پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران:آن چه که در پی می آید جلسه اول از سلسله جلسات درسهایی درباره امامت است که توسط آیةالله حسن حسن زاده آملی، که احتمالا در دهه شصت شمسی و با حضور اقشار مختلف مردم برگزار شده است. در این جلسه حضرت علامه، انسان کامل را مظهر حمیع اسما و صفات الهی بر می شمارد.از نظر ایشان، روایات صادره از سوی اهل بیت عصمت و طهارت همگی امضا کننده احکام عقلند؛ اما عقلی که مشوب به وهم و اوهام نیست.از نظر ایشان فیلسوفان تعالیمشان را از انبیا الهی اخذ کرده اند.حضرت علامه حیات را بالذات متعلق به روح انسان می داند و بدن را واسطه روح داری حیات می داند.گفتار شیرین و درس آموز حضرت علامه مزین به آیات قرآن، احادیث اهل بیت و اقوال فیلسوفان و عارفان بزرگ است که از نظر ایشان قرآن و عرفان و فلسفه از یکدیگر جدایی ندارند.
در پی، متن کامل سخنان معظم له در حلسه نخست تقدیم خوانندگان گرامی می شود.
بسم الله الرحمن الرحیم، الحمد و الثناء لعلم الوجود، و الصلاة و السلام علی واقف مواقف الشهود، سیدنا ابی القاسم محمد، صاحب القاءالحمد و مقام المحمود، و علی آله امناء المعبود، ثم الصلاة و السلام علینا و علی عباد الله الصالحین.
انسان کامل مخزن جمیع اسما و صفات الهی است
وعده داده بودیم، که گفتار معصوم را درباره ی روح انسان کامل، که همه ی ما طالب و عاشق آن مقام و طالب آن حقیقتیم و آن را سرمشق خود قرار داده ایم، که اگر از ما بپرسند چه می خواهی و به کجا می خواهی بروی، مقصدتان چیست و مقصود کیست؟، می گوییم آن حقیقت است،درباره ی روح انسان کامل، که مخزن جمیع اسماء و صفات الهی است، و خلیفةالله است، به عرض برسانیم.
روایات امضا کننده ی حکم عقلند
جناب ثقة الاسلام کلینی، در کافی راجع به این موضوع مهم و عظیم الشان، بابی عنوان کرده است و روایاتی از اهل بیت عصمت و طهارت، نقل کرده است و این روایات، که از ناحیه ی پیغمبر و آل پیغمبر صادر شده است، امضا کننده حکم عقلند. جناب خواجه نصیر الدین طوسی، اعلی الله مقامه الشریف، کتاب معروف و مشهوری دارد که راجع به اصول عقاید حقه نوشته است،که بر سر زبان محصلین علوم دینیه، به نام تجرید است، اگر چه صحیح آن تحریر است. قدما کتاب به نام تحریر در رشته های گوناگون می نوشتند و خود خواجه، تحریرهای بسیار دارد. کتاب اقلیدس را که دوره حساب و هندسه ی استدلالی است، تحریر کرد که معروف است به تحریر اصول اقلیدس. همچنین اکثر کتب ریاضی قدما را که پیش از اسلام نوشته بودند، آن ها را تحریر کرد. بزرگان فقهای ما نیز کتاب به نام تحریر نوشته اند. در رشته های دیگر نیز تحریر نوشته اند.
نظر خواجه نصیر توسی درباره بعثت
جناب خواجه طوسی در دیباچه ی آن کتاب، می گوید که من جواب می دهم تو را ( به آن سائل که اصول عقائد را از او خواسته بود)، برای تو تحریر می کنم آن چه را که از من خواسته ای. باری در آن کتابش به نام تحریر، و مشهور به تجرید به شهرت غلط، در آن کتاب، راجع به فواید بعثت انبیاء که سخن به میان آورده، یکی از فرمایشاتش راجع به بعثت این است که انبیا آمده اند تا بسیاری از احکام عقل را امضا کنند، به عقل آرامش بدهند. حکم او را تصدیق کند. البته عقلی که خالص بوده باشد، مشوب و آمیخته ی به هوی و هوس نباشد، خوب فکر می کند و درست می فهمد. بسیاری از احکام عقل را پیغمبر و امام، دین و شریعت امضا کرده اند؛ یعنی به عقل گفت درست فکر می کنی،صحیح است.
