یک تریلیون دلار به لحاظ نظری برای توزیع حدود ۷۸۰۰ دلار به هر خانواده آمریکایی، یا خرید میلیونها خانه، یا تأمین مالی تقریباً یک سال کامل از هزینههای دفاعی آمریکا کافی است.
به گزارش جماران به نقل از گاردین، در لحظهای که بیشتر شبیه صحنهای از داستانهای علمی تخیلی بود تا واقعیت بازارهای مالی، ایلان ماسک پس از تبدیل شدن به اولین نفری که ثروتش از مرز یک تریلیون دلار عبور کرد، نامش در تاریخ ثبت شد. این اتفاق پس از عرضه اولیه عمومی تاریخی شرکت اسپیسایکس رخ داد که رکوردها را شکست و ارزش شرکت را در اولین روزهای معاملاتی آن در بورس نزدک به بیش از دو تریلیون دلار رساند.
تنها در یک روز، ایلان ماسک به اولین تریلیونر تاریخ مدرن تبدیل شد، پس از اینکه شرکت اسپیسایکس، متخصص در فضا و ماهوارهها، بزرگترین عرضه اولیه عمومی را در تاریخ بازارهای مالی انجام داد و حدود 75 میلیارد دلار جمعآوری کرد و ارزش شرکت را در اولین روز معاملاتی به بیش از دو تریلیون دلار رساند.
ثروتمندترین مرد تاریخ
اما این رویداد که سرمایهگذاران آن را به عنوان یک پیروزی استثنایی برای نوآوری و کارآفرینی آمریکایی جشن گرفتند، در عین حال موج گستردهای از بحثهای سیاسی و اقتصادی را برانگیخت و روزنامهها و تحلیلگران در مورد آن اختلاف نظر داشتند؛ برخی آن را گواهی بر قدرت سرمایهداری آمریکایی و توانایی آن در پاداش دادن به ریسک و خلاقیت میدانستند و برخی دیگر آن را دلیلی بر تمرکز بیسابقه ثروت و نفوذ در دست یک فرد میدانستند.
سهام اسپیسایکس در اولین جلسه معاملاتی حدود 19 درصد رشد کرد و ارزش بازار شرکت به حدود 2.1 تریلیون دلار رسید.
شخصیتهای سیاسی و اقتصادی این اتفاق را دلیلی بر اختلالات عمیقتر در سیستم اقتصادی آمریکا دانستند. روزنامه واشنگتن پست به نقل از سناتور الیزابت وارن نوشت که ماسک «بیش از هر کس دیگری در تاریخ بشر پول و ثروت دارد» و افزود که این «فقط یک تصادف نیست، بلکه ویژگی اقتصادی است که به نفع عدهای معدود طراحی شده است.»
این روزنامه در گزارشی خبری توضیح داد که سهام اسپیسایکس در اولین جلسه معاملاتی حدود 19 درصد رشد کرد و ارزش بازار شرکت به حدود 2.1 تریلیون دلار رسید که آن را به ششمین شرکت بزرگ جهان پس از غولهای فناوری مانند انویدیا، گوگل، اپل، مایکروسافت و آمازون تبدیل کرد.
در مراسم تاریخی پذیرش، ماسک به آغاز کار شرکت خود که در سال 2002 تأسیس کرد، اشاره کرد و گفت: «واقعاً باورنکردنی است که یک شرکت کوچک که در انباری در السگوندو، کالیفرنیا شروع به کار کرد، امروز صاحب بزرگترین عرضه اولیه عمومی در تاریخ است.»
او افزود که اگر کسی در آن روزها به او میگفت که شرکت به این مرحله خواهد رسید، «فکر میکردم او چیز خیلی قویای میکشد»، اشاره به حجم چالشهایی که پروژه در ابتدا با آن مواجه بود.
تناقض تکاندهندهای که گزارش واشنگتن پست به آن اشاره کرد این است که این ارزیابی نجومی برای شرکتی است که «پول زیادی را از دست میدهد و درآمد آن در مقایسه با سایر غولهای فناوری ناچیز است»، زیرا زیانهای انباشته آن از ابتدای سال 2023 حدود 13 میلیارد دلار بوده است.
با این حال، دیوید مایر، تحلیلگر ارشد سرمایهگذاری در شرکت «د موتلی فول»، معتقد است که تقاضای بیسابقه از سوی سرمایهگذاران خرد و نهادی، در مقابل عرضه محدود سهام، عامل اصلی این جهش قیمتی بزرگ است و انتظار دارد که این روند صعودی قوی در طول تابستان ادامه یابد.
