اندیشکده کارنگی در تحلیلی هشدار میدهد: بستهشدن تنگه هرمز تنها بازار انرژی را مختل نکرده، بلکه زنجیره جهانی تأمین کود را نیز فلج کرده است؛ بحرانی که با افزایش شدید قیمت نهادههای کشاورزی، میتواند به موجی از تورم غذایی، کاهش تولید محصولات و در نهایت رکود اقتصادی در مقیاس جهانی منجر شود—و بیشترین فشار آن بر کشورهای فقیر وارد خواهد شد.
سرویس بینالملل جماران: جنگ در ایران تاکنون قربانیان مستقیم زیادی گرفته است، از بیش از ۱۰۰ کودکی که در حمله هوایی آمریکا به یک مدرسه ابتدایی ایران کشته شدند تا ایرانیهایی که مواد سمی منتشر شده توسط حملات اسرائیل به تأسیسات نفتی در داخل و اطراف تهران را استنشاق کردند، تا سربازان و غیرنظامیانی که در سراسر منطقه در اثر این درگیری کشته و زخمی شدند. و مهم نیست که جنگ چقدر سریع پایان یابد - جنگها اغلب در برابر تمایل یک طرف برای پایان آنها مقاومت میکنند - قربانیان غیرمستقیم آن میتواند شامل میلیاردها نفر باشد که به وعدههای غذایی مقرون به صرفه در سال آینده امیدوارند.
منطقه خلیج فارس نه تنها تولیدکننده کلیدی گاز طبیعی مایع و فرآوردههای نفتی، بلکه تولیدکننده کود نیز هست. حدود یک سوم تجارت جهانی کود از طریق دریا معمولاً از تنگه هرمز عبور میکند که از زمان حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه تقریباً به طور کامل بسته شده است. به طور خاص، کشورهای خلیج فارس تولیدکنندگان مهم کودهای نیتروژنی هستند که در درجه اول به گاز طبیعی که در فشار بالا در حضور هیدروژن برای سنتز آمونیاک سوزانده میشود، وابسته هستند. (هیدروژن معمولاً از گاز طبیعی نیز به دست میآید.)
اما مسئله فقط این نیست که کود خلیج فارس نمیتواند به بازارهای صادراتی مانند سودان، برزیل یا سریلانکا برسد. بلکه این است که تولیدکنندگان کود در جاهای دیگر فاقد مواد اولیه کلیدی هستند. اینجاست که اثرات ثانویه بحران زنجیره تأمین ظاهر میشود، همانطور که در طول حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ که باعث افزایش شدید قیمت کود شد، رخ داد.
شرکتهای کود در هند، بنگلادش و پاکستان که از تأمین گاز طبیعی خود از قطر محروم شدهاند، مجبور به تعطیلی تولید شدهاند. مصر، یکی دیگر از تولیدکنندگان مهم، واردات گاز خود را از اسرائیل از دست داده و باید به بازار گاز مایع که همیشه گرانتر است، روی آورد. قیمت پایه اوره، که بیشترین کود تجاری است، در ماه گذشته حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است.
این آسیب فراتر از نیتروژن به یکی دیگر از مواد مغذی کلیدی محصولات کشاورزی، یعنی فسفر، نیز گسترش مییابد. کشورهای خلیج فارس حدود ۲۰ درصد از کودهای فسفات و همچنین یک چهارم گوگرد جهانی را تولید میکنند که عمدتاً یک محصول جانبی نفت و گاز است. تولیدکنندگان کود برای تبدیل سنگ فسفات به مایعی که گیاهان بتوانند آن را جذب کنند، به گوگرد (به طور دقیق اسید سولفوریک) نیاز دارند.
از آنجا که کود ارزش کمتری نسبت به نفت و گاز دارد، رهبران سیاسی و تجاری منابع کمتری را برای اطمینان از جریان مداوم آن صرف میکنند. یک کاپیتان کشتی که به اندازه کافی جسور باشد تا از حملات پهپادی جان سالم به در ببرد و از تنگه هرمز عبور کند، ترجیح میدهد نفت را به کود حمل کند، ترجیحی که هر اسکورت دریایی بالقوهای نیز آن را خواهد داشت، ترجیحی که ایالات متحده در هر صورت هنوز قادر به ارائه آن نیست. کشورهای گروه هفت ذخایر استراتژیک کود را به اندازه ذخایر نفتی خود حفظ نمیکنند. خط لولهای که عربستان سعودی برای امکان صادرات از طریق دریای سرخ به جای تنگه هرمز ساخته است، برای نفت است، نه محصولات آمونیاک.
