در رتبه اول، پالایشگاه «جامناگار» در هند، متعلق به صنایع «ریلاینس»، با ظرفیت پالایش ۱.۴ میلیون بشکه در روز در یک سایت قرار دارد. این پالایشگاه از دو پالایشگاه یکپارچه، یکی با ظرفیت ۶۶۰ هزار بشکه در روز و دیگری با ظرفیت ۵۸۰ هزار بشکه در روز، تشکیل شده است.
به گزارش جماران، الجزیره در گزارشی به بحران گازوئیل در جهان پرداخت و نوشت:کمبود گازوئیل در بازارهای جهانی دیگر فقط یک عدد نیست که در صفحات تبادل انرژی تغییر می‌کند یا فقط افزایش هزینه سوخت‌گیری در پمپ بنزین‌ها نیست، بلکه به تهدیدی مستقیم برای زنجیره‌های تأمین و شریان‌های کشتیرانی که اقتصاد جهانی را هدایت می‌کنند، تبدیل شده است.
در حالی که گروه هفت با اعلام قصد خود برای آزادسازی حدود ۱۰۰ میلیون بشکه گازوئیل و نفت خام از ذخایر اضطراری به منظور آرام کردن بازار سوخت پس از اختلالات عرضه، برای کاهش بحران اقدام کرد، چین با تصمیم خود مبنی بر تعلیق صادرات فرآورده‌های نفتی در ماه اکتبر و اختصاص آنها به تأمین نیازهای بازار داخلی خود، بازارها را غافلگیر کرد.
این تحولات نشان می‌دهد که کشورهای جهان برای مقابله با این بحران، در حالی که تلاش می‌کنند نیازهای گازوئیل خود را از پالایشگاه‌هایی که آن را تولید می‌کنند، تأمین کنند، به طور متفاوتی عمل می‌کنند.
این امر پالایشگاه‌هایی مانند «جامناگار، رویس، اولسان، یوسو و دانگوت» را مهم‌تر می‌کند، اما به درجات مختلف، زیرا داشتن ظرفیت عظیم پالایش به طور خودکار به معنای داشتن مازاد گازوئیل قابل صادرات نیست.
این گزارش نقشه‌ای از 10 پالایشگاه و مجتمع پالایشی بزرگ جهان را بر اساس ظرفیت پالایشی اعلام‌شده و مالکیت آنها ارائه می‌دهد. همچنین ظرفیت اسمی آنها را با تولید واقعی‌شان مقایسه می‌کند و بررسی می‌کند که این پالایشگاه‌ها واقعاً چه چیزی می‌توانند به بازار اضافه کنند و چقدر به بازارهایی که از فشار عرضه رنج می‌برند، نزدیک هستند.
نقشه بزرگترین پالایشگاه‌های جهان
در رتبه اول، پالایشگاه «جامناگار» در هند، متعلق به صنایع «ریلاینس»، با ظرفیت پالایش ۱.۴ میلیون بشکه در روز در یک سایت قرار دارد. این پالایشگاه از دو پالایشگاه یکپارچه، یکی با ظرفیت ۶۶۰ هزار بشکه در روز و دیگری با ظرفیت ۵۸۰ هزار بشکه در روز، تشکیل شده است.
این سیستم علاوه بر داشتن زیرساخت دریایی که امکان دریافت نفتکش‌ها و حمل محصولات را فراهم می‌کند، با درجه بالایی از انعطاف‌پذیری در تبدیل فرآورده‌ها بین بنزین و گازوئیل مشخص می‌شود.
دومین رتبه در این فهرست، مجتمع پالایشگاهی «پاراگوآنا» ونزوئلا است که شامل پالایشگاه‌های «آموای» و «کاردون» می‌شود و ظرفیت طراحی کل آن ۹۵۵۰۰۰ بشکه در روز است. اما همین رقم به تنهایی توضیح می‌دهد که چرا فهرست‌های نظری برای پاسخ به بحران دیزل کافی نیستند، زیرا داده‌ها نشان می‌دهند که در آوریل ۲۰۲۶، این مجتمع به دلیل نقص فنی مداوم و بحران‌های عملیاتی طولانی، تنها حدود ۲۳۷۰۰۰ بشکه در روز - بسیار کمتر از ظرفیت اسمی خود - را فرآوری می‌کرده است.
طبق آخرین داده‌های شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک)، در امارات متحده عربی، پالایشگاه «رویس»، متعلق به این شرکت، با ظرفیت پالایش ۹۲۲۰۰۰ بشکه در روز، رتبه سوم را دارد. این پالایشگاه گازوئیل، سوخت جت، بنزین، نفتا و سایر محصولات را تولید می‌کند و موقعیت ساحلی آن در خلیج فارس، یک خروجی لجستیکی برای هدایت مازاد تولید به بازارهای بین‌المللی فراهم می‌کند.
