وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به شرایط دشوار اقتصاد فرهنگ و هنر در دو سال گذشته، گفت که در این زمینه باید از اهالی فرهنگ، هنر و رسانه عذرخواهی کرد؛ چراکه به گفته او، اگرچه در این مدت تلاشهایی برای بهبود وضعیت این حوزه انجام شده، اما بخش قابل توجهی از فعالان فرهنگی و هنری همچنان با مشکلات سخت کاری و اقتصادی مواجهاند.
به گزارش جماران، سیدعباس صالحی که هفته گذشته به مناسبت «هفته دولت» از خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) بازدید کرد، درباره بخشی از موضوعات روز فرهنگ و رسانه، از طرح مقابله با نفوذ و حاشیههای پیرامون آن گرفته تا سینمای زیرزمینی، سازوکارهای صدور مجوز، وضعیت مرجعیت رسانهای و نسبت صدا و سیما با جامعه، سخن گفت. مجموعه این اظهارات طی روزهای گذشته منتشر شد.
حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ایسنا اما به این موضوعات محدود نبود. در بخشی از این گفتوگوی مفصل، او درباره کارنامه دولت چهاردهم در حوزه فرهنگ و هنر پس از دو سال و میزان تحقق یکی از مهمترین وعدههای آن، یعنی «وفاق ملی»، صحبت کرد. او از ارزیابی خود نسبت به مسیری که دولت چهاردهم در دو سال گذشته طی کرده، گفت؛ از مناسبات میان دولت و جامعه و وضعیت ارتباط با اهالی فرهنگ و هنر گرفته تا اقداماتی که در حوزه فعالیت هنرمندان، صدور مجوزها و کاهش محدودیتهای کاری انجام شده است. صالحی البته در کنار دفاع از این مسیر، در بخشی از این گفتوگو از وضعیت اقتصاد فرهنگ و هنر نیز به عنوان حوزهای یاد کرد که دولت در قبال آن باید عذرخواه باشد؛ موضوعی که به گفته او، نتیجه مجموعهای از بحرانهای اقتصادی و اجتماعی دو سال گذشته بوده است.
هنوز تا قله فاصله داریم
سیدعباس صالحی در گفتوگو با ایسنا، درباره ارزیابی خود از وضعیت تحقق شعار «وفاق ملی» دولت چهاردهم و تقویت رابطه دولت و ملت پس از گذشت دو سال از آغاز به کار دولت چهاردهم، با اشاره به شرایطی که این دولت فعالیت خود را در آن آغاز کرد، اظهار کرد: برای ارزیابی عملکرد دولت چهاردهم در این زمینه، باید دید دولت در چه زمانی روی کار آمد و امروز، پس از دو سال، در چه نقطهای قرار داریم.
او افزود: اتفاقات سال ۱۴۰۱ را همه به خاطر داریم و مسائلی که پس از آن شکل گرفت و ادامه پیدا کرد، از جمله انتخاباتی که در دور اول آن، برای نخستینبار مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری به زیر ۴۰ درصد رسید و مجموعه این اتفاقات، به اضافه نتایج پیمایشهای مختلف، نشان میداد که فضای جامعه با نوعی گسست نسبی مواجه است و رابطه میان حاکمیت و مردم نیز دچار اختلال شده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: در این دو سال، مسیری شکل گرفت و پیش رفت که به نظر میرسد آقای پزشکیان با پایبندی به شعار «وفاق ملی»، گامهای قابل توجهی در این زمینه برداشته است. البته نمیخواهم بگویم به ایدهآل و قله رسیدهایم، اما در مناسبات اجتماعی میان مردم و دولت و حاکمیت، همچنین در مناسبات میان خود قوا، قدمهای قابل توجهی برداشته شده است.
صالحی با اشاره به اینکه «وفاق ملی» از ابتدا در دو سطح مطرح بوده است، توضیح داد: یک سطح، رابطه قوا با یکدیگر و سطح دیگر، رابطه حاکمیت و مردم است. در سطح نخست، یعنی رابطه میان قوا، نمونههای متعددی وجود دارد که میتوان به آنها اشاره کرد.
او با اشاره به شرایط کشور پس از شهادت رهبر انقلاب در جنگ تحمیلی سوم، اظهار کرد: در نهم اسفند، شهادت رهبری رخ داد؛ رهبری که ۳۷ سال سابقه رهبری و اقتدار معنوی در کنار اقتدار سیاسی و ارتباط با کل قوا داشتند. پس از آن نیز جنگ را داشتیم، اما کشور و بهویژه در رأس و بدنه حکمرانی، از هم نپاشید و قوا در کنار یکدیگر قرار گرفتند.