عقل خالص و عقل مشوب به هوی و هوس
در بعضی از موارد عقل به اشتباه می رود؛ البته نه عقل خالص بلکه عقل مشوب به هوی و هوس. مثلا بعضی از داد و ستدهای نامشروع را عقل، داد و ستد می پندارد اما شرع می فرماید: نه خیر! این خون خواری است! این اعراض از خدا نمودن است، از خدا بی خبر شدن است، قساوت قلب پیدا کردن است، کفران نعمت الهی نمودن است وهکذا. فرمود نه خیر! این کسب را به این عنوان که می گویی داد و ستد است؛ این کسب نیست، این داد و ستد نیست، این تجارت نیست:این حدیث راست را کم خوان غلط
تنها کسانی که موید به روح القدس اند می توانند اسرار امور را دریابند
در بسیاری از موارد حکم عقل را امضا فرمود و در بسیاری از موارد هم تخطئه اش کرد که به اشتباه می روی و بالاخره آحاد بشر، دون مقام عصمت، یعنی آن هایی که موید به روح القدس که آخرین مرحله و مرتبه ی سیر تکاملی انسان است که دیگر از آن بالاتر درباره انسان امکان ندارد و همه در آن مرتبه نیستند، نمی توانند به احکام تمام امور، و اسرار همه جزئیات آگاهی پیدا کنند. و آن کسی که به تمام اسرار موجودات عالم می رسد باید کسی باشد که به روح القدس موید شده باشد.
اتحاد انسان کامل و روح القدس
حالا این حدیث، این روایات که در این باب کتاب کافی و در دیگر روایات آمده است، عرض کردیم که امضای شرع است مر عقل را، که عقل هم همین حرف را می زند که انسان کامل متحد است با روح القدس و به آن اتحاد می پیوندد با همه عوالم، اوست که بر اسرار موجودات آگاهی دارد. میلیاردها سال نوری، بشری که به مرحله ی روح القدس نرسیده، بخواهد فکر کند که به تمام جزئیات و احکام کلی و جزیی دار هستی آگاهی پیدا کند، یرای او میسور و ممکن نیست.
می بینید راجع به غذاها، راجع به خوراک ها، راجع به پرندگان، راجع به جیوانات دریایی، راجع به حیوانات صحرایی، راجع به اقسام میوه ها، و هکذا، فرمود نخورید آن حیوان را که گوشتش حرام است. آن چرنده را نخورید که گوشتش حرام است. و هکذا آن چه را که بیان فرموده است، آن سر و لبش را عنوان نموده است، حقیقتش را برای ما بیان کرده است.فرمود که میوه را بخورید، انگور را بخورید، کشمش را بخورید، کسی مانعتان نشده، شیره را بخورید، آب انگور را بخورید، اما بدان صورت که در آمده نخورید، که گوهر گران بهای عقل را از شما می گیرد و بین شما و حقیقتان حاجب و پرده می شود.
انسان یعنی آگاهی و معرفت
انسان یعنی اگاهی: تو همان هوشی و باقی هوش هوش. انسان یعنی اگاهی، انسان یعنی معرفت، این گوهر گران بها،که مایه تمییز بین انسان و دیگران است، این قوه را این کمان را این گوهر را این هوش را از شما می گیرد: ثم رددناه اسفل السافلین.
