به گزارش جماران، کتاب «برسد به دست خانم ف» از آن دست کتابهایی است که بر ضد آنچه انسانها تاکنون فکر میکردهاند حرکت میکند، خاطرات یک فرمانده که در میدان جنگ بیش از هر چیز زمزمههای عاشقانه همسرش او را سرپا نگه میداشت. سید احمد نبوی مردی سرشار از عشق و عاطفه، هشت سال از عمرش را در میدانهای جنگ در خط مقدم جنگید و عاشق ماند. کتاب «برسد به دست خانم ف» خاطرات او در طول هشت سال جنگ تحمیلی است. خاطراتی پر فراز و نشیب همراه با نامه نگاریهای عاشقانهای که با همسرش در جنگ داشت. این نامهها بهعنوان یکی از سندهای مهم باقی مانده در طول جنگ بیش از هر چیز نمایانگر این است که جنگ هیچگاه محدود به خاکریزها نمیشود بلکه آثارجنگ در خانههای مردم هم بود و زنان نقش مهمی در پیشبرد جنگ ایفا میکردند.به این بهانه مصاحبهای مشترک با سید احمد نبوی و همسر ایشان خانم فاطمه ژیان پناه ترتیب دادیم تا رودرروی هم برای مخاطبان از تجربیات خود در طول هشت سال جنگ بگویند.
با مطالعه خاطرات شما در کتاب «برسد به دست خانم ف» شاید نخستین مسألهای که ذهن مخاطب را به خود درگیر کند این باشد که شخصیتی با ویژگیهای شما که سرشار از شور جوانی، عشق سینما، رفتارهای هیجان انگیز بود به چه دلیل وارد سپاه شد مگر آن دوران چه ویژگی داشت که این تصمیم مهم را گرفتید؟
نبوی: بیش از هر چیز باید به دو مسأله مهم اشاره کنم اول اینکه من از یک خانواده مذهبی با دنیای پیرامون خودم آشنا شدم و این، خیلی مسأله مهمی است برای فهم ارزشهای آن زمان، دوم اینکه فکر میکنم اگر تحصیل من در مدرسه دارالفنون نبود و فضای انقلابی درآن دبیرستان وجود نداشت من براحتی وارد این مسیر نمیشدم.
همان زمان خیلی از هم نسلهای شما با این فضاها آشنا شدند ولی مسیر دیگری انتخاب کردند؟
نبوی: معلمی داشتیم که ما را با آثار شهید مطهری و دکتر شریعتی آشنا کرد، آثار اینها هم تأثیر خاصی بر فضای فکری ما داشت، من هرگزخواندن کتاب حسن و محبوبه شریعتی را که معلممان برایمان سر کلاس میخواند فراموش نمیکنم. این اثر به ما یاد داد اول عاشق خدا باشیم و بعد عشقهای انسانی و پاک را تجربه کنیم. کتاب نهضت حسینی شهید مطهری هم به من عشق مبارزه را یاد داد. این فضا خیلی روی روح و ذهن شخص من تأثیر داشت تا مسیرهای ارزشی را انتخاب کنم.
خانم ژیان پناه شما که پدر و برادرتان در جنگ شهید شده بودند چگونه با فضای جنگ و انقلاب آشنا شدید؟
ژیان پناه :خانواده ما از خانواده ایشان (آقای نبوی) مذهبیتر بودند و من همان اوایل انقلاب از طریق برادرم با مسائل انقلاب آشنا شدم. برادر بزرگ من که اوایل جنگ شهید شد نقش مهمی در انقلابی کردن خانواده ما داشت. درواقع ما از دریچه رفتارهای او بود که با جنگ، امام و انقلاب آشنا شدیم.
آقای نبوی شما پیش از جنگ در مریوان بودید و با منافقین جنگیدید در آنجا شهید چمران هم حضور داشتند از ایشان چه خاطرهای به یاد دارید؟
نبوی : من مدت کمی مریوان بودم و چیز زیادی به یاد ندارم. تنها چیزهایی که یادم میآید محدود به حضورم در تیم محافظ مدرسهای بود که چمران در آن برای جراحی بستری بود. برای ما آشنایی با چمران در آن زمان مساوی با آشنایی جنگهای چریکی و مسائلی همچون لبنان و فلسطین بود که به ما هویتهای مبارزاتی میداد.
