به گزارش جماران، مشروح گفت و گوی انا با علی اکبر صالحی به شرح زیر است:
نخستین تولید UF۴ تا پایان سال رونمایی می‌شود
مقام معظم رهبری در سخنرانی ۱۴ خرداد سال جاری دستورالعمل‌هایی برای اجرا به سازمان انرژی اتمی ارائه کردند تا باوجود پایبند نبودن کشورهای ۵+۱ به برجام اجرایی شوند. تنها موضوعی که در این زمینه رسانه‌ای شد، افتتاح یک سالن آزمایشگاهی بود. به عنوان نخستین سؤال بفرمایید که راستای دستورات مقام معظم رهبری چه اقداماتی در دستور کار قرار دادید تا درصورت تداوم بدعهدی طرف‌های غربی از سوی سازمان تحت امر شما وارد فاز اجرا شود؟
صالحی: همان‌طور که گفتید حضرت آقا ۱۴ خرداد فرمایشاتی مطرح کردند و ما پیرو آن فرمایشات اقداماتی انجام دادیم و از صداوسیما نیز اقداماتمان را اعلام کردیم. برخی از این اقدامات به‌فوریت آغاز شد و برخی در فاصله یک تا یک‌ونیم ماه به تکامل خود رسید؛ البته دلیل تسریع در بهره‌برداری از این منظر بود که برخی از پروژه‌ها را پیش‌تر کلید زده بودیم. برخی از اقدامات نیز به‌این‌دلیل که نیازمند تجهیزات، امکانات و طراحی است، در شرف تکمیل هستند. به‌عنوان نمونه، یکی از آن مواردی که قرار شد انجام بدهیم تولید UF۴ از UF۶ تهی شده بود. تولید UF۴ از UF۶ تهی‌شده کار ساده‌ای نیست. باید ابتدا طراحی لازم را انجام بدهید، تجهیزات لازم را بخرید و بعد محل لازم را آماده کنید. ما مراحل طراحی را گذرانده‌ایم و تقریباً بخش عمده‌ای از تجهیزات را آماده کرده‌ایم. این پیشرفت را نخستین‌بار است که اعلام می‌کنم و امیدواریم تا پایان سال از نخستین تولید خود رونمایی کنیم. ان‌شاءالله یک بخش از UF۴ را تا آخر سال تولید خواهیم کرد؛ اما این به مفهوم اینکه این کارخانه آماده شده باشد نیست، یک مجموعه را به‌عنوان نمونه می‌گیریم ولی این کارخانه باید وسیع‌تر شود، زیرا میزان تولیدی که برای آن درنظر گرفته‌ایم نسبتاً قابل‌توجه است و احتیاج دارد تا کامل‌تر شود.
هزار سانتریفیوژ IR۲m قبل از برجام هم عملیاتی نشده بود و جمع آوری شد/درحال حاضر بهتر مراقبت میشوند
یکی از مواردی که ایران در برجام متعهد شد، استفاده نکردن از سانتریفیوژهای IR۲m است. باتوجه به اینکه آمریکا ابتدا از برجام خارج شد و از سوی دیگر اروپایی‌ها نیز در اجرای تعهدات خود تعلل دارند. چرا ما با وجود یک‌هزار دستگاه از سانتریفیوژهای IR۲m در انبار، از آنها استفاده نمی‌کنیم؟
صالحی: بله. ما این سانتریفیوژها را به‌گونه‌ای جمع‌آوری کردیم که دوباره بتوانیم استفاده کنیم. بعضی‌ها می‌گویند آنها را با لگد جمع کردند! واقعاً این ظلمی است که به مهندسان سازمان انرژی اتمی کشورمان می‌شود. آیا یک مهندس می‌تواند سانتریفیوژی را که خودش ساخته است، با لگد بزند و بگوید آن را بردارید؟ این سانتریفیوژها دانه‌دانه درنهایت دقت و ظرافت شماره‌گذاری و در محفظه‌هایی قرار داده شده است تا هیچ آسیبی به آنها نرسد. جمع‌آوری به‌گونه‌ای است که مونتاژ مجدد آنها در سریع‌ترین زمان اتفاق بیفتد. همه این دستگاه‌ها شماره‌گذاری شده است و در بهترین شرایط نگهداری میشوند. یک‌هزار سانتریفیوژ IR۲m که شما می‌فرمایید، در آن زمان نصب شده بودند ولی کار نمی‌کردند؛ یعنی قبل از برجام عملیاتی نبودند. اتفاقاً درحال حاضر بهتر مراقبت میشوند. حالا ما حدود ۶ هزار سانتریفیوژ داریم که حدود ۵ هزار عدد از آنها درحال غنی‌سازی هستند و ۳۴۰ تا ۳۵۰ دستگاه دیگر در آینده ایزوتوپ پایدار تولید می‌کنند و یک‌هزار دستگاه نیز درحال فعالیت هستند.