مجتمع «اولسان» در کره جنوبی، متعلق به شرکت « اس کی انرژی»، با ظرفیت حدود ۸۴۰ هزار بشکه در روز، در رتبه چهارم قرار دارد.
این شرکت می‌گوید این مجتمع به بازارهای محلی و بین‌المللی خدمات ارائه می‌دهد و داده‌های سال ۲۰۲۵ آن تولید حدود ۹۱.۱ میلیون بشکه گازوئیل را نشان می‌دهد که تأیید می‌کند این محصول در قلب مشتقات تولید شده توسط پالایشگاه قرار دارد.
در کره جنوبی، پالایشگاه «یئوسو» نیز با ظرفیت پالایش ۸۰۰۰۰۰ بشکه در روز، رتبه پنجم را به خود اختصاص داده است. این پالایشگاه از واحدهای فرآوری پیشرفته‌ای که به تولید گازوئیل و نفت سفید اختصاص دارند، بهره می‌برد و توسط سه اسکله دریایی اختصاصی پشتیبانی می‌شود که انعطاف‌پذیری لجستیکی را برای حمل مستقیم محصولات پالایش‌شده و پتروشیمی به بازارهای جهانی فراهم می‌کند.
پالایشگاه بعدی، پالایشگاه «دانگوتی» در نیجریه است که ظرفیت فعلی آن پس از افزایش ظرفیت واحد تقطیر از ۶۵۰ هزار به ۷۰۰ هزار بشکه در روز در فوریه ۲۰۲۶، حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز است. این پالایشگاه شامل یک بندر آب‌های عمیق است و سوختی تولید می‌کند که مطابق با مشخصات اتحادیه اروپا است و آن را برای بازار محلی و صادرات واجد شرایط می‌کند.
در جایگاه هفتم، پالایشگاه «اونسان» متعلق به شرکت «اس-اویل» کره جنوبی با ظرفیت تقریبی ۶۶۹ هزار بشکه در روز قرار دارد. شرکت «آرامکو» از طریق شرکت تابعه خود، «آرامکو اورسیز»، ۶۳.۴ درصد از سهام این پالایشگاه را در اختیار دارد و این پالایشگاه را به بخشی از شبکه پالایش بین المللی آرامکوی عربستان تبدیل کرده است.
طبق داده‌های شرکت سعودی و اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، پالایشگاه «پورت آرتور» در تگزاس، متعلق به شرکت تابعه آرامکو، «موتیوا»، با ظرفیت پالایش نفت خام تقریباً ۶۴۰ هزار بشکه در روز، در رتبه بعدی قرار دارد. این پالایشگاه بنزین، گازوئیل، سوخت جت و سایر محصولات را تولید می‌کند و بزرگترین پالایشگاه منفرد در ایالات متحده است.
پالایشگاه «گالوستون بیِ» شرکت «ماراتن پترولیوم» در تگزاس با ظرفیت ۶۳۱۰۰۰ بشکه در روز، رتبه نهم را دارد. این پالایشگاه قابلیت توزیع محصولات از طریق خطوط لوله، راه آهن و تانکرها را دارد و به این ترتیب به بازارهای صادراتی دسترسی مستقیم دارد.
در انتهای این فهرست، پالایشگاه «الزور» در کویت با حداکثر ظرفیت ۶۱۵۰۰۰ بشکه در روز قرار دارد. شرکت صنایع نفت کویت تأیید می‌کند که این پالایشگاه به حداکثر ظرفیت تولید خود رسیده است، اما داده‌های عملیاتی واقعی تفاوت قابل توجهی را بین ظرفیت نظری و آنچه می‌تواند در یک سال عملیاتی عادی تولید شود، نشان می‌دهد.
در اینجا امکان یک راه حل نهفته است
اگر بحران مربوط به یافتن منابع اضافی باشد، مهمترین سوال این نیست که «چه کسی مالک بزرگترین پالایشگاه است؟»، بلکه این است که «چه کسی می‌تواند اکنون عملیات را افزایش دهد؟.
واضح‌ترین نمونه، مجتمع «پاراگوآنا» در ونزوئلا است. ظرفیت طراحی‌شده‌ی آن ۹۵۵۰۰۰ بشکه در روز به نظر بسیار زیاد می‌رسد، اما طبق داده‌های گزارش‌شده توسط منابع شاغل در این تأسیسات، در آوریل ۲۰۲۶ تنها حدود ۲۳۷۰۰۰ بشکه در روز فرآوری می‌کرد. این بدان معناست که تفاوت بین عملکرد واقعی و ظرفیت اسمی حدود ۷۱۸۰۰۰ بشکه در روز است.
