وقتی موشک به پتروشیمی بندر امام اصابت میکند، تنها یک مجتمع نمیسوزد؛ بلکه زنجیره تامین دهها کارخانه پلیمر، صدها واحد تبدیلی و هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم در سراسر ایران قطع میشود. حملات هوایی امروز به منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر، دستکم ۶ مجتمع کلیدی از جمله رگال، امیرکبیر و بوعلی سینا را درگیر آتش و تخریب کرده و به گفته معاون استاندار خوزستان، منطقه تا اطلاع ثانوی تخلیه شده است. توقف این واحدها، فراتر از یک ضربه نظامی، یک جنگ تمام عیار اقتصادی علیه صنعت مادر ایران است.
گروه اقتصادی: شنبه، 15 فروردین، در اقدامی جنایتکارانه و هماهنگ، جنگندههای رژیم صهیونیستی و ایالات متحده، حملات گستردهای را علیه تاسیسات کلیدی صنعت پتروشیمی در جنوب غرب ایران انجام دادند. بر اساس گزارشهای اولیه، این حملات که از شدت بالایی برخوردار بودند، صرفا محدود به تاسیسات نظامی نبوده و ضربهای راهبردی به زیرساختهای اقتصادی و صنعتی ایران محسوب میشود. خبرگزاریهای بینالمللی و رسانههای داخلی از زخمی شدن دستکم پنج نفر و تخریب گسترده در چندین مجتمع عظیم پتروشیمی ایران خبر میدهند.
جزئیات حملات؛ ساعت صفر و مناطق هدف
به گزارش جماران، حوالی ساعت ۱۰:۴۷ صبح روز شنبه، چندین موج انفجار در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر و بندر امام خمینی در استان خوزستان به وقوع پیوست. پتروشیمی فجر ۱ و ۲،پتروشیمی رگال، پتروشیمی امیرکبیر، پتروشیمی بندر امام و پتروشیمی بوعلی سینا اهداف اصلی این حملات هوایی بودند. علاوه بر این تاسیسات صنعتی، پایانه مرزی تجاری شلمچه در نزدیکی خرمشهر نیز هدف حمله قرار گرفت و آسیب جدی دید. «ولی الله حیاتی»، معاون استاندار خوزستان در امور امنیتی، ضمن تایید این حملات، اعلام کرده که احتمال افزایش تعداد مصدومان و همچنین شهدا بسیار بالا است و منطقه ماهشهر تا اطلاع ثانوی تخلیه شده است .
صنعت پتروشیمی ایران به عنوان صنعتی دانشبنیان و جایگزین فروش نفت خام، نقشی کلیدی در مقاوم سازی اقتصاد کشور ایفا میکند. اهمیت این مجتمعها تنها به حجم تولید محدود نمیشود، بلکه چند ویژگی کلیدی، آنها را به نقاطی حساس در اقتصاد ایران تبدیل کرده است: سهم بالا در صادرات غیرنفتی از نکات کلیدی در رابطه با پتروشیمیهای است. بسیاری از محصولات تولیدی این واحدها به بازارهای خارجی صادر میشود و در تأمین ارز کشور نقش دارند. صنایع متعددی از جمله بستهبندی، خودروسازی، نساجی و لوازم خانگی به محصولات این مجتمعها وابستهاند. تمرکز چندین مجتمع بزرگ در یک منطقه باعث شده هرگونه اختلال، اثرات زنجیرهای داشته باشد.
پتروشیمی بندر امام که در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی (ماهشهر) واقع شده، یکی از قدیمیترین و بزرگترین واحدهای پتروشیمی ایران است . اهمیت آن فراتر از یک کارخانه صرف است:
تولید الفین و پلیمرها: این مجتمع به عنوان یک هاب مرکزی، خوراک مورد نیاز دهها واحد پاییندستی را تامین میکند. هرگونه توقف در بندر امام، به معنای قطع زنجیره تامین برای صدها کارخانه کوچک و متوسط در سراسر کشور است.
