انگیزههای مهاجرت فقط به سیاست و امنیت محدود نمیشود؛ شرایط اقتصادی نیز نقش مهمی ایفا میکند.
به گزارش جماران، نام اسرائیل همواره با ایده مهاجرت به آن پیوند خورده است، با این فرض که این رژیم برای گردآوری یهودیان از سراسر جهان برای ایجاد یک میهن ملی برای آنها تأسیس شده است. با این حال، این تصویر با افزایش تعداد اسرائیلیهایی که در سایه جنگی طولانی، قطببندی سیاسی و اجتماعی، افزایش هزینههای زندگی، و نگرانیهای فزاینده در مورد آینده اسرائیل، فلسطین اشغالی را ترک میکنند، با چالشی فزاینده روبرو است.
بر اساس گزارشی که در روزنامه بریتانیایی فایننشال تایمز منتشر شد، حدود 150 هزار نفر طی سه سال گذشته اسرائیل را ترک کردهاند که منجر به منفی شدن خالص مهاجرت در سالهای 2023 و 2024 شده است، پدیدهای که در تاریخ اسرائیل نادر است، با پیشبینیهایی مبنی بر اینکه خالص مهاجرت در سال گذشته نیز با کسری مواجه خواهد بود.
بر اساس این گزارش، موج خروج با بحران داخلی که طرح دولت بنیامین نتانیاهو برای اصلاح سیستم قضایی در اوایل سال 2023 ایجاد کرد، آغاز شد، قبل از اینکه پس از حمله 7 اکتبر 2023 و جنگی که به دنبال آن آمد، تسریع یابد و به درگیری منطقهای چند جبههای تبدیل شود.
فایننشال تایمز از سرجیو دلا پرگولا، استاد بازنشسته دانشگاه عبری در قدس، نقل میکند که این اولین بار در یک قرن است که اسرائیل برای سالهای متوالی تراز مهاجرتی منفی ثابتی را ثبت میکند و این وضعیت را «کاملاً استثنایی» توصیف میکند.
بر اساس این گزارش، این پدیده با توجه به تاریخ جمعیتی اسرائیل اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ بین سالهای 1948 و 1960، مهاجرت 65 درصد از رشد جمعیت را تشکیل میداد، در حالی که سهم آن در دو دهه قبل از همهگیری کرونا نزدیک به 20 درصد باقی مانده بود.
برای سالهای طولانی، ترک اسرائیل با ننگ اجتماعی همراه بود، حتی اسحاق رابین، نخستوزیر سابق این رژیم، در دهه هفتاد میلادی از توصیفات تندی برای مهاجران استفاده کرد، اما این دیدگاه به تدریج کاهش یافت، در زمانی که مهاجرت به خارج از فلسطین اشغالی به گزینهای برجستهتر در جامعه اسرائیل تبدیل شده است.
ارقام نگران کننده
فایننشال تایمز به مطالعهای که توسط محققان دانشگاه تلآویو انجام شده اشاره میکند که تخمین زده است ۱۰۰ هزار نفر در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ اسرائیل را ترک کردهاند و احتمال میرود ۴۵ هزار تا ۵۰ هزار نفر دیگر در سال ۲۰۲۵ مهاجرت کنند.
این روزنامه توضیح میدهد که خروج اسرائیلیها تنها به جنگ مربوط نمیشود؛ مصاحبه با ۷۱ اسرائیلی که در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به ایالات متحده مهاجرت کردهاند نشان داد که نگرانیها در مورد فضای اجتماعی و سیاسی، بهویژه پس از اصلاحات قضایی که دولت در سال ۲۰۲۳ مطرح کرد، از برجستهترین دلایل ترک فلسطین اشغالی بوده است.
لیلاش لیو آری، پژوهشگر مهاجرت و جمعیتشناسی، به نقل از فایننشال تایمز میگوید که فضای اجتماعی و سیاسی در اسرائیل یکی از دلایل موج اخیر مهاجرت شده است.
این نگرانیها در میان برخی اسرائیلیهای سکولار و لیبرال که معتقدند این رژیم به تدریج به سمت راست متمایل شده است و نفوذ رو به رشد جریانهای مذهبی و ملیگرای افراطی سؤالاتی را در مورد آینده اسرائیل ایجاد میکند، واضحتر است.
این روزنامه به عنوان مثال به اسرائیلیای اشاره میکند که با خانوادهاش به اسپانیا نقل مکان کرد، پس از اینکه از نفوذ رو به رشد دین و ملیگرایی افراطی در فضای عمومی و از آینده فرزندانش در ارتشی که به گفته او ممکن است تحت سلطه افرادی با ارزشهای متفاوت از ارزشهای او قرار گیرد، نگران شد.
انگیزههای مهاجرت فقط به سیاست و امنیت محدود نمیشود؛ شرایط اقتصادی نیز نقش مهمی ایفا میکند.
به گزارش فایننشال تایمز، اسرائیل سالهاست که از هزینههای بالای زندگی رنج میبرد، در حالی که قیمت املاک، بهویژه در تل آویو و اورشلیم، همچنان بالاست.