به طور واضح، حدود نیمی از کود به هیچ وجه در سطح بینالمللی تجارت نمیشود. ایالات متحده، سرزمینی با گاز طبیعی فراوان، حدود سه چهارم کود مصرفی خود را تولید میکند، در حالی که چین حتی خودکفاتر است. اما از آنجا که این کالاها در سطح جهانی معامله میشوند، مشکلات در یک مکان در سراسر اقتصاد جهانی موج میزند. حتی قبل از جنگ ایران، چین صادرات کود را برای محافظت از کشاورزان خود محدود میکرد - اما به برزیل، که به شدت به اوره خاورمیانه وابسته است، نیاز دارد تا بتواند سویا را برای تغذیه خوکها و گاوها در هر دو کشور پرورش دهد. واردکنندگان آمریکایی شاهد افزایش بیش از ۲۵ درصدی قیمت اوره در بندر نیواورلئان از پایان فوریه بودهاند و رئیس فدراسیون دفتر کشاورزی آمریکا را وادار به نوشتن نامهای گلایهآمیز به رئیس جمهور دونالد ترامپ کردهاند و هشدار دادهاند که این «شوک تولید» امنیت ملی را تهدید میکند. قیمت اوره به عنوان نسبتی از قیمت ذرت به رکورد جدیدی نزدیک میشود.
این خبر بد در زمان بدی، درست قبل از فصل کاشت بهاره در نیمکره شمالی، منتشر میشود. کشاورزان معمولاً کود را در ماه مارس سفارش میدهند تا در آوریل یا مه آن را اعمال کنند. اکنون، رئیس دفتر کشاورزی کارولینای جنوبی نگران است که «کشاورزان نتوانند هزینه کاشت محصول خود را تأمین کنند» در حالی که اقتصاددانان و تحلیلگران کود انتظار دارند «تورم در ماههای آینده به شدت افزایش یابد» زیرا قرار است محصولات کاشته شده امروز به سوپرمارکتها برسند. کشاورزان آمریکایی نیز مانند هر کس دیگری که وسیله نقلیه با سوخت فسیلی دارد، از زمان شروع جنگ، هزینه بیشتری برای سوخت پرداخت میکنند و سوخت دیزل، سوخت اصلی برای کشاورزی است.
همانند بحران ۲۰۲۲، کشورهای فقیرتر بیشترین آسیب را خواهند دید. همانطور که آدام توز، محقق غیرمقیم کارنگی، اشاره کرد، کشورهایی که مصرف کود (و عملکرد) آنها در سال ۲۰۲۲ بیشترین کاهش را داشت شامل ساحل عاج، کنیا، نیجریه و آفریقای جنوبی بودند. کمبود کود در سال ۲۰۲۲، که ناشی از از بین رفتن بسیاری از محصولات روسیه و بلاروس و افزایش قیمت گاز بود، یکی از دلایل افزایش شدید قیمت جهانی مواد غذایی در آن سال بود. چشمگیرترین نمونه از سریلانکا بود که رئیس جمهور آن تصمیم گیج کنندهای برای ممنوعیت کودهای مصنوعی مانند اوره و آمونیاک در سال ۲۰۲۱ گرفت. کشاورزی محلی، مانند دولت او، فروپاشید و او مجبور به فرار از کشور شد. (برخی از محققان معتقدند بدون کودهای مصنوعی، جمعیت جهان تنها نیمی از جمعیت فعلی خواهد بود.) در سال ۲۰۲۲، کشورهایی مانند سریلانکا حداقل میتوانند برای پر کردن شکافها روی کمکهای خارجی حساب کنند. با تعطیلی آژانس توسعه بینالمللی ایالات متحده، ممکن است آن شبکه ایمنی دیگر در دسترس نباشد.
بحران کود، ناکارآمدیهای سیستم غذایی فوقالعاده پربازده را مورد توجه قرار خواهد داد. حدود ۲۰ درصد از مواد غذایی طراحیشده برای مصرف انسان هدر میرود و هرگز مصرف نمیشود. تقریباً ۴۰ درصد از زمینهای کشاورزی برای کشت خوراک دام با هزینه بهرهوری بسیار زیاد استفاده میشود: یک گاو برای تولید یک کالری گوشت گاو به ۵۰ کالری خوراک نیاز دارد. یک سوم ذرت ایالات متحده برای تولید سوختهای حمل و نقل اتانول برای مزایای زیستمحیطی مشکوک استفاده میشود.
حتی اگر تنگه هرمز به زودی باز شود، از سرگیری تولید و حمل و نقل کودها و اجزای آنها میتواند هفتهها طول بکشد - هفتههایی که کشاورزان نیمکره شمالی ندارند. مصرفکنندگان در سراسر جهان در حال حاضر شاهد افزایش قیمت بنزین و بلیط هواپیما هستند. هزینههای نگرانکنندهتر برای آسیبپذیرترین افراد - کسانی که در فروشگاههای مواد غذایی هستند - هنوز در راه است.