داستانی که ابن اثیر از دوران جاهلیت نقل می کند
ابن اثیر در اُسد الغابه، تنی چند از مردم بنام زمان جاهلیت را نام می برد که با وجودی که هنوز آیه حرمت خمر نازل نشده بود، آن مردم به بینش خودشان که زعامت و امارت داشتند و زعیم و امیر قومی بودند، از خوردن آن اجتناب می کردند. راجع به یکی از آن ها اسم می برد که وقتی از خود بی خبر شده بود، درباره خوردن همان که فراوان خورند مستان، بعد از آن که به خود آمد، دید مردم و آحادی که نسبت به او آن چنان در مقام سنجش علم و دانش و بینش و توجه، قابل قیاس نبودند، و تفاوت بسیار بود، آن ها اطراف او را گرفتند و هر یکی درباره او رایی می دهد، نظری می دهد. این شخص خجالت کشید. گفت چراانسان مایعی ای را بنوشد و بخورد، که این ها جمع شوند دور آدم و راجع به انسان نظر بدهند و من نمی دانم من که در آن حال افتاده بودم و از خود آگاهی و هوش و بینش نداشته بودم، این ها چه کردند؟ و چه حرف هایی درباره من زدند؟ و چه ها می گفتند؟ و بر سر من چه چیزها وارد آمده است؟ من را ازکجا به کجا بردند؟و چه شد و چه شد؟
دستورات اهل بیت متن حقیقت است
علی ای حال آن چه را که اهل بیت می فرمایند، اموری است که متن حقیقت است، هر چه را که فرمود حرام است، مطلقا سم مهلک است. زهر کشنده است. صد در صد برای گوهر گران بهای انسان، خطر دارد و آن چه را که فرمود واجب است، یعنی صد درصد حیات است و نور است و انسان را رشد می دهند. این مطلب، که اتحاد و ارتباط با آن مقام شامخ روح القدسی است، اختصاص به روایات ما ندارد. اگر در روایات می بینی آمده است برای این است که حکم عقل را امضا فرمود.
سخن ابونصر فارابی
حکیم بزرگوار، معلم ثانی ابونصر فارابی، یکی از کتاب های او تحریر گفتار ذینون کبیر است. کتاب او را تحریر کرده و در ابتدای آن کتاب می نالد از یک سلسله اهل قلم. می گوید طایفه ای از عیسویان و دانشمندان دیگر آن مردم، به سر این گفتار پی نبردند و قلم در دست گرفتند و راجع به فرموده های شیخ یونان، ذینون کبیر، چیزها نوشتند و درباره این رساله چیزها گفتند و این رساله را شرح کردند و درست، حرف این شیخ بزرگوار را، این دانشمند بنام را نفهمیدند. دست به قلم کردند وچیزها نوشتند.
شهوت تالیف و تصنیف در زمانه ی ما
فارابی حال ببیند در عصر امروز ما، در این زمان ما، چقدر شهوت تالیف و نصنیف فراوان شده است. هر کسی صبح برخاسته می خواهد کتاب بنویسد، می خواهد تالیف بنماید، می خواهد تصنیف داشته باشد. چیزها می نویسند!چیزها! شهوت تالیف، این هم یک نوع بیماری برای برخی افراد و اشخاص است. نه این که از روی تعصب سخن بگویم یا بخواهم بدون جهت قومی را، مردمی را، ملتی را، کشوری را، راجع به او اهانتی کرده باشم، نه! حقیقتی است که عرض می کنم. درست است که الان در مرزوبوم ما این شهوت تالیف هست. به ویژه در مغرب زمین. اگرچه که آن ها کتاب های اساسی دارند، اما شهوت تالیف به سرها افتاده است. می بینیم همین قدر که آمده زبان عربی را چیزکی متوجه شده یا فی الجمله به زبان فارسی آگاهی پیدا کرده است، شروع به نوشتن کرده است.
چیزها می نویسند بدون آن که بدانند مطلب چیست!
به خصوص مردم انگلیس، آن ها که به خصوص این طور هستند و آن قدر می نویسند آن قدر می نویسند،بدون آن که بدانند سخن چیست. نمی دانم چه شهوتی است در سرهایشان افتاده است. آن قدر سوغات ها از انگلستان برای مردم کره زمین، روزانه می آید الی ما شا الله، در حالی که نمی داند که حرف چیست. اما همین که به زبان عربی، فی الجمله، آگاهی پیدا کرده، می بینید که شفای شیخ الرئیس را می کشد جلو و کان یکون، از لفظی به لفظی عبارت را نقل کرده و خیال کرده که این شده فیلسوف و به اسرار فلسفه رسیده است! همین طور در علوم دیگر. این شهوت کم و بیش الان در مردم این مرزو بوم ما هم هست. چیزها می نویسند بدون این که بفهمند و بدانند مطلب چیست، حرف چیست وبدون این که به اصطلاحات آشنایی داشته باشد.
سخن ذینون کبیر درباره انبیاء
فارابی می نالد از دانشمندان عیسوی و دیگران که راجع به این کتاب چیزها نوشته اند و به صدق این کتاب نرسیده اند و نفهمیدند که این شیخ بزرگوار چه گفته است. فارابی در یک رساله ی کوچکی( چون خود فارابی اصلا موجز نویس بود) رساله ذینون کبیر را تخریر کرد. آخرین حرفی که ذینون کبیر در آن رساله اش دارد، این است که می گوید انبیا مردمی هستند که موید به روح القدسند. یعنی آن ها کسانی هستند که از مرتبه جمادی بالاتر، از مرتبه قوه نامیه بالاتر، از قوه حیوانی بالاتر اند.