از نکات جنگی بگذریم و به یکی از جذابترین بخشهای کتاب بپردازیم. بخشی از کتاب مربوط به نامه نگاریهای شما با همسرتان است از کیفیت رابطهتان برای مخاطبان بگویید؟
ژیان پناه: من با اینکه در یک خانواده مذهبی بزرگ شدم و یکسری محدودیتها داشتم اما باید بگویم به اصطلاح یک شیطنتهایی هم داشتم، خانواده من از هیچکدام از فعالیتهای انقلابی که در مدارس انجام میدادم و آموزشهای نظامی که دیده بودم خبر نداشتند. به این واسطه من هم در رؤیاهایم همسر فعال و به اصطلاح شلوغی را میخواستم که باهم این فعالیتها را پیش ببریم. در کنار معیار ایمان و تقوا این ویژگی همسر آیندهام خیلی برایم اهمیت داشت که فردی خموده و معمولی نباشد. در نخستین ملاقاتی که با آقای نبوی داشتم آنچه که نمود داشت ایمان و تقوای بالای ایشان بود به اضافه روحیهای که مشخص بود آرام و قرار ندارد و بسیار فعال و شوخ است.
گویا شما از نخستین عکسی که از آقای نبوی دیدید خیلی استقبال نکرده بودید؟
ژیان پناه :بله همان گونه که در کتاب هم آمده است زمانی که آقای نبوی را از نزدیک دیدم نظرم عوض شد (خنده همزمان خانم ژیان پناه و آقای نبوی) اما به هر حال جوانی پرشورو نشاط بودند که برای من نکته بسیار مهمی بود.
مدت زمان زیادی از رابطه شما نگذشته بود که اینقدر به هم وابسته شده بودید؛ چه چیزی باعث این همه وابستگی عمیق عاطفی شد؟
ژیان پناه: من با برادرم رابطه عاطفی بسیار عمیقی داشتم. زمانی که برادرم از پیش ما رفت و شهید شد من خیلی احساس تنهایی میکردم. این در حالی بود که شش ماه پس از این واقعه خبر شهادت پدرم را نیز آوردند به همین جهت آن روزها خیلی احساس خلأ میکردم و زمانی که آقای نبوی وارد زندگی من شد خیلی طبیعی بود که وابستگی عمیقی در دل من شکل میگرفت.
نبوی: مدت آشنایی ما کوتاه بود ولی شناخت و طبیعتاً وابستگی ما به طور شگفتآوری عمیق شکل گرفت. من به یاد دارم که نخستین نامه من به همسرم بعد از عقد به فاصله چند روز بود حتی به ماه هم نرسید و این هم به دلیل این بود که من احساس میکردم با حضور همسرم در زندگی کامل شدهام و دوری او خیلی دلتنگم میکرد.
همانطور که در کتاب اشاره کردید شما هم وابستگی عمیقی به خانم ژیان پناه پیدا کرده بودید اما مخاطب از خودش میپرسد این جنگ و جبهه چه چیزی داشته که آقای نبوی همه چیز زندگی خود را رها میکند و راهی جبهه میشود؟
نبوی : مهمترین حس من در آن زمان این بود که در جبهه به من نیاز دارند. شاید اگر یک رزمنده ساده بودم به این راحتی خانوادهام را تنها نمیگذاشتم تا به جبهه بروم. من زمانی که به منطقه میرفتم چیزی حدود 100 نیرو داشتم. بچههای بسیجی با من راحت بودند، با هم عملیات میرفتیم. خلاصه آنجا هم عشقی دیگر در میان بود. بین آنها اگر نمیرفتم انگار که چیزی گم کرده بودم.فکر میکردم که من یک نفر نیستم من صد نفرم. همیشه خدا بیامرز حسن برادرم به مادرم میگفت سعی نکنید جلوی احمد را برای رفتن به جبهه بگیرید چرا که حسن آنجا خودش یک گروهان است.