نابغه و تراژدی انسانی
میان ستایش اقتصاددانان لیبرال و حمله ترقیخواهان، جنبه انسانی و رفتاری شخصیت ایلان ماسک همچنان مورد پرسش عمیقی است. در یک مقاله نظری که توسط روزنامه بریتانیایی «آی نیوز» منتشر شد، نویسنده کریس استوکل-واکر به جنبهای از رفتارهای ایلان ماسک در آستانه دستاورد چشمگیر او پرداخت.
در حالی که نویسنده اذعان داشت که ماسک در توسعه صنایعی که چهره جهان را تغییر دادهاند، از خودروهای برقی گرفته تا موشکهای قابل استفاده مجدد و اینترنت فضایی، نقش داشته است، اما معتقد بود که میراث تاریخی او با آنچه او «تناقض غمانگیز» نامید، آلوده خواهد شد.
استوکل-واکر نوشت که ماسک، که «باید فوقالعادهترین مرد روی زمین میبود»، در ساعات پیش از دستیابی به بزرگترین پیروزی مالی زندگی خود، تصمیم گرفت در گفتمان سیاسی و اجتماعی تفرقهانگیز از طریق پلتفرم «ایکس» خود شرکت کند.
سناتور الیزابت وارن: ماسک اکنون بیش از هر کس دیگری در تاریخ بشر، پول و ثروت دارد، این فقط یک تصادف نیست، بلکه نشانی از اقتصادی است که برای اقلیت طراحی شده است.
بر اساس این مقاله، مردی که میتوانست به عنوان یکی از بزرگترین سازندگان آینده جاودانه شود، وقت خود را صرف تعامل با پیامهایی کرد که خواستار «اخراج متجاوزان» و «زندانی کردن دولت» بودند و به تنشهای نژادی در بریتانیا و ایتالیا دامن میزد، که او را واداشت تا او را با وجود تمام موفقیتهای اقتصادی و فناوریاش، «بازنده تراژیک» بداند.
نویسنده معتقد است که مردی که در توسعه خودروهای برقی، موشکهای قابل استفاده مجدد و اینترنت فضایی مشارکت داشت، قرار بود به عنوان یکی از بزرگترین سازندگان آینده یاد شود، اما او انتخاب کرد که در گفتمان سیاسی و اجتماعی غرق شود که به اختلافات دامن میزند.
به عقیده نویسنده، مشکل در پستهای گذرا در شبکههای اجتماعی نیست، بلکه در این است که این اظهارات از سوی شخصی صادر میشود که یکی از تاثیرگذارترین پلتفرمهای ارتباطی در جهان را در اختیار دارد و شرکتهایی را کنترل میکند که با زیرساختهای ارتباطات، حمل و نقل، دفاع و فضا مرتبط هستند.
بنابراین، زبانی که او استفاده میکند «فقط پستهای الکترونیکی باقی نمیماند»، بلکه به حوزه عمومی منتقل میشود و بر بحثهای سیاسی و اجتماعی تأثیر میگذارد.
اصول سرمایه داری شکست خورد؟
از منظر اقتصادی، انتقادات در مقاله ای که توسط گاردین بریتانیا منتشر شد، شدیدتر بود. این مقاله توسط اقتصاددان رابرت رایش، وزیر کار سابق ایالات متحده و استاد سیاست عمومی در دانشگاه کالیفرنیا-برکلی نوشته شده بود.
رایش معتقد بود که صعود ماسک به جایگاه تریلیونر نه نشان دهنده موفقیت سرمایه داری سنتی است، بلکه نشان دهنده تبدیل شدن آن به سیستمی است که بیش از اصول اقتصادی شناخته شده، توسط پوپولیسم و روابط سیاسی کنترل می شود.
وی خاطرنشان کرد که اصول اقتصادی سنتی مبتنی بر عرضه و تقاضا، آنگونه که در برنامه های درسی آموزش داده می شود، دیگر برای توضیح آنچه در حال رخ دادن است، معتبر نیست. وی توضیح داد که ماسک سهام اسپیس ایکس را معادل ۱۰۰ برابر کل درآمد شرکت برای سال ۲۰۲۵ قیمت گذاری کرده است، که با توجه به سودآوری منفی شرکت و عدم موفقیت آن در دستیابی به اهداف قبلی، این امر را گامی بسیار جسورانه توصیف کرد.