فیلسوفان، تعالیمشان را از سفرای الهی گرفته اند
به عالم انسانی بیایید. آحاد افراد انسان را می بینید که چقدر تفاوت در هوش و استعداد نسبت به یکدیگر دارند، تا می رسید به آن ها که خیلی زرنگ اند، خیلی باهوشند، خیلی سریع الانتقال اند. از آن ها بالاتر می آیید. مردمی را تک تک اسم می برید که نابغه هر زمان اند. و آن نوابغ را هم که تازه اسم می برید، می رسید به آحادی که معلم اند. آن معلمین را هم که جمع بنمایید، که مثلا می گویم معلم اول، معلم ثانی، ارسطو، فارابی.(راجع به میرداماد هم گفته شده است معلم ثالث) تا در میان این نوابغ می رسیم به معلمانشان و به پیشگاه معلمان می آیید. از این ها سوال می کنید که شما از کدام دریا سیراب شدید؟ معلمین شما، استادان شما و آموزگاران شما کیانند؟ می گویند ما مسحر آن کسانی هستیم که موید به روح القدس اند. آن ها کیستند؟سلسله سفرای الهی. بیاییم به پیشگاه کسانی که موید به روح القدس هستند، شما از کجا می گیرید؟ می گویند ما طبیانیم و شاگردان حق. از مرحله جمادی که می آییم تا برسیم به کسانی که می گویند ما طبیبان و شاگردان حق هستیم، از این مرتبه بالاتر، به عرض رساندم که تصور شدنی نیست. آن ها سلسله ی جلیله انبیا هستند که آن چه که فرمودند حق محض است.آن که فرمودند صدق صرف است.
کسی که دو ساعتش یکسان باشد زیان کرده است
اگر به همین حال و مسیر و برنامه بخواهیم در این دنیایی که دبیرستان الهی است، جهانی که جای تعلیم است، ضرر کرده ایم. پیشوای بزرگ ما، امام اول ما، الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة مولانا علی بن ابی طالب، فرمود کسی که دو روز او، دو ساعت او، یکسان بوده باشد، این شخص، در تحصیل معارف حقه زیان کرده است:من ساوا یوماه فهو مغبون.یعنی جناب جوان! اگر چنان چه امروز شما، با دیروز شما یکسان بوده باشد، جناب عالی جوان، همان جوان دیروز بوده باشید، وامروز پخته تر نشده باشی، بدان که در پیشرفت کمال انسانی زیان کرده ای. نه تنها دیروز و امروز؛ اگر صبح و عصر تو با یکدیگر تفاوت نداشته باشد، که عصر تو بهتر از صبح تو نبوده باشد، در تکامل انسانیت زیان کرده ای. اگر ساعت دوم زندگی تو بهتر از ساعت نخستین زندگی تو نباشد، این ساعت بهتر از ساعت قبل نبوده باشد، در تکامل انسانی، در مسیر رشد روحی، زیان کرده ای.
امور دنیا از امور اعتباری است که در ذات انسان نیستند
این دنیا جای غفلت نیست، جای بیداری است. جای توجه است. جای فکر کردن است، جای به خود آمدن است. هر چه که شده، هر چه که از دست رفته، آن چه که به شما روی آورده( عرض نمی کنم که این متاع دنیا نباید بوده باشد،باشد، اما همین لباس است که می پوشیم و کهنه می شود. اما همین خانه است که ساختند و خراب شده. مردمی که صد سال پیش آن خانه ها و کاخ های سر به فلک کشیده ساختند و الان هست، جناب عالی برای آنها قدر و قیمت قائل نیستید؛چرا که روزگار، در همین مدت ده سال که گذشته اقتضای دیگر دارد. ارزشی به قد وقامت بلند آن کاخ سر به فلک کشیده نمی دهید. برای او قیمتی قائل نیستید. می بیند که این ها یک امور اعتباری است و یک اضافه و انتساب ضعیفی به انسان دارد. هیچ یک از این امور داخل در حقیقت ذات انسان نیست. اصلا کمال انسان سنگ و گل نیست.
