هدایتالله خادمی، رئیس هیئتمدیره شرکت عملیات اکتشاف نفت و نماینده پیشین مجلس، در تحلیل دلایل احتمالی خروج امارات از اوپکپلاس، این اقدام را چندعاملی دانست و گفت: افزایش ظرفیت تولید و صادرات برای کسب درآمد بیشتر، رقابتهای سیاسی بهویژه با عربستان، و نیز تلاش برای تقویت بنیه اقتصادی و نظامی در سایه تغییرات ژئوپلیتیکی منطقه از جمله نزدیکی به اسرائیل میتواند از مهمترین انگیزههای این تصمیم باشد.
وی همچنین با اشاره به پیامدهای احتمالی این خروج بر انسجام اوپکپلاس، تاکید کرد که این روند میتواند موازنه قدرت درون این ائتلاف را تحت تأثیر قرار دهد و حتی زمینهساز رفتار مشابه سایر کشورها شود.
هدایتالله خادمی، رئیس هیئتمدیره شرکت عملیات اکتشاف نفت و نماینده پیشین مجلس، در در گفت و گو با جماران، در پاسخ به پرسشی درباره اینکه چرا امارات از اوپکپلاس خارج شد و چه اهدافی را از این اقدام دنبال میکند، اظهار داشت: خروج امارات چند دلیل میتواند داشته باشد. یکی اینکه به هر حال میخواهد در موقع مناسب تا آنجا که امکان دارد تولید خود را افزایش دهد و صادراتش را بیشتر کند و درآمد بیشتری داشته باشد؛ حالا برای زیرساختهایش یا هر هدفی که بخواهد از آن استفاده کند. چون در اوپک و اوپکپلاس به هر حال سقف تولید برای هر یک از اعضا مشخص میشد.
وی ادامه داد: یک موضوع دیگر هم که میتواند مطرح باشد، رقابت با بعضی کشورهاست. این اتفاقات جنگی که افتاد و بحث ایران و آن رقابتهایی که با عربستان دارند و درگیریهایی که با عربستان وجود دارد، یکی از دلایل این تصمیم است. وقتی امارات از اوپکپلاس خارج میشود، به هر حال عربستان که یکی از کشورهای مؤثر در اوپک است و بیشترین تولید را دارد، عملاً بخشی از آن انسجام و اتحاد تضعیف میشود و این موضوع میتواند باعث ضعف کشوری مثل عربستان شود؛ کشوری که اگرچه نمیتوان گفت همهکاره اوپک است، اما در عمل با توجه به میزان تولید و نقش اثرگذار خود در اوپکپلاس، جایگاه تعیینکنندهای دارد. در چنین شرایطی با خروج یک عضو، این امکان فراهم میشود که هر کشوری در حوزه خود تصمیمات مستقلتری بگیرد. این هم یک موضوع دیگر است و در واقع میتواند در چارچوب رقابتهای سیاسی با عربستان نیز تحلیل شود.
خادمی افزود: از سوی دیگر، با توجه به ارتباطهای خوبی که میان اسرائیل و امارات ایجاد شده، احتمالا امارات نیاز به سرمایه بیشتری دارد و درآمد بیشتری میخواهد تا برای خرید تجهیزات و امکانات و آنچه در آینده برای تجهیز خود در نظر دارد استفاده کند. امارات بالاخره قصد دارد از نظر نظامی خود را تقویت کند، چون کشور کوچکی است و آسیبپذیر. همانطور که در جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل هم دیده شد، کشوری است که از نظر جمعیت، امکانات و تکنولوژی در سطح محدودی قرار دارد. بنابراین امارات میخواهد خود را تقویت کند، مشابه اسرائیل، از نظر بنیه نظامی، هوش مصنوعی و سایر حوزههای فناورانه. این هم یکی دیگر از دلایل میتواند باشد.
