عبدالناصر همتی با اشاره به اهمیت آینده نظام تأمین مالی و نقش بازارهای مالی در توسعه اقتصادی ایران، گفت: آینده اقتصاد ایران بیش از آنکه به حجم منابع مالی در دسترس وابسته باشد، به کیفیت معماری نظام مالی، کارایی سازوکار تخصیص سرمایه و توانایی اقتصاد در تبدیل پساندازها به سرمایهگذاری مولد وابسته است. این گزاره از آن جهت اهمیت دارد که در تحلیل مسائل اقتصادی کشور معمولاً بر محدودیت منابع تاکید میشود، در حالی که به همان اندازه و شاید مهمتر از آن، باید به چگونگی تجهیز، واسطهگری، قیمتگذاری و تخصیص منابع مالی توجه کنیم.
به گزارش جماران، همتی در همایش سالانه بازار سرمایه تصریح کرد: اقتصادی که از سازوکارهای کارآمد واسطهگری مالی برخوردار نباشد، حتی با وجود منابع مالی قابل توجه، نمیتواند ظرفیتهای سرمایهگذاری خود را بهطور کامل بالفعل کند. از این منظر، بازار پول و بازار سرمایه را نباید دو حوزه مستقل یا رقیب تلقی کرد؛ این دو، اجزای مکمل یک نظام مالی هستند که کارکرد نهایی آن باید تجهیز پساندازها، تخصیص بهینه منابع، مدیریت ریسک و تأمین مالی رشد اقتصادی باشد.
رئیسکل بانک مرکزی در ادامه سخنان خود با تشریح محور نخست گفت: محور اول سخنم درباره ثبات پولی و ثبات مالی است. مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی در مرکز مسئولیت بانک مرکزی است. هرچه مسیر تورم باثباتتر و پیشبینیپذیرتر باشد، بنگاهها بهتر میتوانند هزینهها و درآمدهای خود را برآورد کنند و درباره سرمایهگذاریهای چندساله تصمیم بگیرند. ثبات مالی را هم باید در توان نظام مالی برای ادامه کار هنگام بروز شوک سنجید. باید بدانیم در هنگام بروز شوک، نظام مالی چگونه کارش را ادامه میدهد. وقتی شرایط دشوار میشود، پرداختها باید بهموقع انجام شوند، بانکها باید بتوانند به مشتریان واجد شرایط اعتبار بدهند و بازارها باید امکان معامله و تأمین مالی را حفظ کنند. کیفیت داراییهای بانکها و نقدشوندگی بازارها در حفظ این توان نقش مهمی دارند. این مسئله در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» برای اقتصاد ایران اهمیت ویژهای پیدا میکند.
وی گفت: البته امیدوارم این شرایط هرچه زودتر رفع شود، ولی فعلاً به هر حال ما با این شرایط داریم اقتصاد کشور را مدیریت میکنیم. عوامل بیرونی، نااطمینانی را تشدید کردهاند. برخی بنگاهها در تأمین مواد اولیه یا صادرات با مشکل روبهرو هستند و برخی نیز افت تقاضای فروش را تجربه میکنند. در چنین شرایطی، روشن بودن جهت سیاستهای پولی و ارزی و نیز ثبات تصمیمات دولت و قواعد داخلی ــ تکرار میکنم، ثبات تصمیمات دولت و قواعد داخلی ــ به بنگاهها امکان میدهد با اطمینان بیشتری برنامهریزی کنند.
همتی در تشریح محور دوم سخنان خود گفت: محور دوم سخنم درباره اثر سیاست پولی بر بازار سرمایه است. تغییر نرخ سود هم بر هزینه تأمین مالی شرکتها اثر میگذارد و هم بر تصمیم مردم درباره نگهداری پسانداز در سپرده، اوراق یا سهام.شرایط اعتباری بانکها بر دسترسی بنگاهها به سرمایه در گردش اثر دارد. تحولات نرخ ارز نیز بسته به ترکیب هزینهها و درآمدهای هر شرکت، چشمانداز سودآوری آن را تغییر میدهد. شناخت این ارتباطها به بانک مرکزی کمک میکند آثار تصمیمهای پولی و ارزی خود را بر سرمایهگذاری و تأمین مالی بهتر ارزیابی کند.
رئیس بانک مرکزی با اشاره به نقش بازار بدهی گفت: در اینجا بازار بدهی نقش مهمی دارد. وقتی اوراق دولتی در سررسیدهای مختلف بهطور منظم معامله میشود، بازده آنها میتواند مبنای شکلگیری یک منحنی بازده مرجع باشد. برای مثال، سرمایهگذار میتواند بازده اوراق سهساله یک شرکت را با بازده اوراق دولتی همسررسید مقایسه کند و بسنجد که آیا بازده بیشتر، ریسک عدم پرداخت و دشواری فروش اوراق شرکت را جبران میکند یا خیر. هرچه بازار ثانویه اوراق عمیقتر و نقدشوندهتر باشد، قیمتها اطلاعات روشنتری درباره شرایط تأمین مالی و انتظارات بازار در اختیار سرمایهگذاران و سیاستگذار پولی قرار میدهند.
