جماران ـ بهاره کنجکاوفرد: پرداختن به یکسری از ابعاد مشخص زندگی ائمه و تمجید و تعریف هایی که بعضا به شکل تکراری انجام می شود شرایطی را رقم می زند که از شناخت دیگر جنبه های شخصیتی بزرگان غافل شویم.
امام محمد باقر (ع) در شرایطی زندگی می کردند که با هجومی از مشکلات و همچنین فرهنگ جاهلیت روبه رو بودند با این حال هیچ گاه از تلاش برای ارتقای سطح آگاهی مردم زمان خود دست برنداشتند و دچار یاس نشدند.
صبر، امیدواری و بهره گیری صحیح از زمان به عنوان بارزترین خصوصیات و ویژگی های امام باقر (ع) و سایر بزرگان دین همواره در مسیر زندگی باید مورد توجه قرار گیرد تا در نهایت به جامعه ای امیدوار در بعدهای مختلف اجتماعی دست پیدا کنیم.
به مناسبت فرا رسیدن ولادت امام محمد باقر (ع) پنجمین اختر تابناک امامت و ولایت با یکی از اساتید برجسته حوزه عرفان اسلامی گفت و گویی داشته ایم که متن آن را در زیر می خوانیم.
دکتر ناصر مهدوی، استاد عرفان اسلامی در گفت و گوی با پایگاه اطلاع رسانی جماران گفت: ما مکرر بزرگان و امامان دین را در مناسبت های مختلفی چون اعیاد یا مراسم های سوگواری تمجید کردیم ولی موضوع شگفت آور این است که به تحلیل شخصیت و موقعیت ایشان نپرداخته ایم. در این مسیر چنان اندک به چگونگی رشد، تعالی و تحول این افراد چشم دوخته ایم که غالب کتاب هایی که از علمای شیعه آمده، تدریس گرا و تمجیدگرا بوده است.
وی ادامه داد: چنین کتاب هایی عمدتا سعی کرده اند چهره افراد را بسیاربزرگ، والا، بی نظیر، اهورایی و فوق العاده مقدس نشان دهند و این موضوع بیانگر تمجید، تعریف، تشویق و تحسین بوده البته منظورم این نیست که این افراد شخصیت های تحسین برانگیزی نیستند، صد البته که هستند، اما نکته مهم این است هنگامی که با چنین انسان هایی روبه رو می شویم، به کدام ویژگی شان چشم بدوزیم.
وی تصریح کرد: مشاهده چنین آثاری به این معنا است که بیش از 90 درصد علمای شیعه مکررا به تمجید، تعریف، تکریم و گفتن واژه های بسیار فربه که اصطلاحا به آن ها غلو گفته می شود، پرداخته اند که بعدها به این افراد غالی به معنای بسیار غلوکننده، گفتند. به هر حال چنین اقداماتی کمک بسیاری در گسترش شخصیت این بزرگواران و همچنین مطرح شدن آن ها به عنوان الگو، نکرد. به عنوان نمونه ابراهیم برای مسلمانان الگو نشد چون از وی تنها تمجید کردیم و فقط از سر قداست سخن گفتیم و به مباحث دیگر مربوط به ایشان نپرداختیم و اینگونه، وی را به عنوان الگوی اخلاقی خود قرار ندادیم.
این استاد عرفان اسلامی با اشاره به اهمیت درک شخصیت و فعالیت بزرگان دین، اظهار داشت: هنگامی که به ائمه می رسیم، بدون تردید باید به تمامی آن ها احترام بگذاریم چون اهل ستایش هستند، اما چنین رفتارهایی گاه باعث می شود به صورتی به این افراد نگاه شود که فعالیت های مهم آن ها در زندگیشان که باعث برازنده شدن شخصیتشان شده را مدنظر قرار ندهیم.
وی تشریح کرد: از نکات قابل توجه در مسیر زندگی امامان، روبه رو شدن آن ها با هجوم شدائد، سختی ها، بحران ها، ناملایم بودن و ناموافق بودن اوضاع است به نحوی که هنگامی اوضاع بر وفق مرادشان نبود، هیچ گاه احساس شکست و درماندگی نکردند. این بزرگان در زمانی زندگی می کردند که فرهنگ جاهلیت بیشترین غلبه را داشت و برخلاف تلاش پیغمبر در ابتدا، جماعت دوران امام باقر (ع) و دیگر امامان، خشونت طلبی را در ذات خود نهادینه داشتند و برای حل مسئله از شمشیر، تیغ، جنگ و جدال استفاده می کردند.
