جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

مؤلف کتاب «شناخت عارفانه حضرت فاطمه زهرا (س)» در گفت و گو با جماران: حضرت زهرا (س) جلوه اسم «الفاطر» است

کد خبر: ۷۹۱۸۵

به مناسبت سالروز شهادت بانوی دو عالم، حضرت صدیقه کبری (س)، با حجت الاسلام والمسلمین، محمد امین صادقی ارزگانی، مؤلف کتاب «شناخت عارفانه حضرت فاطمه زهرا (س)» گفت و گو کردیم. کتاب مذکور، رویکردی نو در فاطمه شناسی است؛ زیرا نگاه تاریخی، متکلمانه و یا متحدثانه از دیرباز مطرح بوده و دین پژوهان، آثار متفاوتی در این باره نگاشته اند، اما بازشناسی ساحت های وجودی و جلوه های معرفتی آن حضرت، با رویکرد عرفانی، نخستین بار است که در این پژوهش مطرح می شود. در ادامه، گزارش گفت و گوی خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران را با این محقق و پژوهشگر دینی می خوانید:

حجت الاسلام صادقی ارزگانی با تأکید بر کافی نبودن پژوهش های صورت گرفته، در مقابل ساحت والای فاطمه زهرا (س) گفت: در رابطه با حضرت زهرا (س)، جای سخن بسیار و نکته های ناگفته یا کمتر گفته فراوان است؛ زیرا ساحت وجودی ایشان مانند اقیانوسی بیکران است و پژوهش های صورت گرفته، فقط قطره ای از دریاست. به طور یقین، ناگفته ها و ناشنیده ها به مراتب، از گفته ها و شنیده ها درباره ساحت قدسی آن حضرت بیشتر است. در این فرصت اندک، فقط به نکته ها و فرازهایی کمتر گفته شده می پردازم.

وی در خصوص نگاه حضرت امام خمینی (س) به فاطمه زهرا (س) اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که در رابطه با حضرت زهرا (س) مطرح است، نگاه حکیمانه و عارفانه فرزند برومند و بزرگ ایشان، حضرت امام خمینی (س) است. حضرت امام (س) به عنوان یک حکیم بزرگ و یک عارف سترگ، در رابطه با حضرت زهرا (س)، نکته های بسیار عمیق، شنیدنی و آموزنده و در نوع خود، کمتر گفته شده را مطرح کرده است. ایشان در صحیفه، جلد 12، صفحه 374 درباره فاطمه زهرا (س) می فرمایند: «فاطمه زهرا (س) زنی است که افتخار خاندان وحی است و چون خورشیدی بر تارک اسلام عزیز می درخشد. زنی که هم طراز فضایل بی نهایت پیغمبر اکرم (ص) و خاندان عصمت و طهارت است. زنی که هر کسی با هر بینشی درباره او گفتاری دارد و از عهده ستایش او برنیامده. احادیثی که از خاندان وحی رسیده، به اندازه فهم مستمعان بوده است و دریا را در کوزه ای نمی توان گنجاند و دیگران هرچه گفته اند، به مقدار فهم خود بوده و نه به اندازه مرتبت او.»

این محقق و پژوهشگر دینی در ادامه افزود: حضرت امام (س) در مورد حضرت زهرا (س)، فراز دیگری دارند که جنبه عرفانی آن بیشتر است. در صحیفه جلد 7، صفحه 337، از حضرت امام (س) نقل شده است: «فاطمه زهرا (س) یک زن معمولی نبوده است، بلکه او موجودی ملکوتی است که در عالم انسان ظاهر شده است، موجودی الهی و جبروتی است که در صورت یک زن ظاهر شده است. معنویات، جلوه های ملکوتی، جلوه های الهی، جلوه های مُلکی و ناسوتی همه در این موجود مجتمع شده است.»

صادقی ارزگانی اظهار کرد: براساس مبانی عرفانی، حضرت زهرا (س) انسانی کامل است و انسان کامل براساس مبانی عرفانی اگر مرد باشد؛ عرفا از او به عنوان مظهر و صورت عقل کل یاد می کنند، اما اگر زن باشد؛ عرفا از او به عنوان مظهر و صورت نفس کل یاد می کنند. بر این مبنا، امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) که کفو و همسر فاطمه زهرا (س) است، به عنوان مظهر عقل کل و حضرت زهرا (س) به عنوان مظهر نفس کل مطرح است. به این مناسبت، عبارت «ام ابیها» که از وجود قدسی پیغمبر گرامی اسلام نقل شده، معنای عمیق خود را نشان می دهد. ممکن است کسی بر حسب ظاهر، علت بیان این جمله را با رویکرد عاطفی به مسئله توجیه کند، اما حقیقت این است که اگر ما بخواهیم این جمله را با نگاه عارفانه و عمیق تبیین کنیم؛ آن کلام حضرت امام (س) و این مبنای عرفانی، بار معنایی عمیق تری را به ما ارائه می دهد و آن این است حضرت زهرا (س) مظهر نفس کل است. از این رو پیغمبر از دخترش با عنوان «ام ابیها» یاد کرده است. بر اساس مبنای عرفانی، تمام عالم، تجلی و ظهورات عقل کل و نفس کل است.