همتی تاکید کرد: از این جهت، توسعه بازار بدهی به قیمتگذاری بهتر داراییها و نیز شناخت دقیقتر آثار سیاست پولی کمک میکند.
رئیس بانک مرکزی در ادامه با اشاره به موضوع انضباط مالی و بازار بدهی گفت: انتشار اوراق میتواند به تأمین مالی شفافتر دولت کمک کند. برای استفاده پایدار از این ظرفیت، منابع بازپرداخت باید مشخص باشد و حجم و زمانبندی عرضه با ظرفیت جذب بازار تناسب داشته باشد. اگر بخش بزرگی از اوراق دولتی در فاصله کوتاه عرضه شود، بنگاههایی که در همان مقطع برای تأمین مالی به بازار مراجعه میکنند ممکن است ناچار شوند برای جذب منابع، بازده بالاتری پیشنهاد کنند. تقویم روشن انتشار اوراق به دولت، شرکتها و سرمایهگذاران امکان برنامهریزی میدهد. این نکته مهمی است که قاعدتاً فعالان بازار از دولت انتظار دارند.
همتی ادامه داد: وقتی نیازهای بودجه دولت جهت سیاست پولی را تعیین میکند، مهار پایدار تورم دشوارتر میشود. انضباط بودجهای و پایداری بدهی دولت، پشتوانه اثربخشی سیاست پولی است. این بحث بسیار مهم است که نگذاریم سیاست مالی و سیاست پولی سلطه پیدا کند. من این موضوع را در وزارتخانه میبینم که به هر حال هم سازمان برنامه و هم وزارتخانه تلاششان این است که این سلطه اتفاق نیفتد یا حداقل به حداقل برسد.
رئیس بانک مرکزی همچنین گفت: در بخش بانکی نیز ارزیابی ریسک و توان بازپرداخت باید مبنای اعتبار باشد؛ یعنی در کنار اثربخشی سیاستهای مالی، باید در بخش بانکی نیز این موضوع را داشته باشیم.
همتی در ادامه سخنان خود به تقسیم کار بانکها و بازار سرمایه اشاره کرد و گفت: شخصا به جایگاه بازار سرمایه در اقتصاد ایران اعتقاد راسخ دارم و معتقدم این بازار باید سهم بیشتری در تأمین مالی سرمایهگذاری بلندمدت بر عهده بگیرد. بانکها از گردش مالی، سابقه پرداخت و نیازهای مشتریان خود شناخت دارند. این شناخت بهویژه در تأمین سرمایه در گردش ارزشمند است. برای همین هم از تکیه بانک مرکزی و بانکها و سیستم بانکی باید عمدتاً برود به سمت تأمین سرمایه در گردش. بهبود کیفیت داراییها و تقویت سرمایه بانکها نیز به حفظ ظرفیت آنها برای ایفای این نقش کمک میکند. بازار سرمایه میتواند از راه عرضه سهام جدید و انتشار اوراق، منابع طرحها و پروژههایی را فراهم کند که به زمان بیشتری برای رسیدن به درآمد نیاز دارند.
وی با اشاره به تأمین سرمایه در گردش گفت: در تأمین سرمایه در گردش نیز زمینه همکاری وجود دارد. برای نمونه، وقتی بنگاهی کالا را تحویل داده و هنوز بهای آن را دریافت نکرده است، ابزارهای تأمین مالی زنجیرهای از جمله اوراق گام میتوانند اعتبار را به یک معامله واقعی و نیاز مشخص بنگاه پیوند دهند. این بحث بسیار مهم است و ما بهطور جدی دنبال هستیم که این ابزار را در تأمین مالی بنگاهها افزایش دهیم و سهمش را بالا ببریم.
رئیس بانک مرکزی به آمار استفاده از این ابزارها اشاره کرد و یادآورشد: هفت ماه سال گذشته، این ابزار یعنی برات الکترونیکی و در واقع گام و بقیه روشهایی که ما داریم، کلش ۴۸ همت تأمین مالی کرده بود؛ اکنون به ۵۰۰ همت رسیده، یعنی بیش از ۱۰ برابر شده نسبت به سال گذشته. امیدوارم انشاءالله این را تا پایان سال به ۸۰۰ تا ۱۰۰ همت برسانیم.