مناسبات میان سران قوا در این دوره کمسابقه است
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی این وضعیت را تا حد قابل توجهی ناشی از مناسباتی دانست که رئیسجمهور از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم با سران قوا برقرار کرده بود و تاکید کرد: به نظر من، سهم قابل توجهی در این مسئله متعلق به شخص آقای پزشکیان بود؛ چراکه مناسبات حسنه و قابل توجهی را با سران قوا برقرار کرده بود و وقتی چنین اتفاق بزرگی (جنگ و شهادت رهبر انقلاب) رخ داد، کشور وارد منازعه میان قوا نشد.
صالحی ادامه داد: خود رهبر شهید نیز بارها بیان کرده بودند که مناسبات میان سران قوا در این دوره کمسابقه است و حتی در دوره شهید رئیسی نیز چنین مناسبات حسنهای میان رؤسای قوا وجود نداشت؛ علیرغم اینکه به نظر میرسید که گرایشها در این دوره همگرا بوده است. آقای پزشکیان با خصوصیات خاص خود و با اعتقاد وافری که به مسئله «وفاق» داشت، توانست در چنین شرایطی کشور را از یک خلأ مهم عبور دهد.
«وفاق ملی» کشور را از گردنۀ ۹ اسفند عبور داد
او با اشاره به مقطع پس از شهادت رهبر و پیش از تعیین و انتصاب رهبر جدید، اظهار کرد: در مقطعی که رهبر شهید در میان ما نبودند و هنوز رهبر معظم جدید انتخاب نشده بودند، یک خلأ جدی در کشور وجود داشت. آن چیزی که به نظر من کشور را از این گردنه عبور داد، رویکرد و شعار وفاق و التزام رئیسجمهوری به مسئله وفاق ملی بود. این فقط یک نمونه از تأثیر وفاق در سطح مناسبات میان قواست و میتوان در این زمینه نمونههای فراوان دیگری نیز ذکر کرد.
سوز و سوگ دیماه از یاد رفتنی نیست
صالحی در ادامه با اشاره به سطح دوم وفاق ملی، یعنی مناسبات دولت و جامعه، گفت: در حوزه مناسبات با فضای اجتماعی نیز در این دو سال، نمونههای فراوانی از این رویکرد در دولت چهاردهم وجود دارد. میتوان به یک نمونه اشاره کرد که نشان میدهد اعتمادسازی میان دولت و مردم چگونه میتواند به یک بازسازی سریع پس از یک بحران منتهی شود.
او با اشاره به حوادث هجدهم و نوزدهم دیماه سال گذشته، اظهار کرد: اتفاقی سخت و تلخ بود و این سوز و سوگ، طبیعتا از یاد رفتنی نیست، اما اقدامی که در ادامه و در مناسبات میان مردم و دولت صورت گرفت، این بود که دولت تصمیم گرفت اسامی را اعلام کند (اسامی جانباختگان) و با همراهی رهبر شهید و در همان چارچوبِ همراهی قوا، بخش اعظم جانباختگان را به عنوان شهید بپذیرد.
صالحی افزود: این نوع مناسبات کمک کرد که فضای اجتماعی پس از حوادث هجدهم و نوزدهم دیماه، در ادامه مسیر به سمت بازسازی نسبی حرکت کند. وقتی به چهلم این افراد رسیدیم و مراسمی در تهران و مشهد برگزار شد، نشانههایی وجود داشت که نشان میداد این بازسازی نسبی در حال اتفاق افتادن است.
جنگ رمضان میتوانست متفاوت باشد، اگر...
او با اشاره به ارتباط این تحولات با شرایط جنگ تحمیلی سوم تصریح کرد: اگر این بازسازی نسبی در رابطه میان دولت، حاکمیت و جامعه اتفاق نیفتاده بود، جنگ رمضان میتوانست شرایط متفاوتی داشته باشد. بخشی از محاسبات دشمنان در ارتباط با حمله و آغاز جنگ رمضان این بود که با شهادت رهبر، گسست میان ملت و حاکمیت که پس از حوادث هجدهم و نوزدهم دیماه عمیقتر شده بود، تشدید شود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: در چنین محاسبهای، دو عامل توازنبخش و قدرتبخش اجتماعی، یعنی رهبری و مردم، در کنار یکدیگر قرار نمیگرفتند و تصور میشد با حذف این دو عامل، شرایط برای فروپاشی اجتماعی و سیاسی فراهمتر خواهد شد. اما در اسفندماه تهاجم اتفاق افتاد و کشور وارد جنگ شد، در حالی که مسیری که از هجدهم و نوزدهم دیماه تا نهم اسفندماه طی شده بود، با نقش و فعالیت دولت در این زمینه به یک بازسازی نسبی منتهی شده بود.