وی افزود: همچنین وضعیت فرهنگی آن زمان به گونه ای بود که کمتر با مشورت مشکلاتشان را حل می کردند و در زندگی کمتر از عقل کمک می گرفتند. افرادی که در دوران جاهلیت زندگی می کردند به راحتی تصمیم گرفته و همه چیز را به هم می ریختند، به شدت زراندوز و مایل به تمایلات نفسانی بودند و طبیعی است دگرگون و دعوت کردن چنین انسان هایی به فضیلت های اخلاقی، کار فوق العاده سختی است و حاکمان ظالم زمان از بی خردی مردم خیلی سود می بردند.
وی درباره اینکه امام باقر (ع) و دیگر امامان معصوم هیچ گاه از جو ناموافق موجود در جهت گوشه نشینی و پناه بردن به نا امیدی استفاده نکردند، گفت: بزرگان دین از شرایط نامناسب هیچ گاه اینگونه تلقی نمی کردند که دوران نا امیدی فرا رسیده و چون تعداد زیادی با ما همدل و همراه نیستند، دیگر ساختن امکان ندارد بلکه در سختی ها گوهر این افراد آشکار می شد به صورتی که با امید تمام پیش می رفتند و موانع را پشت سر می گذاشتند. امامان بزرگوار شورش و غوغا به پا نمی کردند و با وجود سختی ها و ناهمواری های موجود در میان انواع مشکلات و موانع سر راهشان، بانگ یاس از آن ها بلند نمی شد.
وی ادامه داد: چنین سخت کوشی، اهتمام ورزی، مصصم و ثابت قدم بودن بعدها از فرهنگ ما خارج شد به این معنا که مباحث به نحوی القا شد که ما انسان های ناتوان، بیمار و ضعیفی هستیم که با اولین بحران یا بن بست بلافاصله دچار یاس و نا امیدی می شویم، در خانه هایمان می نشینیم و در را می بندیم و افرادی که در میدان هستند را مسخره می کنیم.
دکتر مهدوی با تاکید بر اغتنام فرصت و اهمیت بهره گیری از زمان در دنیا به منظور برداشت محصول آن در آخرت، اظهار داشت: همرنگ جماعت شدن جزو رذایل وحشتناک اخلاقی شمرده می شود چون ریا، دورویی و هزاران چهره رنگارنگ را تولید می کند. امام باقر (ع) و دیگر امامان ما، امروز را به عنوان تنها فرصت زندگی کردن و ساختن شخصیت مدنظر داشتند چون از نظر آن ها، با وجود آیاتی که درباره قیامت آمده، بعدها زمان چندانی وجود ندارد.
وی افزود: این افراد عمر را هدر نمی دادند و صرف غم، غصه و جنگ و جدال های بی مورد نمی کردند. باید توجه داشته باشیم که این افراد هم مانند تمامی انسان ها درد و غصه داشتند، اما غصه هایشان معنی دار بود و برای رخ ندادن اتفاق های بزرگ بود. اینها از چشیدن شیره زمان به گونه ای لذت می بردند که روح، روان و شخصیتشان را بسازند و در جامعه نیز تاثیر مثبت بر جای بگذارند.
این استاد عرفان اسلامی تصریح کرد: همه این بزرگواران تا فرصت پیدا کرده اند از عقل سخن گفته اند برخلاف برخی ها که تا فرصت پیدا کرده اند با کلنگ دین، عقل را سرکوب کرده اند به این معنا که حتی فقیهی را در تاریخ نمی بینید که عقل را تا حد بسیار بالایی تحت فشار قرار داده و درنهایت سرکوب کرده باشد.
وی ادامه داد: دلیل اینکه شخصیت امام محمد باقر (ع) بزرگ و معروف و به شکافنده علوم معروف شد، این است که باور کرده بودند انسان ها یک سرمایه درونی دارند که زمانی از آن استفاده نمی کنند به در و دیوار برخورد می کنند به این معنا که تلاش پیغمبران بی ارزش است مگر اینکه انسان ها باور کنند باید با فکر و اندیشه شان حرکت و زندگیشان را پربار کنند.
دکتر مهدوی خاطرنشان کرد: شکافنده علم بودن امام باقر (ع) به این معنا نبود که ایشان درباره رازهای کهکشان ها صحبت می کردند بلکه به این معنا بود که به افراد جرات اندیشیدن می بخشیدند و تمام تلاششان این بود که مردم با شنیدن یک حرف، آن را زود باور نکنند حتی اگر فرد بزرگی سخن مورد نظر را گفته باشد، باز هم باید مورد ارزیابی قرار بگیرد.