سازمان انرژی اتمی در آینده از سانتریفیوژ IR۲m استفاده می‌کند
برنامه‌ای برای استفاده از IR۲M در آینده دارید؟
صالحی: بله این برنامه در آینده در دستور کار است اما هنوز از IR۱ استفاده می‌کنیم.
ظرفیت تولید روزی ۶۰ ماشین IR۴ و IR۶ را داریم/فعلا سالنش را ساختیم اما دستگاه ها نیازمند مواد اولیه هستند/نسبت اورانیوم برای سانتریفیوژ مانند بنزین برای ماشین است
برای رسیدن به ۱۹۰ هزار سویی که حضرت آقا فرمودند احتیاج داریم تا از سانتریفیوژهای نسل جدید استفاده کنیم. دراین‌باره چه اقداماتی انجام شده است؟
صالحی: حضرت آقا فرمودند زمینه‌های تولید ۱۹۰ هزار سو را فراهم کنید. حالا برای رسیدن به این ظرفیت باید زمینه‌هایش را فراهم کنیم. به‌عنوان نمونه سالن مونتاژ برای نسل جدید سانتریفیوژها بسازیم. بالاخره جایی باید وجود داشته باشد که این دستگاه‌ها را بسازد. ما سالن ساخت سانتریفیوژ نسل جدید را ساختیم، درحال حاضر کامل است و ظرفیت تولید روزی ۶۰ ماشین جدید را دارد. اکنون توان تولید IR۴ و IR۶ را داریم اما این به مفهوم آن نیست که این کار هم‌اکنون انجام می‌شود. سالن را ساخته‌ایم، این سالن باید ۱۰ سال دیگر آماده می‌شد اما درحال حاضر آن را آماده و تجهیزات مدرنی که در صداوسیما نیز بخشی از آن نشان داده شد را نصب کردیم. این دستگاه‌ها مواد اولیه می‌خواهند و ما مواد اولیه‌اش را فراهم و ذخیره کرده‌ایم. یک مثال ساده بزنم، نسبت اورانیوم برای سانتریفیوژ مانند بنزین برای ماشین است.
دستیابی به ظرفیت سالانه ۱۹۰ هزار سو نیازمند ۳۰۰ تُن اورانیوم است/در نبود سوخت کافی برنامه ما دائمی نمی‌شود
اگر پالایشگاه ستاره خلیج فارس آغاز به‌کار نمی‌کرد، باید بنزین را از خارج کشور وارد می‌کردیم و چنانچه صادرات بنزین به کشورمان متوقف می‌شد، در عمل شاهد از کار افتادن خودروهای کشور یا دست‌کم بخشی از آنها می‌بودیم. سوخت سانتریفیوژهای ما نیز اورانیوم است. دستیابی به ظرفیت سالانه ۱۹۰ هزار سو نیازمند ۳۰۰ تُن اورانیوم است. اگر شما تنها ۵۰۰ تن اورانیوم ذخیره داشته باشید، برای چرخاندن این چرخه چه رخ می‌دهد؟ در نبود سوخت کافی برنامه ما نمی‌تواند به‌صورت دائمی ادامه پیدا کند. باید میزان ظرفیت خود را به‌گونه‌ای بالا ببریم که متناسب با تولید مواد خام و اولیه کشور باشد.
زمانی که تمام سانتریفیوژهای نسل اول از کار افتاد سراغ نسل‌های بعدی می‌رویم
در زمینه افزایش ظرفیت (سو) چرا به‌جای سانتریفیوژهای IR۱ و نسل اول از IR۲m استفاده نمی‌شود؟
صالحی:درحال حاضر ۷ الی ۸ هزار سانتریفیوژ IR۱ در انبار داریم که دائماً آنها را با سانتریفیوژهای از کار افتاده جایگزین می‌کنیم. زمانی‌که این موجودی به‌طور کامل تمام شد، به سراغ دیگر نسل‌های شتاب‌دهنده ذرات خواهیم رفت.