او با تأکید بر نقش جامعه در عبور از این شرایط گفت: در کنار این اقدامات، روحیه اجتماعی مردم نیز که در چنین شرایطی از خاک و وطن خود نمیگذرند، کمک کرد تا کسانی که تصور میکردند میتوانند در سه یا چهار روز پرونده ایران و ایرانی را ببندند، ناکام بمانند.
پزشکیان از بُنِ جان به «وفاق ملی» اعتقاد داشت
او با اشاره به نقش شخص رئیسجمهور در پیشبرد رویکرد وفاق ملی اظهار کرد: به نظر من، آقای پزشکیان انصافا به شعار وفاق ملی خود ملتزم بوده است. گاهی ممکن است برخی دولتمردان، چه در سطح انتخابات ریاست جمهوری و چه در انتخابات مجلس، شعاری را مطرح کنند و پس از پایان دوره انتخابات آن را فراموش کنند، اما آقای رئیسجمهور از بُنِ جان به این شعار اعتقاد داشت و دارد و کارکردهای این شعار نیز در طول این دو سال کاملا خود را نشان داده است.
ممنوعالکارها به اندازه انگشتان یک دست هم نیستند
صالحی در ادامه با اشاره به وضعیت ارتباط میان حاکمیت و گروههای مرجع اجتماعی، بهویژه اصحاب فرهنگ و هنر، اظهار کرد: باید دوباره به نقطه شروع کار برگردیم. در آن مقطع، نوعی ابهام و، اگر نگوییم یأس، دستکم اختلال ارتباطی، سایه انداخته بود. یکی از جهاتی که خود من نیز در ورود بهشدت نسبت به آن مردد بودم، همین بود که گسستها نسبت به دهه ۹۰ عمیقتر شده بود و اینکه بتوان دوباره حلقههای قطعشده را به یکدیگر متصل کرد، کار راحتی نبود.
او افزود: ما در فاصلههای زمانی کم، با اتفاقات پیاپی در فضای اجتماعی مواجه شده بودیم؛ از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱ و پس از آن نیز این شرایط ادامه پیدا کرد. طبیعتا برای گروههای مرجع اجتماعی، بهخصوص اصحاب فرهنگ و هنر که از لطافت رفتاری و ذهنی بیشتری برخوردارند، برقراری مجدد این ارتباط، کار دشوارتری بود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به اقداماتی که در این زمینه انجام شده است، گفت: وقتی کار را آغاز کردیم، فهرست قابل توجهی از هنرمندانی وجود داشت که ممنوعالکار بودند و امکان فعالیت نداشتند. با گفتوگوهایی که صورت گرفت، بخش اعظم این موارد برطرف شد و اگر تعبیر اغراقآمیزی نباشد، تعداد مواردی که همچنان ممنوعالکار هستند، شاید دیگر به اندازه انگشتان یک دست هم نرسد.
صالحی با تأکید بر اینکه تلاش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این بوده که این اقدامات در فضایی غیررسانهای و به دور از هیاهو دنبال شود، اظهار کرد: تلاش ما این بود که این گفتوگوها و اقدامات، خیلی رسانهای و پرسر و صدا نباشد؛ چراکه این مسیر باید بهتدریج طی میشد و در قالب همراهیهای جمعیتر پیش میرفت.
او ادامه داد: در حوزه مجوز فعالیتها نیز اقداماتی انجام شد. سال گذشته، با وجود اینکه جنگ ۱۲روزه را داشتیم، اعتراضات و ناآرامیهای مختلفی در فضای اجتماعی وجود داشت و جامعه در مقاطعی آمادگی لازم را نداشت و در ماه آخر نیز با جنگ تحمیلی رمضان مواجه شدیم، بیش از ۲۵۰۰ مجوز کنسرت در کشور صادر شد. در حوزه تئاتر و نمایش نیز همین مسیر دنبال شد و در حوزه فیلم و سینما نیز مسیرهای مختلفی طی شد. در مجموع، رویکرد ما این بود که ارتباطی همگرایانهتر با اصحاب فرهنگ و هنر برقرار کنیم، در عین اینکه طبیعتا قوانین و مقرراتی را که ملزم به اجرای آنها هستیم، رعایت کنیم.
صالحی با اشاره به آثار این رویکرد در مناسبات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با گروههای مختلف فرهنگی و هنری، اظهار کرد: آثار این نگاه را در مناسبات مختلفی که با اصحاب فرهنگ، اصحاب قلم، جامعه هنری و همچنین سینماگران داشتیم، میتوان مشاهده کرد. جشنوارههای فجر سال ۱۴۰۳ نیز یکی از نقاط آغاز این اتفاق بود. دبیر جشنواره فیلم فجر از میان خود سینماگران انتخاب شد و در حوزههای دیگر نیز همین نگاه تخصصی دنبال شد.
