده نشود و این مسئله به شرایطی دشوارتر منجر شود، چه خواهد شد؟»
صندوق بین‌المللی پول در گزارش جداگانه «ثبات مالی جهانی» نیز از سیاست‌گذاران خواسته است در برابر خطر افت سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی و کاهش ارزش سهام شرکت‌های مرتبط با آن، دچار احساس امنیت کاذب نشوند.
جیسون وو، معاون مدیر بخش تحلیل بازارهای جهانی صندوق بین‌المللی پول، در نشست خبری بانکوک گفت: «اگر درباره امکان درآمدزایی از هوش مصنوعی تردیدهایی به وجود آید، ارزش سرمایه‌گذاری‌های سهامی کاهش خواهد یافت، بازپرداخت بدهی‌ها ممکن است دشوار شود و تعهدات مربوط به درآمدهای آینده نیز احتمال دارد محقق نشوند.»
آتاناسیوس وامواکیدیس، معاون مدیر اداره بازارهای پولی و سرمایه صندوق بین‌المللی پول، نیز هشدار داد که اصلاح قیمت‌ها در بازار هوش مصنوعی می‌تواند از طریق کاهش اثر ثروت، به افت گسترده‌تر قیمت دارایی‌ها و کاهش تقاضای کل در اقتصاد واقعی منجر شود.
با وجود این نگرانی‌ها، پتیا کوئوا بروکس، معاون مدیر بخش پژوهش صندوق بین‌المللی پول، اعلام کرده است که حتی در سناریوی شدید افت سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی نیز وقوع رکود جهانی بعید خواهد بود.
هشدار درباره تأثیر هوش مصنوعی بر تجارت و اشتغال
صندوق بین‌المللی پول در نشست بانکوک همچنین درباره وابستگی روزافزون تجارت جهانی به محصولات مرتبط با هوش مصنوعی هشدار داده است.
سیلوانا تنریرو اعلام کرد که تجارت کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ معادل ۲۹ درصد رشد کرده است؛ رقمی که بیش از سه برابر رشد ۸.۳ درصدی تجارت جهانی در همین دوره محسوب می‌شود.
به گفته او، بدون تجارت کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی، رشد کلی تجارت جهانی تنها ۴.۶ درصد می‌بود.
در بخش اشتغال نیز کریستالینا جورجیوا هشدار داد که هوش مصنوعی می‌تواند حدود ۴۰ درصد مشاغل جهان را در طول زمان تحت تأثیر قرار دهد.
او این تحول را «سونامی‌ای که آهسته حرکت می‌کند، اما همچنان یک سونامی است» توصیف کرد.
جورجیوا گفت: «برآورد ما این است که تأثیر هوش مصنوعی بر مشاغل در سراسر جهان، به‌مرور زمان حدود ۴۰ درصد خواهد بود؛ مشاغلی که یا توانمندی آن‌ها تقویت می‌شود، یا تنزل پیدا می‌کنند یا به‌طور کامل از بین می‌روند. ما هم‌اکنون نیز شاهد بخشی از این تأثیرات هستیم.»
خطرات امنیت سایبری و ضرورت تنظیم مقررات برای هوش مصنوعی نیز از موضوعاتی است که در جریان نشست‌های صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی مطرح شده است.
بحران بدهی‌ها؛ هشدار صندوق به دولت‌ها برای کنترل هزینه‌ها
افزایش بدهی‌های عمومی و هزینه استقراض، سومین محور اصلی هشدارهای صندوق بین‌المللی پول در نشست بانکوک است.
این نهاد اعلام کرده است که افزایش بازده اوراق قرضه دولتی، که ممکن است تحت تأثیر تورم ناشی از جنگ تشدید شود، سهم بیشتری از بودجه کشورها را به پرداخت بهره و بازپرداخت بدهی اختصاص می‌دهد و منابع موردنیاز برای رشد اقتصادی را محدود می‌کند.
کریستالینا جورجیوا درباره سهل‌انگاری برخی اقتصادهای پیشرفته دارای اهمیت سیستمی هشدار داده است؛ کشورهایی که به گفته او، برخلاف اقتصادهای در حال توسعه، برای مهار بدهی‌های خود اقدامات کافی انجام نداده‌اند.
تایوو اویدله، وزیر دارایی نیجریه و رئیس گروه ۲۴ کشور در حال توسعه، نیز در جریان نشست بانکوک، آسیب‌پذیری اقتصادهای در حال توسعه در برابر بدهی را «مانعی بزرگ» برای رشد فراگیر توصیف کرد.
او اعلام کرد که برآوردها نشان می‌دهد کشورهای در حال توسعه، در شرایطی که با کسری‌های مالی فزاینده روبه‌رو هستند، برای بدهی‌های خود ۵۰۰ میلیارد دلار بیشتر از کشورهای توسعه‌یافته پرداخت می‌کنند.
صندوق بین‌المللی پول از دولت‌ها خواسته است اقدامات دشوار اما ضروری را برای کنترل هزینه‌های عمومی، کاهش استقراض و تقویت پایداری مالی آغاز کنند.
جاش لیپسکی، معاون بخش اقتصاد بین‌الملل شورای آتلانتیک که در نشست‌های بانکوک حضور دارد، هشدار داده است که شمار اندکی از دولت‌ها به درخواست‌های صندوق برای کاهش استقراض توجه می‌کنند.
او گفت: «می‌ترسم برای آنکه دولت‌ها بیدار شوند و متوجه شوند این همان کاری است که باید انجام دهند، وقوع نوعی بحران ضروری باشد.»
نشست بانکوک؛ اقتصاد جهان میان شوک جنگ و رونق هوش مصنوعی
نشست‌های سالانه صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی در شرایطی برگزار می‌شوند که اقتصاد جهان با ترکیبی از خطرات ژئوپلیتیکی، فشارهای تورمی، افزایش بدهی‌های عمومی و وابستگی فزاینده به سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی روبه‌روست.
صندوق بین‌المللی پول با وجود افزایش پیش‌بینی رشد اقتصاد جهانی در سال جاری، هشدار داده است که این بهبود نسبی نباید موجب کم‌توجهی سیاست‌گذاران به خطرات موجود شود.
برآیند ارزیابی‌های ارائه‌شده در بانکوک نشان می‌دهد که از یک سو، جنگ ایران و افزایش قیمت انرژی بر رشد اقتصادی فشار وارد کرده و از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی بخشی از این آثار را جبران کرده است؛ اما استمرار این وضعیت به تحولات جنگ، شرایط بازار انرژی، پایداری سرمایه‌گذاری‌ها و توان دولت‌ها در مدیریت بدهی‌های خود وابسته خواهد بود.