صادرات غیرنفتی: این قطب، نقش محوری در استراتژی صادراتی ایران دارد. اختلال در تولید آن میتواند فشار شدیدی بر درآمدهای ارزی کشور وارد کند .
پتروشیمی بوعلی سینا: این واحد یکی از موفقترین مجموعهها در زمینه تولید محصولات آروماتیک است. بر اساس گزارشهای سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴)، این مجتمع یکی از ۹ واحدی بود که توانست فراتر از ظرفیت اسمی خود تولید کند که نشاندهنده بهرهوری بالای آن است . هدف قرار گرفتن این واحد، ضربه به زنجیره تولید بنزین و مواد اولیه صنایع نساجی و دارویی است.
پتروشیمی امیرکبیر: گرچه برخی منابع اولیه از اصابت مستقیم به این واحد خبر دادند، اما به نظر می رسد موج انفجار در مجتمعهای مجاور احتمالا خسارات جانبی به این واحد وارد کرده است.
پتروشیمی فجر ۱ و ۲: این واحدها که در همسایگی پتروشیمی کارون قرار دارند ، معمولا در زنجیره تامین گازهای غنی و تغذیه شبکه سراسری پتروشیمی نقش اساسی دارند. تخریب این تاسیسات میتواند منجر به خاموشی زنجیرهای دیگر واحدها به دلیل کمبود خوراک شود. بر اساس اطلاعات منتشرشده، در کنار آسیب به برخی واحدها، تأسیسات تأمین و انتقال برق مجتمعهای پتروشیمی نیز هدف قرار گرفته و در پی آن، قطعی برق در تعدادی از این واحدها رخ داده است. از آنجا که فرآیندهای پتروشیمی بهشدت به تأمین پایدار انرژی وابستهاند، حتی اختلال کوتاهمدت در برق میتواند به توقف کامل خطوط تولید منجر شود.
چرا پتروشیمیها؟
انتخاب اهداف در این حمله، نشاندهنده گذار از تاکتیکهای صرفا نظامی به جنگ اقتصادی تمام عیار است. صنعت پتروشیمی پس از تحریمهای نفتی، به موتور محرکه اقتصاد ایران تبدیل شده است. با تولید سالانه حدود ۷۵ میلیون تن محصول و درآمدزایی بیش از ۲۳ میلیارد دلاری، این صنعت عملا جایگزین فروش نفت خام شده است . ضربه به پتروشیمیها، ضربه به موتور ارزآوری کشور است. دولت چهاردهم استراتژی خود را بر تکمیل زنجیره ارزش و جلوگیری از خامفروشی متمرکز کرده بود . تخریب این واحدها، تلاشی برای متوقف کردن این جهش صنعتی و عقب نگه داشتن ایران در جایگاه یک کشور صرفاً فروشنده مواد خام است. علاوه بر اینها، منطقه ماهشهر و عسلویه قلب تپنده صنعت انرژی ایران هستند. این حملات با هدف ایجاد ناامنی اقتصادی و افزایش بیکاری در مناطق کلیدی طراحی شدهاند.
با توجه به ماهیت شیمیایی مواد ذخیره شده در این مجتمعها (اتیلن، متانول، پلی اتیلن)، احتمال بروز آتشسوزیهای سمی و مهارناپذیر وجود دارد که میتواند فاجعه زیستمحیطی برای خوزستان ایجاد کند.
ایران پیش از این نشان داده که هرگونه حمله به تاسیسات حساس خود را با پاسخ متقابل به تاسیسات مشابه در کشورهای همسایه و یا پایگاههای رژیم صهیونیستی پاسخ خواهد داد، بر این اساس، احتمال هدف قرار گرفتن تاسیسات پتروشیمی در جنوب خلیج فارس بسیار بالاست.