وی در ادامه گفت: خروج امارات از اوپکپلاس شاید بتواند یا باعث واکنش و انسجام بیشتر سایر کشورها شود یا اینکه راه را باز کند تا کشورهای دیگر هم به فکر عبور و خروج از اوپک و اوپکپلاس بیفتند و حالت رقابتی پیدا کنند؛ یعنی بگویند ما هم خارج میشویم و میتوانیم بیشتر تولید کنیم و بیشتر صادر کنیم، چرا باید محدودیت داشته باشیم. این نیز میتواند بخشی از دلایل باشد.
رئیس هیئتمدیره شرکت عملیات اکتشاف نفت همچنین درباره نقش آمریکا یا سایر کشورها در این روند اظهار داشت: اینکه حالا میتوانیم بگوییم این اقدام در راستای خواسته آمریکا بوده که هم برای تضعیف اوپک و هم برای کاهش قیمت نفت است، میشود گفت همسو است، اما به نظر من اگر قرار باشد یک کشور خارجی در این موضوع نقش داشته باشد، اسرائیل بیشتر از آمریکا میتواند نقش داشته باشد. چون آمریکا اولاً خودش تولیدکننده بسیار بزرگی است و نیازی به خرید نفت از جاهای دیگر ندارد، هرچند خرید هم انجام میدهد، اما بزرگترین تولیدکننده نفت است. از سوی دیگر آمریکا با کشوری مثل عربستان روابط بسیار خوبی دارد و عربستان نیز در موضوعاتی مانند مذاکرات ایران و آمریکا که در پاکستان مطرح بود، ظاهرا تلاش میکرد که این مذاکرات انجام شود. از این جهت احتمالا امارات از برخی روندها ناخشنود است.
این نماینده پیشین مجلس با بیان اینکه امارات روابط خود با ایران را خصمانه می بیند تاکید کرد: نقش اسرائیل شاید پررنگتر از آمریکا باشد، ضمن اینکه آمریکا هم پشتیبان اصلی اسرائیل است.
خادمی درباره مسیر صادراتی امارات و خط لوله ابوظبی به بندر فجیره اظهار داشت: این خط لوله چه نقشی ایفا میکند، چون هم به تنگه هرمز وابسته نیست و هم میتواند حساسیتها را کاهش دهد و یک مسیر جایگزین ایجاد کند. به نظر من این موضوع هم قابل بررسی است. من سالهای پیش، زمانی که بحث ایجاد خط لوله گوره - جاسک در ایران مطرح شد، همان موقع گفتم که شاید این کشورها هم بالاخره از این تجربه استفاده کنند یا هشداری بگیرند و به سمت کاهش وابستگی خود به تنگه هرمز بروند و در مناطق خودشان خطوط لوله ایجاد کنند؛ همانطور که ما در حال انجام آن هستیم.
وی ادامه داد: این اتفاق هم افتاد و هم عربستان و هم امارات چنین خطوطی را ایجاد کردند. بنابراین میبینیم بخشی از نفت را بدون وابستگی به مسیرهای دریایی و تنگه هرمز صادر میکنند. این موضوع را سالهای قبل پیشبینی کرده بودند. به نظر من شاید این از همان مواردی است که ما در ایران گاهی مطرح میکنیم و کشورهای دیگر آن را رصد میکنند و از برخی حرفها استفاده میکنند یا حتی به نفع خود به کار میگیرند. عربستان و امارات هم در این زمینه اقدام کردهاند و از طریق خط لوله میتوانند بخشی از نفت خود را به راحتی صادر کنند.
خادمی در پایان گفت: این ظرفیت میتواند افزایش پیدا کند و گستردهتر شود، اما به این معنا نیست که اهمیت تنگه هرمز کاملاً از بین برود. با این حال، متأسفانه باید گفت در شرایط فعلی و با محاصرهای که صورت گرفته، از آن نقطه قوت و امتیازی که در ابتدای کار از موضوع بستن تنگه هرمز میتوانستیم داشته باشیم، تا حدی فاصله گرفتهایم.