زمانی که به جبهه میرفتند شما چه حسی داشتید؟
ژیان پناه : زمانی که آقای نبوی به جبهه میرفت من میدانستم که عملیاتی پیش رو است و همچنین با شناختی که از ایشان داشتم میدانستم عقب نمیایستد بلکه در خط مقدم خواهد بود به همین جهت همیشه با گریه و اندوه احمد آقا را راهی میکردم و فقط نگاهم به تلفن بود که چه خبری قرار است بدهند و از خدا میخواستم اگر قرار است خبری بدهند خبر شهادت نباشد، حداقل زخمی باشد. اکثراً هم همیشه خبر مجروح شدن ایشان به ما میرسید و دیگر برای من رفتن به بیمارستان عادی شده بود.
زمانی که نامه میرسید چه حسی داشتید؟
ژیان پناه: اصلاً باور نمیکنید انگار که دنیا را به من داده باشند؛ یادم هست زمانی که مدرسه بودم و مادرم به من زنگ میزد و میگفت از احمد نامه رسیده است اصلاً یک لحظه هم در مدرسه بند نمیشدم. برای رفتن به خانه و خواندن نامه تعلل نمیکردم خیلی زود خودم را به خانه میرساندم که نامه را بخوانم.
شما چطور آقای نبوی؟ نامه خانم ژیان پناه که به جبهه میرسید چه احساسی داشتید؟
نبوی: من که آنقدر خوشحال میشدم همه بچههای اطراف میفهمیدند و آنقدر عاطفی میشدم که گاهی بچهها به شوخی مسخرهام میکردند. هر وقت که اعلام میشد آقا سید نامهداری تعداد زیادی به زیر خنده میزدند از بس که من لحظه شماری میکردم و از خواندن نامه ذوق زده میشدم آنقدر به گوشهای برای نامه نوشتن و نامه خواندن پنهان میشدم که اگر برای آب خوردن هم بیرون میرفتم می گفتند سید رفته نامه بنویسه هر چند که آنها درک نمیکردند من چقدر به آن نامهها نیاز داشتم.
یکی از ویژگیهای کتاب «برسد به دست خانم ف» فروتنی بیش از اندازه شما در بیان خاطرات است، چرا با اینکه شما فرمانده بودید ولی مثل یک رزمنده معمولی خاطرات خود را بیان کردید؟
نبوی: من نسبت به فرماندهان دیگر جنگ یک شخص میانی بودم و سمت بالایی نداشتم. درباره فروتنی هم باید بگویم فروتنی نیست، من واقعاً خیلی از جاها ترسیدم، خیلی وقتها کم میآوردم و فرار میکردم و برخلاف تصویری که این روزها از جنگ در سینما به نمایش میگذارند یک رزمنده به تنهایی یک گردان عراقی را از پا میانداخت. واقعیت این است که عراقیها بسیار سرسخت بودند و جنگیدن با آنها به این راحتیها هم نبود. من خیلی از مواقع مرگ خودم را میدیدم و در جایی هم در بیمارستان گفتم به پسرم زهیر بگویید که پدرش قهرمانانه شهید شد یعنی کم آورده بودم و مرگم را از نزدیک حس میکردم.
ژیان پناه: ببینید نکته اینجاست که خیلیها فکر میکنند کسانی که در جبهه بودند از آسمان به زمین آمده بودند ولی واقعیت این است که شهدا هم افراد معمولی بودند مثل ما و با تواناییهای محدود؛ این یکی از نکاتی است که من فکر میکنم در کتاب خاطرات، احمد آقا هم سعی کرده به آن اشاره کند.
از دوران بعد از جنگ بگویید چون کتاب به این دوران اشارهای ندارد، احتمالاً بعد از جنگ باید روزهای بهتری را کنار هم گذرانده باشید؟
نبوی: اتفاقاً سختترین روزهای ما مربوط به همین سالهای بعد از جنگ است چرا که بعد از جنگ جراحات و مشکلات جسمی من ناشی از شیمیایی شدن در جنگ نمایان شد و تمام زندگی ما را تحت الشعاع قرار داد. من از شدت درد در خانه راه میرفتم و اشک میریختم؛ این موضوع به اندازه 10 سال طول کشید و تمام این سالها مشکلات من به دوش همسرم بود و از این جهت هم مدیون همسرم هستم. واقعیت امر این است که بعد از پایان جنگ تازه مشکلات ما شروع شد.