اگر دیماه رخ نمیداد مسیر سریعتر پیش میرفت
او ادامه داد: این مسیر با همین نگاه پیگیری شد و به نظر میرسد اگر با برخی بحرانها مواجه نمیشدیم، از جمله بحران هجدهم و نوزدهم دیماه که واقعا بحران سنگینی بود و تبعات خود را داشت، این مسیر میتوانست با سرعت بیشتری طی شود. با این حال، امروز نیز به نظر ما شرایط، شرایط قابل دفاعی است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به نمود این تغییر در رفتار جامعه فرهنگی و هنری در جریان دو جنگ تحمیلی اخیر، گفت: یکی از نمونههای روشن آن را میتوان در جنگ تحمیلی رمضان و جنگ تحمیلی ۱۲روزه دید؛ جایی که همراهی قابل توجه اصحاب فرهنگ و هنر با مقاومت ملت ایران، بهنوعی نشاندهنده همین مسیر بود.
دشمن طمع بسته بود هنرمندان کنارش قرار بگیرند
صالحی افزود: همان نکتهای که در ابتدا عرض کردم، در حوزه فرهنگی نیز خود را نشان داد. دشمنان ایران طمع بسته بودند که بخش قابل توجهی از اصحاب فرهنگ و هنر در کنار آنها قرار بگیرند یا دستکم سکوت کنند، اما این اتفاق نیفتاد. خانههای مختلف هنری، از خانه سینما و خانه تئاتر گرفته تا خانه موسیقی و خانه هنرمندان، هر یک به شکلی وارد میدان شدند. همچنین هنرمندان مختلف به صورت شخصی درباره جنگ تحمیلی رمضان و جنگ ۱۲روزه موضع گرفتند و آثاری را تولید کردند. اینها نشان میدهد مسیری که طی شده، مسیری رو به التیام بوده است و امیدواریم هرچه در این مسیر پیش میرویم، این روند رو به التیام با قدرت و قوت بیشتری ادامه پیدا کند.
باید عذرخواهی کرد
او در ادامه با اشاره به یکی از مواضعی که در روزهای نخست آغاز به کار خود در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح کرده بود، مبنی بر اینکه اگر جایی با مردم بدرفتاری شده باشد باید از آنها عذرخواهی کرد، به وضعیت اقتصاد فرهنگ و هنر در دو سال گذشته اشاره کرد و گفت: اگر بخواهم فقط یک مورد را مطرح کنم، ممکن است این تلقی ایجاد شود که به یک حوزه اولویت دادهام، اما یکی از مواردی که واقعا از این بابت باید درباره آن عذرخواهی کرد، وضعیت اقتصاد فرهنگ و هنر در این دو سال است که مقدمه آن در اختیار ما نبوده اما نتیجه آن در حوزه فرهنگ نمود پیدا کرده است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: در این دو سال، شرایط سختی بر اقتصاد فرهنگ و هنر حاکم شد و عوامل متعددی در شکلگیری این وضعیت مؤثر بود. بخشی از این عوامل، عمومی بود و به شرایط اقتصادی کشور بازمیگشت و طبیعتا این شرایط بر اقتصاد فرهنگ و هنر نیز تأثیر گذاشت. بخشی دیگر نیز به ویژگیهای خود حوزه فرهنگ و هنر مربوط میشد؛ این حوزه با تعطیلیهای پیوسته مواجه بود و در مقاطعی جزو مشاغل پرخطر این ایام محسوب میشد. در نتیجه، آنگونه که باید و شاید نتوانستیم برای اقتصاد فرهنگ و هنر کاری انجام دهیم.
او با تأکید بر اینکه این سخن به معنای نادیده گرفتن تلاشهای انجامشده نیست، اظهار کرد: نمیگوییم تلاش نکردیم، اما تلاش زمانی میتواند انسان را آبرومند کند که به نتیجه منتهی شود. اگر تلاش به نتیجه نرسد، طبیعتا عذرخواهی جای خودش را دارد. بخش قابل توجهی از اصحاب فرهنگ، هنر و رسانه در این دو سال گرفتار مشکلات سخت کاری خودشان بودند. مؤسسات و بنگاههایی داشتند که به صورت شخصی در آنها کار میکردند و این مجموعهها نیز تحت تأثیر شرایط موجود قرار گرفتند و این یکی از مواردی است که حتما باید بابت آن عذرخواهی کرد.