خواجه عبدالله انصاری:داشتن کرامات نشانه داشتن مقامات بلند نیست
آن مردم بیدار و هوشیار مثل خواجه عبدالله انصاری فرمود نه تنها سنگ و گل کمال نیست، که فرمود اگر کسی شدی که بر روی آب راه رفتید، خیال نکن که کسی شدی، اگر کسی شدی که طی الارض پیدا کردی، خیال نکن که کسی شدی، اگر کسی شدی که مثل پرندگان در هوا پرواز می کنی، گمان مکن که کسی شدی، اگر بر آب روی تازه خسی باشی. خس هم بر روی آب می رود. اردک و غاز هم می روند. اگر بر هوا پری؛ تازه مگسی باشی. آن ها هم که در هوا پرواز می کنند اما دل به دست آور. جان خویش را دریاب. سر خودت را دریاب. خودت را بیاب. دل به دست آور. سرخودت را ذات خودت را به دست آور. تحصیل حقیقت خود بنما. ممکن است کسی با به کار بستن دستورات و از راه علم به اوهام و علوم غریبه و یا چیزهای دیگر ممکن است کارهایی کرده باشد، اما دل به دست آور تا کسی بوده باشی.
عین القضات همدانی:اگر به مرتبه ای رسیدی که خدا با تو گفت و گو نمود، گمان مدار که کسی شده ای
عین القضاة همدانی یکی از مفاخر اهل عرفان عالم اسلام است که در زمان خودش، با آن مقام شامخ عرفانیش، قاضی القضات هم بود. بلکه او را عین القضات می گفتند. عین یعنی چشم و دیده بان. یعنی جاسوس و مراقب و مواظب.در لغت عرب عین معانی بسیار دارد. وی در یک رتبه ای بود، بینشی داشت، دانشی داشت، مقام فقهاتش چنان بود. علاوه بر مقام عرفان و علم معقولش، او را عین القضات می گفتند. چشم قاضیان بود.مراقب قاضیان بود. نورقاضیان بود. ایشان در یکی از نوشته هایش می گوید اگر به جایی رسیده ای که خداوند با تو گفت و گو بنماید، مغرور نشوی که کسی شدی، اگر به جای رسی که خداوند با تو گفت و شنود بنماید، خیال نکنی که کسی شدی. می فرماید این قرآن را باز کن ؛مگر نه این است که چندین جای قرآن خداوند متعال با شیطان گفت و گو می کند. خداوند از او سوال می کند چرا آدم را سجده نکردی؟ در جواب می گوید که چنین و چنان و به خداوند می گوید که مرا مهلت بده. خداوند در جواب به او گفت: تو را تا وقت معلومی مهلت دادم. این سوال و جواب و گفت و گو و محاوره بین شیطان و حق جل و علا است.اگر کسی شدی که خدا با تو صحبت بنماید، گمان نکنی که کسی شدی. این شیطان است که خداوند با او گفت و گو می کند. پس چه کسی باید شد؟
به کجا باید برسیم؟
باید کسی شد.باید انسان شد.می بیند که جناب خاتم انبیا محمد مصطفی(ص) فرمود: اسلم شیطانی بیدی.من کسی هستم، در یک سنگری قرار گرفتم، در یک برج محکمی به سر می برم، کلمة لا اله الا الله حصنی و فمن دخل حصنی امن من عذابی. کسی هستم که شیطان در حریم من راه ندارد. شیطان به خیال من راه پیدا نمی کند. شیطان به عقل من دست نمی یابد. باید به چنین مقام رسید که شیطان وقتی مقام حضور را می بیند، و مراقبت و توجه را و بندگی را هرگونه کمند بیاندازد، نمی تواند این چنین انسان را شکار بنماید.