به نظر وی، بخش عمده ای از ارزش بازار شرکت نه بر پایه سود یا جریان نقدی، بلکه بر پایه اعتماد سرمایه گذاران به شخصیت ماسک و توانایی وی در تحقق وعده هایی استوار است که برای برخی نزدیک به داستان های علمی تخیلی به نظر می رسد.
رایش همچنین از رابطه نزدیک بین امپراتوری اقتصادی ماسک و برخی از محافل تصمیم گیرنده در واشنگتن انتقاد کرد و خاطرنشان کرد که شرکت های وی از تصمیمات نظارتی بهره مند شده اند که سلطه آنها را در بخش ماهواره و ارتباطات فضایی تقویت کرده است.
وی هشدار داد که ورود سریع اسپیس ایکس به شاخص های اصلی بازار، میلیون ها آمریکایی را به طور غیرمستقیم از طریق صندوق های بازنشستگی و سرمایه گذاری در آن سرمایه گذاری می کند، حتی اگر خودشان این را انتخاب نکرده باشند.
شبکه نفوذ
این رویداد صرفاً مالی نبود، بلکه سایههای عمیق آن به راهروهای سیاست آمریکا نیز کشیده شد. یک گزارش تحقیقاتی توسط جولیا اورنیدو، خبرنگار منتشر شده در وبسایت دیلی بیست ، از بهرهبرداری گسترده نمادهای جنبش ماگا حامی دونالد ترامپ از این پیشنهاد پرده برداشت.
این گزارش بر اساس تحلیلهای آژانس بلومبرگ برای افشای مالی بود که نشان میداد حداقل ۱۰ نفر از مقامات دولت ترامپ سهم مالی در اسپیسایکس یا شرکت هوش مصنوعی (ایکس ای آی xAI) دارند.
از جمله برجستهترین نامهایی که این گزارش بر اساس افشای مالی تحلیل شده توسط آژانس بلومبرگ ذکر کرده است، دونالد ترامپ جونیور، فرستاده ریاستجمهوری استیو ویتکوف، جاشوا کوشنر برادر جارد، داماد رئیسجمهور، سناتور سابق کلی لوفلر، مایکل لینچ، و آنتونی اسکاراموچی هستند.
اسکاراموچی، که برای مدت کوتاهی به عنوان مدیر ارتباطات در کاخ سفید در دوره اول ترامپ خدمت میکرد، این پدیده را اینگونه خلاصه کرد: شخصیتپرستی پیرامون ایلان ماسک به شرکتهای او یک حق بیمه قیمتی اغراقآمیز میدهد که باورنکردنی است ، به این معنی که ارزیابی شرکتهای او بیشتر به شخص او گره خورده است تا به عملکرد واقعی آنها.
یک تریلیون دلار به لحاظ نظری برای توزیع حدود ۷۸۰۰ دلار به هر خانواده آمریکایی، یا خرید میلیونها خانه، یا تأمین مالی تقریباً یک سال کامل از هزینههای دفاعی آمریکا کافی است.
چه چیزی را میتوان با یک تریلیون دلار خرید؟
در تلاشی برای روشن کردن میزان ثروت جدیدی که ماسک انباشته است، سوزان بلیک، روزنامهنگار در مجله نیوزویک، گزارشی را منتشر کرد که به ابعاد عددی و ارزش خرید یک تریلیون دلار میپرداخت.
او از کوین تامپسون، مدیر عامل گروه ۹ آی کپیتال (۹i Capital)، نقل قول کرد که بسیاری از مردم واقعیت معنای مالکیت یک تریلیون دلار توسط یک نفر را درک نمیکنند، و توضیح داد که قدرت واقعی این ثروت در پول نقد نیست، بلکه در نفوذی است که به صاحب آن میدهد و توانایی او در استقراض و سرمایهگذاری با استفاده از داراییهای عظیم خود به عنوان وثیقه.
در یک تناقض قابل توجه که عظمت این مبلغ را نشان میدهد، این مجله ذکر کرد که اگر ماسک ثروت خود را با اسکناسهای یک دلاری، با سرعت یک اسکناس در ثانیه بدون خواب، میشمرد، این کار را پس از ۳۱۷۰۰ سال به پایان میرساند.