این تفاوت به دلیل آن است که واحدهای مجتمع دچار اختلال و قطعی برق می‌شوند و به تعمیرات فنی نیز نیاز دارند. بنابراین، بازگرداندن این برق مستلزم آن است که ابتدا واحدهایی که متوقف شده‌اند، دوباره راه‌اندازی شوند.
در کویت، پالایشگاه الزور در سال مالی 2024/2025 میانگین نرخ واقعی فرآوری 507500 بشکه در روز را ثبت کرد، در حالی که حداکثر ظرفیت آن 615000 بشکه بود، که تقریباً 108000 بشکه در روز اختلاف دارد.
از همه مهم‌تر، تولید گازوئیل به ۵.۴۷۳ میلیون تن رسید، در حالی که برنامه ۷.۱۹۵ میلیون تن بود، به این معنی که شکاف بین تولید واقعی و برنامه‌ریزی شده در سال مالی ۱.۷۲۲ میلیون تن بوده است.
این ارقام نشان می‌دهد که افزایش فعالیت پالایشگاه‌ها لزوماً به معنای تبدیل کل این افزایش به گازوئیل نیست. ترکیب محصول با توجه به نوع نفت خام، طراحی واحدها، حاشیه سود و تقاضا برای سایر مشتقات تعیین می‌شود.
در مورد اونسان، فضای مانور آن محدودتر به نظر می‌رسد، زیرا نرخ عملیاتی واحدهای تقطیر نفت خام آن در سال 2025 به حدود 96 درصد رسید، به این معنی که این پالایشگاه در حال حاضر نزدیک به حداکثر ظرفیت عملیاتی خود فعالیت می‌کند، که توانایی آن را برای افزایش تولید بدون توسعه‌های اضافی محدود می‌کند.
در یئوسو، وضعیت مشابه است، به طوری که پالایشگاه در سه ماهه اول سال 2026 با حدود 95 درصد ظرفیت خود فعالیت می‌کند و تقریباً 68.1 میلیون بشکه را در این دوره فرآوری می‌کند. با نزدیک شدن به ظرفیت اسمی 800000 بشکه در روز، به نظر می‌رسد که امکان افزایش تولید نسبتاً محدود است.
در مورد پالایشگاه دانگوتی، تصویر متفاوتی ارائه می‌شود. این پالایشگاه از زمان شروع به کار خود، پس از رسیدن ظرفیتش به ۷۰۰۰۰۰ بشکه در روز، نرخ عملیاتی خود را افزایش داده است. مقایسه داده‌های خرید نفت خام برای محموله‌های اکتبر ۲۰۲۶ که حدود ۵۲۰۰۰۰ بشکه در روز بود، به این معنی است که فضای بیشتری برای افزایش حجم تولید وجود دارد.
از همه مهم‌تر... چه کسی می‌تواند صادرات انجام دهد؟
هر بشکه گازوئیل اضافی از نظر ارزش با بازار جهانی برابر نیست. اگر یک بشکه قبل از رسیدن به بازار مورد نیاز، هزاران مایل سفر کند، ممکن است بخش قابل توجهی از مزیت قیمتی خود را به دلیل هزینه‌های حمل و نقل، بیمه و بندر از دست بدهد.
پالایشگاه جامناگار نمونه بارزی از آنچه در بالا ذکر شد، است. این پالایشگاه نه تنها بسیار بزرگ است، بلکه از ابتدا با درجه بالایی از یکپارچگی و انعطاف‌پذیری طراحی شده است و دارای زیرساخت دریایی مختص حمل و نقل محصولات است. از همه مهم‌تر، داده‌های تجاری نشان می‌دهد که این پالایشگاه مقادیر عظیمی از محصولات پالایش‌شده را صادر می‌کند.
در نیمه اول سال ۲۰۲۵، این شرکت تقریباً ۹.۸۱ میلیون تن گازوئیل به همراه سایر محصولات صادر کرد که اروپا با ۲۸ درصد بزرگترین مقصد صادرات کل محصولات پالایش شده بود.
در تابستان ۲۰۲۶، شرکت جامناگار با هدایت محموله‌های دیزل خود به اروپا و برزیل، دو بازار از نظر جغرافیایی دور، توانایی خود را نشان داد و این امر، توانایی این مجموعه را در هدایت محصولات خود به بازارهای دور و متنوع به جای تکیه بر یک محدوده جغرافیایی محدود، برجسته کرد.
رویس از نظر موقعیت مکانی نیز اهمیت کمتری ندارد؛ این پالایشگاه در ساحل خلیج فارس واقع شده و طبق گفته ادنوک برای خدمت‌رسانی به مشتریان صادراتی طراحی شده است. همچنین دارای سه اسکله دریایی است که امکان بارگیری همزمان چندین کشتی را فراهم می‌کند. این شرکت اظهار می‌کند که هرگونه محصول مازاد بر تقاضای داخلی، در درجه اول به آسیا و اروپا صادر می‌شود.