آمریکایی‌ها در لحظه آخر از حضور ما در پروژه ایتر جلوگیری کردند/اروپایی‌ها ما را وارد پروژه جهانی گداخت کردند
کشورمان در زمینه پروژه «ایتر» یا گداخت جهانی مشارکت دارد؛ در چه مرحله‌ای از این پروژه قرار داریم؟
صالحی: متأسفانه باوجود امضای تفاهم‌نامه‌ای که با حضور رئیس پروژه ایتر در تهران انجام شد، آمریکایی‌ها در لحظات آخر عملیاتی شدن آن، از اجرا جلوگیری کردند. اروپایی‌ها دست‌به‌کار شده بودند و ما را وارد پروژه «جهانی گداخت» کردند. این پروژه بسیار پیشرفته است که ما درحال حاضر با اروپاییان دراین‌زمینه کارهای خود را آغاز کرده‌ایم و به‌صورت عملیاتی درآمده است.
تنها مانع پیشرفت باز طراحی رآکتور اراک فشار آمریکا به چین است/چینی‌ها با احتیاط عمل می‌کنند
بازطراحی رآکتور آب سنگین اراک به کجا رسیده است؟ گویا تیم انگلیسی مسئول باز طراحی راکتور آب سنگین شده است، با توجه به اینکه سایر کشورها برای انگلستان پروژه‌های اتمی انجام می‌دهند، جایگزینی آنان در این پروژه به‌جای آمریکایی‌ها به پیشبرد اهداف ما لطمه وارد نمی‌کند؟
صالحی: برای بازطراحی رآکتور اراک یک گروه کارشناسی متشکل از ایران، چین و آمریکا کار را آغاز کرد. بعد از خروج آمریکا از برجام،آنها نیز از این گروه خارج شدند و انگلیسی‌ها جای آنان را گرفتند. درحال حاضر پروژه بازطراحی به‌خوبی پیش می‌رود و تنها مانع، فشار آمریکا به چین است که در این مسیر مزاحمت ایجاد می‌کند. چینی‌ها با احتیاط عمل می‌کنند؛ ولی کار در حال پیشرفت است. درباره میزان ظرفیت علمی انگلستان در صنعت اتمی باید بگویم که خلاف نگرانی‌هایی که فرمودید، ظرفیت فناوری هسته‌ای این کشور بسیار بالا است و می‌تواند به بازطراحی رآکتور آب سنگین اراک کمک کند.
۲۰ فروردین زمان آغاز به کار بخشی از مرکز خلأ
پروژه ساخت ساختمان مرکز خلأ که شهریورماه سال جاری کلنگ آن بر زمین خورد و قرار بود تا پایان سال افتتاح شود، در چه مرحله‌ای قرار دارد؟
صالحی: درحال حاضر فعالیت در این پروژه به‌صورت شبانه‌روزی ادامه دارد و تلاش می‌کنیم تا ۲۰ فروردین بخشی از آن را تجهیز کنیم. البته تجهیز کامل آزمایشگاه خلأ تا دو سال زمان می‌برد ولی تجهیزات اولیه را منتقل خواهیم کرد تا آغاز به کار مجموعه را اعلام کنیم.
بازرسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از دانشگاه‌ها طبق پروتکل الحاقی انجام می‌شود/در برجام متعهد به اجرای پروتکل الحاقی شدیم
بازرسی کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از دانشگاه‌ها به یکی از دغدغه‌های دانشجویان انقلابی و تشکل‌های دانشجویی به‌ویژه دانشگاه شهید بهشتی تبدیل شده است؛ آیا بازرسی از این دانشگاه صحت دارد؟
صالحی: بازرسی کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از مراکز آموزشی نباید به‌گونه‌ای مطرح شود که این بازرسی‌ها مختص به ایران بوده و نسخه‌ای است که برای ایران پیچیده‌اند؛ هر کشوری که عضو پروتکل الحاقی باشد در چارچوب این پروتکل و بر مبنای دستورالعمل آن که تمام کشورهای عضو پذیرفته‌اند، اجرا می‌شود.
بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تاکنون از چندین دانشگاه کشور ازجمله دانشگاه‌های صنعتی‌شریف، علم و صنعت، صنعتی امیرکبیر و کاشان بازرسی کرده‌اند و این بازرسی‌ها طبیعی است.