همتی تأکید کرد: این یک ابزار مهم است که در واقع بین بازار سرمایه و بازار پول میتواند کار جدی و اساسی را برای تأمین مالی انجام دهد. در این تقسیم کار باید به دو پرسش پاسخ بدهیم؛ چه کسی منابع را تأمین میکند و اگر زیانی رخ دهد، چه کسی آن را تحمل میکند؟ وقتی سرمایهگذاران اوراق شرکتی را میخرند و یک بانک بازپرداخت آن را تضمین میکند، منابع از بازار سرمایه میآید و بانک تا سقف ضمانت تعهد پرداخت دارد. در تأمین مالی از راه سهام، سرمایهگذار در سود و زیان بنگاه شریک میشود. شناخت این تعهدات به ما کمک میکند بسنجیم که توسعه بازار سرمایه تا چه اندازه ظرفیت تازهای برای پذیرش ریسک ایجاد کرده است.
وی همچنین گفت: بازار سرمایه در پوشش ریسک هم نقش دارد. اگر بنگاهی بتواند با قراردادی مناسب بخشی از ریسک افزایش قیمت مواد اولیه را پوشش دهد، برآورد هزینه تولید برایش آسانتر میشود. بانک نیز میتواند توان بازپرداخت آن بنگاه را با اطلاعات بهتری ارزیابی کند.
همتی در محور پنجم سخنان خود درباره کیفیت تخصیص سرمایه و اعتماد عمومی گفت: در شرایط نااطمینانی، تشخیص منشأ مشکلات بنگاهها دشوارتر میشود. فرض کنید فروش دو شرکت به یک اندازه کاهش یافته؛ یکی به دلیل وقفه موقت در صادرات نتوانسته سفارشهای خود را تحویل بدهد و دیگری بخشی از توان رقابت خود را از دست داده است.
وی ادامه داد: ممکن است شرکت اول برای اجرای سفارشهایش به اعتبار کوتاهمدت نیاز داشته باشد که قاعدتاً بانکها تأمین میکنند و شرکت دوم به سرمایه تازه و اصلاح ساختار نیاز داشته باشد. گزارشگری مالی قابل اتکا و تحلیل حرفهای به بانک و سرمایهگذار کمک میکند تشخیص دهند در کدام فعالیت و با چه نوع تأمین مالی میتوان دوباره به درآمد رسید. عنوان همایش امسال، «بازار سرمایه فراگیر؛ فرصت، بازآفرینی و رشد» از همین منظر برای ما اهمیت دارد.
همتی افزود: بنگاهی که طرح قابل دفاعی دارد باید بتواند به منابع مالی دسترسی پیدا کند. خانوادهای هم که بخشی از پساندازش را سرمایهگذاری میکند باید بداند که پولش کجا میرود، چه ریسکی میپذیرد و چه حقوقی دارد. افشای بهموقع اطلاعات، پاسخگویی مدیران شرکتها و رعایت حقوق سرمایهگذاران خرد، پایههای این اعتبارند.
وی گفت: در کنار ارزش معاملات و حجم انتشار اوراق، باید ببینیم بازار سرمایه چه اندازه به تشکیل سرمایه، نوسازی تولید و افزایش بهرهوری کمک کرده است. اثر بازار بر اقتصاد را در همین نتایج میتوان سنجید. ثبات پولی به بنگاهها امکان برنامهریزی میدهد، تعمیق بازارهای مالی راههای جذب سرمایه را گسترش میدهد و کیفیت تخصیص منابع نیز تعیین میکند این سرمایه تا چه اندازه به رشد تولید و بهرهوری میانجامد. پیوند این سه به همکاری منظم بانک مرکزی، سیستم بانکی، سازمان بورس و اوراق بهادار و وزارت امور اقتصادی و دارایی نیاز دارد.
همتی تصریح کرد: با تبادل اطلاعات و بررسی آثار تصمیمها پیش از اجرا میتوان انتشار اوراق، مدیریت نقدینگی و توسعه ابزارهای مالی را با هماهنگی بیشتری پیش برد. حمایت از بازار سرمایه، حمایت از تولید و سرمایهگذاری و در نهایت حمایت از رشد اقتصادی کشور است. بانک مرکزی ثبات و توسعه متوازن بازارهای مالی را لازمه رشد پایدار میداند و در چارچوب وظایف خود از همکاریهایی که به تأمین مالی مولد و توزیع بهتر ریسک کمک میکند، استقبال میکند.
رئیس بانک مرکزی تاکید کرد: این آمریکاییها و اسرائیلیها که دیگر دیدند در اقتصاد واقعی و حقیقی نتوانستند هیچ کاری بکنند، در هوش مصنوعی کلیپهایی درست میکنند که نشان بدهند اقتصاد ایران ورشکسته شده و بانکهایش ورشکسته شدهاند. به آنها این خلاصه تذکر را میدهم که دیگر این هم فایده ندارد؛ بخش حقیقی که شکست خورد، در بخش هوش مصنوعی هم نمیتوانید کاری از پیش ببرید. مردم ایران ایستادهاند، دولت محکم ایستاده و اقتصاد هم پشتوانه قوی دارد.