بلومبرگ با استناد به دادههای شرکتهای تحلیل انرژی گزارش داده است که از مارس تا اوت ۲۰۲۶، جنگ ایران به کاهش حدود ۷۷۰ هزار بشکهای عرضه روزانه گازوئیل از خاورمیانه منجر شده؛ رقمی بیش از دو برابر کاهش حدود ۳۵۰ هزار بشکهای عرضه روسیه در همین دوره. این دادهها ادعای دونالد ترامپ مبنی بر نقش اصلی جنگ روسیه و اوکراین در جهش قیمت گازوئیل را به چالش میکشد و نشان میدهد کمبود ناشی از جنگ ایران عامل مهمتری در فشردگی بازار جهانی بوده است.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، بلومبرگ در گزارشی به بررسی تأثیر جنگ ایران بر کاهش عرضه جهانی گازوئیل، مقایسه افت صادرات خاورمیانه با کاهش عرضه روسیه، نقش محدودیتهای تنگه هرمز و حملات به پالایشگاههای روسیه در تشدید کمبود، جهش تاریخی قیمت گازوئیل و چشمانداز بازار در صورت آتشبس احتمالی میان روسیه و اوکراین پرداخت و نوشت: برخلاف ادعای دونالد ترامپ مبنی بر اینکه جنگ روسیه و اوکراین عامل اصلی افزایش قیمت گازوئیل است، دادههای «بلومبرگ» نشان میدهد جنگ ایران و کاهش ۷۷۰ هزار بشکهای عرضه خاورمیانه از مارس تا اوت ۲۰۲۶، تأثیری بیش از دو برابر کاهش حدود ۳۵۰ هزار بشکهای عرضه روسیه بر بازار جهانی داشته است.
قیمت گازوئیل اکنون در اوجهای تاریخی قرار دارد. اگرچه کاهش صادرات روسیه فشار بر بازار را تشدید کرده، تحلیلگران معتقدند کمبود ناشی از جنگ ایران اصلیترین عامل افزایش قیمتهاست و آتشبس احتمالی میان روسیه و اوکراین نیز بهتنهایی قادر به حل کامل بحران عرضه نخواهد بود.
قیمت گازوئیل هرگز تا این اندازه بالا نبوده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مدعی است که این وضعیت ناشی از جنگی نیست که او نزدیک به هفت ماه پیش آغاز کرد.
ترامپ در پستی در شبکههای اجتماعی در هفته جاری نوشت: «افزایش قیمت جهانی گازوئیل عمدتاً ناشی از جنگ روسیه و اوکراین است، نه ایران.» او از آن زمان تاکنون این ادعا را تکرار کرده است.
اما براساس برآوردهای گردآوریشده توسط بلومبرگ و بررسی مجدد این دادهها با معاملهگران گازوئیل، جنگ ایران عرضه گازوئیل بیشتری را نسبت به درگیری روسیه و اوکراین از بازار خارج کرده است.
از مارس تا اوت، برآوردهای شرکتهای تحلیل انرژی «انرژی اسپکتس»، «کپلر» و «ورتکسا» نشاندهنده میانگین کاهش حدود ۷۷۰ هزار بشکه در روز از عرضه خاورمیانه در مقایسه با مدت مشابه سال ۲۰۲۵ است. این رقم بیش از دو برابر کاهش حدود ۳۵۰ هزار بشکهای عرضه روسیه در همان بازه زمانی است.
بازار جهانی انرژی امسال دچار آشفتگی شد و مازاد نفتی که بهطور گسترده انتظار میرفت، با درگیری ایران از بین رفت. قیمت نفت خام پس از حمله آمریکا و اسرائیل به تهران در پایان فوریه بهشدت افزایش یافت و عرضه از طریق تنگه هرمز تحت فشار قرار گرفت.
در حالی که بشکههای نفت خام بار دیگر از طریق هرمز در حال عبور هستند، محمولههای فرآوردههای نفتی، از جمله گازوئیل، با محدودیتهای شدیدتری مواجه شدهاند.
البته تأثیر درگیری اوکراین بر عرضه گازوئیل نیز در ماههای اخیر و پس از حملات پیاپی به پالایشگاههای نفت روسیه افزایش یافته است. در ماههای ژوئیه و اوت، زمانی که مسکو ممنوعیت صادرات گازوئیل را اعمال کرد، محمولهها در مقایسه با ماههای مشابه سال ۲۰۲۵، ۶۱۵ هزار بشکه در روز کاهش یافت. این رقم تقریباً به اندازه بشکههایی است که از خاورمیانه از دست رفته است.