جاناتان، یک متخصص املاک و مستغلات که با خانوادهاش به ایالات متحده نقل مکان کرده است، میگوید که هزینه مسکن یکی از عوامل اصلی در تصمیم برای ترک قلسطیت اشغالی بوده است و اشاره میکند که خرید یک آپارتمان ۱۰۰ متری در پتاح تیکوا، نزدیک تل آویو، ممکن است حدود یک میلیون دلار هزینه داشته باشد.
او، طبق گزارش، اضافه میکند که ظرف یک سال پس از نقل مکان به ایالات متحده، او و همسرش توانستند خانهای بخرند که در اسرائیل قادر به پرداخت هزینهاش نبودند.
مهاجرت مغزها
اما نگرانکنندهترین جنبه برای اسرائیل، هویت مهاجران است، نه فقط تعداد آنها.
فایننشال تایمز به نقل از مطالعهای از سازمان مالیاتی اسرائیل گزارش میدهد که نرخ خروج اسرائیلیهای ثروتمند، از جمله شاغلان در زمینه فناوری پیشرفته و مراقبتهای بهداشتی، در سالهای 2023 و 2024 تقریباً دو برابر سال 2019 بوده است.
این مطالعه نشان میدهد که اگر این روند ادامه یابد، زیان سالانه در درآمدهای مالیاتی ممکن است در طول 5 سال به 3.5 میلیارد دلار برسد.
همچنین، مطالعه دیگری از دانشگاه تلآویو، به گفته این روزنامه، افزایش خالص مهاجرت در میان اسرائیلیهایی که پزشک و مهندس هستند یا تحصیلات در زمینه فناوری پیشرفته، علوم، مهندسی و ریاضیات دارند، را نشان میدهد.
اقتصاددانان، به گزارش فایننشال تایمز، هشدار میدهند که ادامه این پدیده ممکن است به بخش فناوری اسرائیل آسیب برساند، که حدود یک پنجم تولید اقتصادی و نیمی از صادرات را تشکیل میدهد و به شدت به کارگران بسیار ماهر وابسته است.
پیامدهای احتمالی فقط به اقتصاد محدود نمیشود؛ اقتصاددانان معتقدند که خروج افراد با استعداد میتواند فشار بر ارتش اسرائیل را افزایش دهد، که بر سیستم خدمت ملی و فراخوانی سربازان ذخیره تکیه دارد، علاوه بر اینکه تامین مالی برنامههای افزایش هزینههای دفاعی را دشوارتر میکند.
تلاش برای بازگرداندن مهاجران
در تلاشی برای توقف این فرسایش، دولت اسرائیل اقداماتی را برای تشویق افراد با مهارتهای بالا به بازگشت آغاز کرده است، از جمله معافیتهای مالیاتی برای برخی درآمدهای کسب شده در خارج و مکانیزمهایی برای محاسبه مالیاتهای پرداخت شده در خارج.
فایننشال تایمز میگوید مقامات اسرائیلی همچنین روی بهبود وضعیت امنیتی به عنوان عاملی که ممکن است مهاجرت معکوس را تشویق کند یا مهاجران جدید را جذب کند، حساب میکنند.
اما بازگشت کسانی که در سه سال گذشته مهاجرت کردهاند، یک سوال بیپاسخ است. جاناتان که به ایالات متحده نقل مکان کرده است، میگوید: «انتقال به زندگی در ایالات متحده آسان نبود. اما چیزهای ساده، مانند احساس امنیت بیشتر و عدم نیاز به دویدن به پناهگاهها از حملات هوایی، تفاوت زیادی در کیفیت زندگی خانوادهام ایجاد کرده است.»
اگرچه او بازگشت به اسرائیل در آینده را رد نمیکند، اما در حال حاضر بازگشت را بهترین گزینه برای کسانی که توانایی ساخت زندگی در جای دیگری را دارند، نمیداند.
در همین زمینه، و بر اساس ارقام منتشر شده توسط واشنگتن پست در سال گذشته، حدود 200 هزار اسرائیلی در حال حاضر در اروپا زندگی میکنند. طی سالها، اسرائیلیها گذرنامههای دوم را از کشورهای اتحادیه اروپا، از جمله آلمان و لهستان، و همچنین اسپانیا و پرتغال که در سال 2015 درهای تابعیت را برای یهودیانی که اجدادشان در قرن پانزدهم از آن کشورها اخراج شده بودند، باز کردند، دریافت کردهاند.
این روزنامه گزارش داد که در شهرهایی مانند لیسبون و برلین، تازهواردان از اسرائیل جوامع پر جنب و جوشی از مهاجران اسرائیلی را پیدا میکنند، جایی که اطلاعات در مورد املاک رد و بدل میشود و توصیههای شغلی در گروههای فیسبوک مانند «اسرائیلیها در پرتغال» که بیش از 50 هزار عضو دارد، یا «اسرائیلیها در برلین» که 38 هزار عضو دارد، به اشتراک گذاشته میشود.