این چه دریای شگرفی است که از لجه او/درّ یک دانه آدم به کنار آمده است
باری این مقامات انسانی انسان ها بالاتر از این حرف ها است. چند حدیث است که لحن هر یک بسیار شیرین است. ما یک حدیث را به عرض می رسانیم که التفات نمایید. جناب انسان، انسانی که سلاله طین است، انسانی که از ماء مهین(آب ناچیز) است، این انسان این چنانی، ابتدایش را بنگر. از چه چیز روییده است و چگونه توانست مشک این عالم، به اسم آن کسی که مشک می زند، آن عصاره و زبده دار هستی را گرفته است: این چه دریای شگرفی است که از لجه او/ درّ یک دانه ی آدم به کنار آمده است. این درّ یکدانه، این گوهر گران بهای انسان که هیچ ذی حیاتی را به عظمت او نمی بینیم، هیچ مخلوقی را به پایه استعداد و بینش او نمی بینیم، این در یک دانه ی دریای بی کران الهی می بینید ابتدایش چه بود؟ ابتدایش نطفه بود! حال نطفه صاحب این همه قوای ظاهری و باطنی بشود. صاحب بیان، عقل، شعور، فکر، ادراک.
حیات بدن عارض است.جیات بالذات به روح تعلق دارد.
این حالت برای جان چیست؟ این احوال چگونه عارض جان می شود؟ جان خود کجایی است؟جان خود عین حیات است. علم عین حیات است. آنی که این جایی است مرگ است. آنی که آن جایی است حیات است. این جا موت است. آن جا حیات است. ومی بینید سوره مبارکه ی ملک را ملاحظه فرمایید. می فرماید:تَبَارَکَ الَّذِی بِیَدِهِ الْمُلْکُ وَهُوَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ . الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیَاةَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَهُوَ الْعَزِیزُ الْغَفُورُ(ملک 1و2)
در این آیه و جند آیه دیگر، موت را مقدم آورده است.خدایی که موت و حیات را آفریده، جعلو خلق آمده روی موت. موت را آفرید و حیات را آفرید. موت چیست؟ از این جا شروع کنیم، ابتدا این نشئه را که می بینیم از این جا پیش برویم. این بدن که حیات دارد، حیات بدن، عارضی است. حیات بالذات مال روح است. این زمین که حیات دارد، می رویاند. این همه سبزه ها و میوه ها و رستنی ها و درختان که می بینید، جان دارد، روح دارد. این قافله ستارگان را که می بینید، آن ها مدبرات دارند.گردانننده دارند: وَاللَّهُ مِن وَرَائِهِم مُّحِیطٌ ﴿بروج 20)
همه زیبایی ها پرتوی از جمال الهی است
آنی که بالذات حیات است، باطن این جهان است. و زیبایی که در این جهان می بینید، زمین زیبا است، چمن زیبا است، دریا زیبا است، انسان زیبا است، درختان زیبا هستند، صفحه آسمان زیبا است. جمال در جهان مشاهده می کنید و یک پارچگی می بیند که جهان جمال است: گر نه کار از دلبری و غارت و یغماستی/ پس چرا انسان جمال خویش را آراستی. می بیند که این جهان یک پارچه جمال الهی است، این طراوت و تازگی این جمال، این زیبایی، این بها، این نور که در جهان و جهانیان می بینید؛ این ها همه پرتوی از جمال روح اعظم است که بر این نشئه می تابد و خود این نشئه جسمانی، این عالم جسمانی و این عالم ماده، بالذات مرده است و مرگ است. این جهان حیاتش عرضی است. آن نشئه ماورای طبیعت است که حیاتش ذاتی است. حال که این نشئه موت است، و آن نشئه حیات است: إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوَانُ. جهان جسم، جهان ماده حیات عالم ارواح عالم عقول، ماورای طبیعت.آن جهانی که، آن مقامی که، این همه حیات ها این همه بها و نو و ثبات و چمال و زینت و دل ربایی از ان چا پیاده شده است: تن همی نازد به خوبی جمال/روح پنهان کرده کر و فر و بال/ گویدش ای مزبله تو کیستی؟/مدتی در پرتو من زیستی/ غنج و نازت می نگنجد در جهان/ باش تا من شوم از تو جهان/بینی از گند تو گیرد آن کسی/کو به پیش تو همی مردی بسی/ پرتو روح است نطق و چشم و گوش/ پرتوو آتش بود در آب جوش(مولوی)
آنی که اصل است و حیات و جمال دارد ببینید آن اسما و صفات مال کیست؟ جهان جسمانی مانند بدن ما، اگر شعاع روح بالای سرش نباشد، همان طور که بدن مرده است و متلاشی می شود، جهان جسمانی همه این چنین است. الذی خلق الموت و الحیات.
ادامه دارد..