نکته حیاتی این است که کاهش عرضه روسیه ماهها پس از آغاز جنگ ایران رخ داد؛ در دورهای که ذخایر سوخت و نفت خام جهان کاهش یافته بود و فضای کمی برای جذب این ضربه باقی مانده بود.
یوجین لیندل، رئیس بخش فرآوردههای پالایششده در شرکت مشاوره «افجیای نکسنتایسیای»، درباره کاهش ناشی از جنگ گفت: «از نظر حجم خالص، ایران بزرگتر است. اما البته، قیمتها در حاشیه تعیین میشوند.» او افزود که خارج کردن صدها هزار بشکه دیگر از بازار، «یک بازار بسیار فشرده را به بازاری با فشردگی تاریخی تبدیل کرد.»
تیلور راجرز، سخنگوی کاخ سفید، روز جمعه در بیانیهای ایمیلی گفت: «رئیسجمهور حق دارد: جنگ روسیه و اوکراین، که اگر پرزیدنت ترامپ در قدرت بود هرگز آغاز نمیشد، سهم بسزایی در رسیدن قیمت گازوئیل به رکوردهای بالا داشته است. به لطف برنامه سلطه انرژی پرزیدنت ترامپ، ایالات متحده پیشروترین تولیدکننده و صادرکننده نفت در جهان است.»
روسیه بهعنوان یک کشور، معمولاً دومین صادرکننده بزرگ گازوئیل در جهان است؛ سوختی صنعتی که برای همهچیز، از حملونقل گرفته تا کشاورزی، ضروری است. طبق دادههای ورتکسا، این کشور در سال ۲۰۲۴ بهطور میانگین حدود ۹۳۰ هزار بشکه در روز از این سوخت صادر میکرد.
اما خاورمیانه بهعنوان یک منطقه، صادرکننده بزرگتری است و در همان سال حدود ۱.۷ میلیون بشکه در روز گازوئیل صادر میکرد.
ترامپ در پست خود در شبکههای اجتماعی گفت که مسکو و کییف توافق کردهاند حملات به زیرساختهای انرژی را متوقف کنند. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، گفت که هیچ توافقی نهایی نشده است و حملات در هفته جاری ادامه یافتهاند.
ممنوعیت صادرات گازوئیل روسیه نیز ممکن است تا ماه اکتبر تمدید شود. در همین حال، پالایشگاههای آمریکا و اروپا با ظرفیتی نزدیک به حداکثر در حال فعالیت هستند تا بتوانند پاسخگوی تقاضای جهانی باشند.
معاملات آتی گازوئیل اروپا در ماههای اولیه جنگ ایران بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافت، در حالی که قراردادهای آمریکا نیز جهش کردند. این قیمتها پس از توافق آمریکا و ایران بر سر یک آتشبس موقت کاهش یافتند.
اما با تشدید دوباره درگیریها در خاورمیانه و فروپاشی صادرات روسیه، قیمتها بار دیگر افزایش یافتند و از اوجهای بهاری نیز فراتر رفتند. در ایالات متحده، معاملات آتی گازوئیل روز سهشنبه به رکورد تاریخی رسید.
میدانهای نبرد انتخابات میاندورهای نیز تحت تأثیر جهش قیمت گازوئیل و نفت گرمایشی قرار گرفتهاند.
تحلیلگران و معاملهگران میگویند با توجه به ابعاد این مشکل، توافق میان روسیه و اوکراین برای توقف حملات ممکن است تا حدی موجب کاهش فشار شود، اما کمبود عرضه را بهطور کامل برطرف نخواهد کرد.
ریچل زیمبا، عضو ارشد وابسته در مرکز امنیت نوین آمریکا، اندیشکدهای مستقر در واشینگتن، گفت: «کمبودهای مرتبط با درگیری ایران، بزرگترین عامل کمبود گازوئیل و فرآوردهها و جهش قیمت است، اگرچه آسیب به پالایشگاههای روسیه این روندها را تشدید میکند. آتشبسی که منجر به تعمیر پالایشگاهها و بازگشت محصولات روسیه شود، بخشی از فشار را کاهش خواهد داد.»
