مؤسسه کارنگی در گزارشی به قلم سرگئی واکولنکو مینویسد حملات هوایی اوکراین به پالایشگاهها و زیرساختهای نفتی روسیه، صنعت انرژی مسکو را نشکسته اما بهطور جدی فرسوده کرده است؛ حملاتی که با عبور از پدافند هوایی اطراف مسکو، کاهش تولید فرآوردههای نفتی، آسیب به واحدهای پیچیده پالایشی و نوسان شدید بازار بنزین، نشان میدهد جنگ انرژی وارد مرحلهای پرهزینهتر و فرسایشیتر شده است.
به گزارش سرویس بینالملل جماران، گزارش مؤسسه کارنگی به قلم سرگئی واکولنکو، پژوهشگر ارشد این مؤسسه، به بررسی مرحله تازهای از جنگ انرژی میان اوکراین و روسیه میپردازد: «گسترش حملات هوایی کییف به پالایشگاهها و زیرساختهای نفتی روسیه». به روایت این گزارش، حملات موفق اوکراین به پالایشگاه نفت کاپوتنیا در جنوبشرقی مسکو در اوایل ژوئن ۲۰۲۶، فاز جدیدی را در کارزار اوکراین علیه صنعت نفت روسیه رقم زد؛ فازی که نشان داد حتی پدافند هوایی سنگین اطراف مسکو نیز قادر به توقف کامل پهپادها نیست. بر اساس گزارش کارنگی، در ۱۲ ژوئن یک یا چند پهپاد به یکی از واحدهای پالایش در پالایشگاه کاپوتنیا اصابت کرد و در ۱۸ ژوئن نیز پنج یا چند پهپاد، تنها واحد دیگر این پالایشگاه و همچنین تأسیسات ذخیره نفت و فرآوردههای نفتی را هدف قرار دادند. این حملات بهتنهایی شاید برای پالایشگاهی متوسط مانند کاپوتنیا ضربهای محدود محسوب شود، اما در کنار موج گستردهتر حملات اوکراین، نشانهای از کاهش خطرناک تابآوری صنعت نفت روسیه است.
کارنگی ابعاد این روند را در سه محور کالبدشکافی میکند:
یک: از پایانههای صادراتی تا پالایشگاهها؛ تغییر مسیر حملات اوکراین
پس از وقفهای در ژانویه، اوکراین از اواسط مارس کارزار حملات خود به زیرساختهای نفتی روسیه را با شدت بیشتری از سر گرفت. در مرحله نخست، هدف اصلی کییف زیرساختهای صادرات نفت روسیه بود و پهپادها عمدتاً مخازن ذخیره نفت در پایانههای نفتی را هدف میگرفتند. در پایانه اوستلوگا، پس از دو هفته حملات، شانزده مخزن از پنجاهوچهار مخزن مورد اصابت قرار گرفت که پنج مخزن آسیب شدید دیدند. در انبار نفت گروشوایا نیز چهارده مخزن ذخیره آسیب دید و پنج مخزن منهدم شد. با این حال، روسیه توانست آمار صادرات نفت خام خود را به سرعت بازیابی کند و صادرات دریایی نفت در نیمه دوم آوریل به حدود ۳.۸ میلیون بشکه در روز رسید. این وضعیت نشان داد که حمله به زیرساخت صادرات، بهتنهایی برای فلج کردن بخش نفت روسیه کافی نیست.
دو: فشار بر پالایشگاهها و کاهش تولید سوخت داخلی
کارزار اوکراین زمانی اثر عمیقتری گذاشت که تمرکز حملات از پایانههای صادرات نفت خام به پالایشگاههای داخل روسیه تغییر کرد. در آوریل و مه، ۲۶ حمله اوکراینی به پالایشگاهها انجام شد. در پایان مارس، تولید روزانه نفت تصفیهشده روسیه حدود ۵.۲ میلیون بشکه بود، اما در آوریل و مه این رقم تا ۷۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت؛ یعنی افتی حدود ۱۳ درصدی. این تغییر، صادرات نفت خام را به بهای کاهش تولید فرآوردههای نفتی افزایش داد. به بیان دیگر، روسیه همچنان توان صادرات نفت خام را حفظ کرد، اما پالایش داخلی و تأمین سوخت در داخل کشور با فشار جدیتری مواجه شد.
سه: آسیبهای پیچیده، تعمیرات طولانی و نوسان بازار بنزین
کارنگی تأکید میکند که با توجه به آتشسوزیهای پالایشگاههای روسیه، شمار بیشتری از پهپادهای اوکراینی نسبت به گذشته به اهداف خود میرسند و همین مسئله میزان خسارت را افزایش داده است. آسیبها دیگر فقط به واحدهای فرآوری اولیه محدود نیست، بلکه واحدهای پیچیدهتری مانند ایزومریزاسیون، کراکینگ و هیدروتریتینگ را نیز درگیر کرده است. این نوع خسارتها به دلیل نیاز به قطعات یدکی وارداتی، زمان تعمیرات را طولانیتر میکند. بازده پالایشگاههای روسیه اکنون بهشدت در نوسان است؛ پس از موج حملات اواخر مه، تولید به کمتر از ۴ میلیون بشکه در روز سقوط کرد، سپس در هفته آغازین ۴ ژوئن دوباره از ۴.۵ میلیون بشکه عبور کرد، اما در میانه ژوئن با حملات به پالایشگاه کاپوتنیا و پالایشگاه تانکو، حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز ظرفیت از مدار خارج شد. اگر پالایشگاههای آسیبدیده قبلی نتوانند بهسرعت تولید خود را بازیابی کنند، کاهش ظرفیت روسیه ممکن است نسبت به سالهای قبل به ۲۸ درصد برسد.
جمعبندی گزارش کارنگی این است که صنعت نفت روسیه هنوز فرو نپاشیده، اما تابآوری آن بهطور محسوسی کاهش یافته است. مسکو برای مقابله با کاهش عرضه سوخت داخلی، سه مسیر پیشرو دارد: نخست، اجازه دادن به بازار برای افزایش قیمتها؛ دوم، اعمال کنترل قیمتی و معرفی کارتهای سهمیهبندی؛ و سوم، رویکرد موردی و موقت که در آن مردم هزینه کمبود سوخت را نه فقط با پول، بلکه با زمان صرفشده در صفها پرداخت میکنند. از نگاه کارنگی، حملات اوکراین نفت روسیه را نشکسته، اما آن را وارد مرحلهای پرهزینه، ناپایدار و فرسایشی کرده است.