مؤلف کتاب «شناخت عارفانه حضرت فاطمه زهرا (س)» خاطرنشان کرد: نکته دیگر که هم رویکرد عرفانی و هم نگاه وحیانی دارد، این است که حضرت زهرا (س) جلوه اسم «الفاطر» است. اسم «الفاطر» یکی از اسماء الهی است که در قرآن در چندین آیه به آن اشاره شده است. بر اساس حدیث قدسی معروف «اشتقاق» که در کتاب «فراید السمطین» جلد 1 صفحه 36 نقل شده است، وجود نازنین پیغمبر اسلام و اسم محمد (ص) از اسم «المحمود» که اسم خداوند است، اشتقاق یافته و تجلی کرده است. اسم علی (ع) از اسم قدسی «العالی» که از اسماء الله است، تجلی کرده و در این میان اسم فاطمه (س) از اسم «الفاطر» گرفته شده است. حدیث اشتقاق که از غرر احادیث است، جایگاه فاطمه زهرا (س) را به خوبی مشخص می کند. بر همین اساس است که پیغمبر گرامی اسلام (ص) در روایتی خطاب به دخترش فرمود: «شق الله لکِ یا فاطمه اسماً من اسمائه فهو الفاطر و انتَ فاطمه». این حدیث در واقع بیانگر جایگاه فاطمه زهرا (س) بر اساس اسم الفاطر است که بنده در کتاب خود به تفصیل در مورد آن بحث کرده ام.

صادقی ارزگانی افزود: یکی دیگر از ساحات وجودی حضرت زهرا (س) با رویکرد عرفانی، این است که حضرت فاطمه زهرا (س) مظهر و تجلی «لیله القدر» است.

وی با نقل حدیثی از امام جعفر صادق (ع) که در تفسیر «فرات کوفی» آمده است، گفت: امام جعفر صادق (ع) در تفسیر سوره مبارکه قدر می فرمایند: «انا انزلناه فی لیله القدر، اللیله القدر فاطمه و القدر الله. فمن عرف فاطمه حق معرفتها فقد ادرک لیله القدر و أنما سمیت فاطمه لأن الخلق معرفتها و قوله و ما ادریک ما لیله القدر لیله القدر خیر من ألف شهر یعنی خیر من الف مؤمن و هی ام المؤمنین تنزل الملائکه و الروح فیها و الملائکه المؤمنون الذین یملکون علم آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و الروح القدس هی فاطمه (علیه السلام) بأذن ربهم من کل امر سلام هی حتی مطلع الفجر یعنی حتی یخرج القائم آل محمد (علیه السلام).»

این پژوهشگر دینی افزود: مطابق حدیث امام جعفر صادق (ع)، در این آیه، مراد از «اللیل» (شب)، فاطمه (س) و مراد از «القدر»، الله سبحانه و تعالی است. کسی که فاطمه (س) را آن گونه که شایسته است بشناسد؛ بی تردید لیله القدر را درک کرده و شناخته است. البته شناخت فاطمه زهرا (س) کار آسانی نیست. از همین جهت است که حضرت امام صادق (ع) در ادامه می فرمایند: فاطمه را از این جهت فاطمه نام نهاده اند که مردم و آفریدگان از شناخت حقیقت فاطمه زهرا (س) برکنارند؛ یعنی توان شناخت او را ندارند. فاطمه زهرا (س) از هزار مؤمن برتر است. در اینجا «هزار» کنایه از عددی بی نهایت است؛ یعنی فاطمه زهرا (س) با هیچ یک از مؤمنین قابل قیاس نیست. حضرت می فرمایند مراد از «ملائکه» در این آیه، مؤمنین است که علم آل محمد (ص) را دارا هستند و مراد از «روح القدس»، فاطمه زهرا (س) است. خلاصه سخن اینکه: برابر این حدیث نورانی، فاطمه زهرا (س) به عنوان مصداق و تجلی «لیله القدر» است و اگر کسی بتواند فاطمه زهرا (س) را به اندازه توان خود بشناسد؛ لیله القدر را درک کرده است و اگر کسی از شناخت این حضرت محروم باشد از درک لیله القدر هم محروم مانده است.

وی در مورد شناخت حضرت فاطمه (س) بر اساس قرآن تصریح کرد: اگر برای شناخت فاطمه زهرا (س) به قرآن رجوع کنیم؛ سوره «هل أتی» به خوبی معرف ایشان است. آیه «محبت» هم می تواند ما را به شناخت فاطمه زهرا (س) برساند. در آیه «مباهله» هم حضور حضرت زهرا (س) در جریان مباهله، ما را با ساحت وجودی ایشان آشنا می سازد و مشخص می کند جلال فاطمه زهرا (س) در آن آیه تجلی کرده است.

وی در پایان اظهار کرد: یکی از چیزهایی که الحق و الانصاف، می تواند انسان را به خوبی با ساحت آن بزرگوار به عنوان مدافع بزرگ ولایت آشنا سازد، خطبه 202 نهج البلاغه است. این خطبه در حقیقت، اولین روضه ای است که پس از دفن آن حضرت بر سر تربت ایشان و توسط علی (ع) خوانده شده است. بنده غزلی سروده ام که آن را به عنوان شرح و ترجمه و بازتاب آن خطبه، تقدیم خوانندگان شما می کنم:

حبیبا کاسه صبرم سر آمد / از آن آتش که از ضرب در آمد

از آن آتش که لبریز از دلم شد / ولی صبر و سکوتم بهتر آمد

از آن غم گرچه قلبم بیقرار است / نمی گویم چه ها بر یاور آمد

شما از بضعه خود پرس و جو کن / چه ها بر نازنین و حیدر آمد

امانت بازگردیده است آنک / اگر چه با کبود پیکر آمد

شبان من دگر ماهی ندارد / ز هر سو فتنه با شور و شر آمد

دو دریا اشک از چشمم روان است / از آنچه بر سر گل پرور آمد

من از ماتم نیوشی ها چه گویم / که ماتم روی ماتم از در آمد

به رمز و با اشارت لابه کردم / از این که شکوه از همسنگر آمد

شبم عین شب یلداست دایم / چه گویم من چه هایم بر سر آمد

اگرچه حزن هایم سرمدی شد / رضای دوست ما را خوشتر آمد

انتهای پیام

دیدگاه شما