آیا پیش از امضای برجام نیز بازرسی از دانشگاه‌ها انجام می‌شد؟
صالحی: قبل از امضای برجام ایران به‌صورت داوطلبانه پروتکل الحاقی را اجرا نمی‌کرد جز بازه زمانی اوایل سال ۸۳ که قریب به دو سال ایران پروتکل الحاقی را اجرا کرد.
بازرسی از دانشگاه‌ها شامل مصاحبه از اساتید نیز می‌شود؟ این بازرسی‌ها شامل چه مواردی می‌شود؟
صالحی: بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی طبق دستورالعملی است که بر مبنای آن همه تحقیقاتی که از مواد هسته‌ای استفاده می‌شود بازرسی و حسابرسی میشوند؛ این حسابرسی مواد هسته‌ای از جمله اورانیوم در تمام کشورها انجام می‌شود؛ اگر در مقالات منتشر شده کشور نیز استفاده از مواد هسته‌ای مطرح شده باشد مورد بازرسی و سؤال بازرسان قرار می‌گیرد و پیشنهاد سازمان انرژی اتمی کشور این است درصورتی‌که در مقالات پژوهشگران استفاده از مواد هسته‌ای مطرح شده است، این مواد را به سازمان انرژی اتمی تحویل دهند تا در حسابرسی آژانس انرژی اتمی به مشکلی برنخوریم، اما هرگز بازجویی از اساتید دانشگاه انجام نخواهد شد.
آیا تاکنون دانشمندان کشورهایی که پروتکل الحاقی را پذیرفته‌اند و اطلاعات دانشمندان آنها در اختیار آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار گرفته است، همانند ایران ترور شده‌اند؟
صالحی: بله، تاکنون دانشمندان عراقی و مصری حتی در فرانسه ترور شده‌اند.
محدودیتی در تحقیق و توسعه نداریم/بازرسان آژانس درباره مقالات منتشر شده سوال می‌کنند
باتوجه به اینکه تعدادی از پژوهشگران از محدودیت تحقیق در حوزه تحقیق و توسعه صنعت هسته‌ای به‌ویژه تحقیق در زمینه UF۶ و نسل جدید سانتریفیوژها گلایه کردند؛ آیا محدودیتی در تحقیق و توسعه صنعت هسته‌ای برای ایران وجود دارد؟
صالحی: محدودیتی در تحقیق و توسعه نداریم بلکه اگر در مقالات منتشر شده حوزه تحقیق و توسعه صنعت هسته‌ای از مواد هسته‌ای استفاده شده باشد بازرسان آژانس درباره آن سؤال خواهند کرد.
یکی از بزرگ‌ترین اقدامات دانشگاه آزاد اسلامی استفاده نکردن از منابع دولتی است/دانشگاه آزاد به اندازه یک وزارتخانه است
وضعیت دانشگاه آزاد اسلامی به‌ویژه پس از انتصاب دکتر ولایتی به سمت رئیس هیئت مؤسس و امنای دانشگاه آزاد اسلامی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
صالحی: دانشگاه باوجود اینکه عنوان دانشگاه دارد، اما در حقیقت به اندازه یک وزارتخانه است و به اندازه وزارت علوم دانشجو دارد، اداره چنین دانشگاهی به وسعت وزارت کار آسانی نیست؛ یکی از بزرگ‌ترین اقدامات دانشگاه آزاد استفاده نکردن از منابع دولتی است؛ این سیستم که از منابع مردم ارائه خدمت شود بسیار جالب توجه است.
اگر دانشگاه آزاد تشکیل نمی‌شد دولت نمی‌توانست این بار را به‌دوش بکشد، دو بار وظیفه معاونت آموزشی را در کشور برعهده داشتم و با علم بر سنگینی اداره دانشگاه‌ها می‌دانم که دانشگاه آزاد در تربیت نیروی انسانی بار سنگینی را از دوش دولت برداشته است. به‌عنوان یک ایرانی از کسانی که ایده تأسیس دانشگاه آزاد را ارائه و این دانشگاه را تأسیس کردند و خشت روی خشت گذاشتند و این بنای عظیم را ساختند که نه فقط در داخل ایران که در جهان شناخته شده است، تشکر می‌کنم.