کره جنوبی، به نوبه خود، از موقعیت دریایی استراتژیکی که آن را در قلب مسیرهای تجاری آسیا قرار می‌دهد، بهره‌مند است. «جی اس کالتیکس» خاطرنشان می‌کند که پالایشگاه یئوسو منبع جهانی فرآورده‌های نفتی است و مجتمع آن دارای تأسیسات و زیرساخت‌های ذخیره‌سازی دریایی گسترده‌ای است. این مزیت در سال ۲۰۲۶ حتی حیاتی‌تر خواهد شد، زیرا انتظار می‌رود صادرات چین کاهش یابد و کشورهایی که به واردات دیزل چین وابسته هستند، به دنبال جایگزین‌های نسبتاً نزدیکی باشند.
آیا این پالایشگاه‌ها برای جبران کمبودها کافی هستند؟
هیچ خلأ جهانی واحدی در بازار گازوئیل وجود ندارد که بتوان آن را صرفاً با اضافه کردن ظرفیت باقیمانده و بلااستفاده پالایشگاه‌ها پر کرد. یک بشکه اضافی تولید شده توسط یک پالایشگاه لزوماً به گازوئیل تبدیل نمی‌شود و تولید گازوئیل به طور خودکار به معنای امکان صادرات آن به بازاری که به آن نیاز دارد، نیست.
بنابراین، اندازه ظرفیت پالایشی استفاده نشده به تنهایی برای سنجش توانایی بازار در افزایش عرضه دیزل کافی نیست؛ این توانایی همچنین به نرخ‌های عملیاتی پالایشگاه، ترکیب محصولات و امکان صادرات مقادیر اضافی بستگی دارد.
مجتمع جامناگار هند با ظرفیت پالایش حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز، به عنوان یکی از بارزترین موارد، خودنمایی می‌کند. این مجتمع نه تنها به اندازه خود وابسته است، بلکه انعطاف‌پذیری زیادی در تولید مشتقات نفتی و ساختار یکپارچه‌ای برای دریافت نفت خام و صادرات فرآورده‌ها دارد.
این مجتمع در نزدیکی تأسیسات دریایی واقع شده است که آن را قادر می‌سازد به بازارهایی دور از هند دسترسی پیدا کند و بنابراین توانایی آن برای عرضه گازوئیل به بازارهای خارجی در حد فرضیه نیست.
پالایشگاه دانگوت نیجریه نمونه بارزی از ظرفیت اضافی است که با افزایش نرخ عملیاتی خود، آماده ورود به بازار است و طبق آخرین داده‌ها، ظرفیت پالایش آن به ۷۰۰۰۰۰ بشکه در روز رسیده است.
صندوق بین‌المللی پول تخمین می‌زند که گازوئیل حدود ۲۶ درصد از کل ترکیب تولید این پالایشگاه را در حالت عملیاتی کامل تشکیل می‌دهد و این پالایشگاه قادر است پس از تأمین نیازهای بازار محلی، حدود ۶۳ درصد از این تولید را به سمت صادرات خارجی هدایت کند.
پالایشگاه رویس در امارات متحده عربی یکی از بزرگترین ظرفیت‌های پالایشی در منطقه را به همراه زیرساخت‌های پیشرفته برای ذخیره‌سازی و بارگیری محصولات برای صادرات دارد. با این حال، موقعیت آن در خلیج فارس به این معنی است که توانایی آن برای افزایش عرضه به بازارهای بین‌المللی به شرایط کشتیرانی در تنگه هرمز بستگی دارد ، زیرا اختلالات در ترافیک نفتکش‌ها از طریق این تنگه در سال ۲۰۱۶، صادرات فرآورده‌های نفتی از خلیج فارس را پیچیده کرد.
اگرچه این پالایشگاه ظرفیت تولید و زیرساخت‌های صادراتی لازم برای ارائه مقادیر اضافی گازوئیل را دارد، اما میزان گازوئیلی که می‌تواند به بازارهای وارداتی برسد، به توانایی آن در غلبه بر تنگناهای حمل و نقل دریایی بستگی دارد و نه تنها به ظرفیت پالایشگاه.
از این رو، بحران گازوئیل به یک آزمون واقعی برای شبکه جهانی پالایش تبدیل می‌شود. هر کسی که توانایی کاهش فشار بر بازار گازوئیل را دارد، لزوماً کسی نیست که بیشترین ظرفیت پالایش را دارد، بلکه کسی است که می‌تواند این ظرفیت را به بشکه‌های اضافی گازوئیل تبدیل کند، سپس آنها را به موقع صادر و به بازارهایی که به آنها نیاز دارند، منتقل کند.