نیوزویک اشاره کرد که یک تریلیون دلار تئوریکاً برای توزیع حدود ۷۸۰۰ دلار به هر خانواده آمریکایی، یا خرید میلیونها خانه، یا تأمین مالی تقریباً یک سال کامل از هزینههای دفاعی آمریکا کافی است.
اما در عین حال تاکید کرد که بخش عمده ثروت ماسک ثروت روی کاغذ باقی میماند زیرا به قیمت سهام شرکتهایش گره خورده است، که آن را در معرض نوسانات شدید بازار قرار میدهد.
دیدگاههای متناقض
در جبهه مقابل، دفاع سرسختانهای از سوی لیبرالهای سرمایهدار پدیدار شد که در سرمقاله رسمی هیئت تحریریه وال استریت ژورنال با عنوان «چه کسی میخواهد تریلیونر شود؟» تجسم یافت.
این هیئت، موفقیت اسپیس ایکس را گواهی اعتبار و تقدیر از ایلان ماسک و سرمایهداری آمریکا دانست و از آنچه آن را «فضای کینه و حسادت سیاسی» حاکم بر رسانههای دموکراتیک مانند بلومبرگ خواند، انتقاد کرد.
این هیئت معتقد بود که تمرکز بر حجم ثروت او، دستاورد واقعی ساخت شرکتی که صنعت فضایی را در جهان تغییر داده است، را تحتالشعاع قرار میدهد. این روزنامه تاکید کرد که اسپیس ایکس با توسعه موشکهای قابل استفاده مجدد، موفق به کاهش هزینههای پرتاب موشک شده و وابستگی ایالات متحده به روسیه را در انتقال فضانوردان و پرتاب ماهوارهها از بین برده است.
این روزنامه همچنین از نقش سرویس استارلینک این شرکت در تامین ارتباطات برای اوکراین در طول جنگ با روسیه و در کمک به مخالفان در برخی کشورهای جهان، تمجید کرد.
این سرمقاله اشاره کرد که موفقیت اسپیس ایکس تنها به سهامداران بزرگ آن محدود نمیشود، بلکه به هزاران کارمندی که سهام شرکت را دریافت کردهاند نیز گسترش یافته است و برآوردهایی را ذکر کرد که نشان میدهد عرضه عمومی اولیه، حدود ۴۴۰۰ کارمند فعلی و سابق را به میلیونر تبدیل کرده است.
از نظر منتقدان، ماسک به نمادی از دوران جدیدی تبدیل شده است که در آن قدرت شرکتها و افراد از حدودی که زمانی انحصاری کشورهای بزرگ بود، فراتر میرود.
بازار آزاد
به عقیده این روزنامه، ثروت هنگفتی که ماسک به دست آورده است، نشانه نقص اقتصادی نیست، بلکه نتیجه طبیعی سیستم بازار آزاد است که ریسکپذیری و نوآوری را پاداش میدهد.
این روزنامه نوشت که «پاداشهای مالی همان چیزی است که سرمایهگذاران و کارآفرینان را به خطر کردن برای ایجاد شرکتهایی ترغیب میکند که زندگی آمریکاییها را بهتر میکنند.»
در میان این دیدگاههای متضاد، به نظر میرسد که صعود ماسک به جایگاه تریلیونر از مرزهای یک داستان موفقیت فردی یا یک رویداد مالی استثنایی فراتر میرود. این موضوع سوالات عمیقتری را در مورد آینده سرمایهداری و حدود نفوذی که یک فرد میتواند در دنیایی که فناوری با سیاست، اقتصاد و امنیت ملی در هم تنیده است، داشته باشد، مطرح میکند.
برای طرفدارانش، ایلان ماسک رویای آمریکایی را در نابترین شکل خود مجسم میکند: مهاجری که یک پروژه کوچک را آغاز کرد و به لطف نوآوری و ریسکپذیری به ثروتمندترین مرد تاریخ تبدیل شد.
اما برای منتقدانش، ماسک به نمادی از دوران جدیدی تبدیل شده است که در آن قدرت شرکتها و افراد از حدودی که زمانی انحصاری کشورهای بزرگ بود، فراتر میرود. در میان این دو روایت، آنچه مسلم است این است که جهان با ظهور اولین تریلیونر، وارد مرحله جدیدی شده است که همچنان موضوع بحثهای طولانی در مورد معنای ثروت و قدرت در قرن بیست و یکم خواهد بود.
