به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران، مراسم احیای شب نوزدهم ماه مبارک رمضان، در بنیاد زینب کبری (س) با سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین مهدی مهریزی و دکتر ناصر مهدوی برگزار شد. گزارش سخنرانی دکتر ناصر مهدوی را در ادامه می خوانید.
دکتر ناصر مهدوی در ابتدای سخنان خود با بیان این نکته که به نظر نمی رسد «قدر» به معنای تعیین رزق آدمیان باشد، گفت: شاید غلبه ی نگاه اخباریان و نگاه اشاعره بر معتزله باعث شد که نگاه شیعیان تا حدودی رنگ عقل ستیزانه و اشعری به خود گرفت و باعث شد حتی علامه ی بزرگوار طباطبایی با تمام علم و بینش عمیقی که داشتند، شب قدر را شب تعیین رزق و روزی می دانند. اما بدست آوردن رزق و روزی بسیار وابسته به خود آدمیان است که اقتصاد و دانششان را چگونه سر و سامان دهند تا گشایشی در وضع معیشتی شان ایجاد شود. پس باید بدین صورت تفسیر کرد که شب قدر شب احیای آدمی است. شبی است که آدمیان اوج می گیرند و این لحظه ی رهایی بنده و شکوفایی و تفکر انسان، و لحظه ی دست یابی به خوی اخلاقی و درخشنده برای خداوند بسیار ارزشمند است. خدا معتقد است که لحظه ی تحول آدمی به اندازه عمر آدمی می ارزد. برای خداوند محتوای حج و روزه و محتوای انسان و زمان و زندگی مهم است. لحظه ی تفکر و تعمق، هر وقت که اتفاق افتد برای خدا شب قدر است و به اندازه ی یک عمر می ارزد.
وی افزود: نگاه محتوایی به دین و نگاهی که آدمی را به خود باز گرداند و به ما توصیه کند که ما راه آسمان را بهتر از زمین بلدیم، متاسفانه در آموزه های دینی ما مغفول واقع شد و از میان ما رفت. تمام روح دین این بود که ما را از زندگی پر هیاهوی زمین جدا کند و خلوتی برای ما فراهم آورد که ما به خویشتن بازگردیم. دین نیامده است که به معضلات ما، مسئله جدیدی اضافه کند. بلکه برعکس. آمده است که ما را از جهان پرهیاهو بیرون بکشد و آدمی را که بیش از حد درگیر جنگ و دنیا و مال و ... شده، به خویشتن دعوت کند.
مهدوی با اشاره به این امر که خداوند فرموده بود که من به محتوای زندگی شما نگاه می کنم، گفت: اما دین صورت زده شد و روح خود را از دست داد. به همین دلیل، آنچه که از دین انتظار داشتیم که آدم هایی اخلاقی بسازد، تقریبا تحقق نیافت و ما عبوس و تندخو شدیم. انواع بی اخلاقی ها و خشونت ها را در این جامعه ی دینی خودمان می بینیم. ندیدن و محدود کردن آثار بسیاری از هنرمندان و متفکران و اندیشمندان ما، خود نوعی خشونت است.
متاسفانه تفکر دینی به سمتی رفت که به این خشونت کمک کرد. یعنی بجای اینکه روح آدمی را در تفکر و تعمق و اخلاق بداند در کثرت اعمال و تکرار عبادت های بسیار دانست. آموزه دینی ما چنان شد که از آن بوی ستیزه با عقل و اخلاق برخاست. اینکه چرا اینگونه شد شاید در حوزه دانش من نباشد اما بهرحال جریان اینگونه شد که ما از سوی انسان دین دار اخلاقی به سوی بی اخلاقی خلیدیم.
وی ادامه داد: در سطح دنیا امریکایی ها از یک بستری استفاده می کنند تا بوکوحرام و داعش و طالبان درست شود. این بستر در جاهایی مثل افغانستان و پاکستان وجود دارد. همین شب ها در جامعه دینی ما بار لعنت فرستادن ها و حمله و تهاجم در دعاهای ما بسیار است. یعنی برای ما موجه است که در یک مراسم دینی ادیان و تفکرات دیگر را لعن کنیم. ایامی که باید عالی ترین ایام برای شکوفایی روح و پرورش نفس باد، مثل ایام شهادت حضرت زهرا که یک بانوی عالم و فاخر و اهل خرد است، چقدر از خرد و متانت و علم طلبی ایشان گفته می شود و چقدر ما در و دیوار را بهانه قرار می دهیم برای حمله و تهاجم و لعن؟ اینها تصادفی نیست بلکه نوعی آموزه یا بقول امروزی ها پارادایمی است که بر تفکر ما غالب است. این در آموزه های اهل تسنن هم وجود دارد که ریختن خون شیعیان را مباح می دانند. چرا این اتفاق افتاد؟ ما که قرار بود اخلاقی شویم و به مکارم اخلاق برسیم؟ این پرسشی است که باید به آن پاسخ دهیم.
این محقق و اسلام پژوه ادامه داد: از قرآن چیز دیگری غیر از این ها بدست می آید. اما مولوی می گوید «زانگه از قرآن بسی گمره شدند/ زین رسن قومی درون چه شدند» این نکته بسیار مهمی است که برخی از قرآن چیزی فهمیدند که آنها را گمراه کرد. من اتفاقی حرفی را از قول یکی از نماینده های مجلس خودمان شنیدم که اعتراف می کرد فساد سیستمی شده است. یعنی فساد از فرد و جمع خاص نیست بلکه خود سیستم به گونه ای شده که این دزدی های هزار میلیاردی رخ می دهد. ما به گناه کردن عادت کرده ایم. تاخیر در جلسات و قرار ها و وعده ها دیگر تعجبی برای ما ندارد چون بی اخلاقی عادت شده است. تمام رنج و تلاش پیامبر و حضرت علی ایجاد جامعه ای بود که مردم به هم مهر و عشق بورزند و برای هم ارزش قائل شوند. اما آمار پزشکی قانونی ما از درگیری های خیابانی وحشتناک است. آمار رانندگی های دیوانه وار ما وحشتناک است. بخش عمده تقصیر به فروخفتن اخلاق بر می گردد. به نظر من این خشونت اصلا از سوی قرآن در نمی آید. پس مشکل کجاست؟ من معتقدم جدا از مشکل ساختاری ما که باید به آن هم اشاره کرد، نوع آموزه های دینی ما مشکلی بوجود آورد. قرار بود بردگی برای زندگی نکنیم بلکه زندگی
کنیم برای بندگی. برای ما یک خدای زیبا و زندگی عرفانی و روحانی ترسیم شده بود که قرار بود در آنجا فتوحات داشته باشیم نه در سرزمین های همسایه. قرار بود در آنجا پاک و روشن شویم و زمین را از کینه و خصومت و بی عدالتی پاک کنیم اما ما بجای این کار خدا را زمینی کردیم و خدایی که زمینی شود تقریبا یک خدای مرده بود که تنها آیین و مقررات او به میان ما آمد و آن اخلاقی که می توانست گرما و طراوت خدا را به ما منتقل کند از بین رفت. خدا خرج دنیا و راه حل امیال سیاسی ما شد.
وی تاکید کرد: دیگر مسائل ما مسائل دنیوی شد. معماهای آسمانی به معماهای دنیوی تبدیل شد و علمای ما بسیج شدند برای حل همین مسائل دنیوی و آن معماهای معنوی اصلا از یاد رفت. این غلبه دین دنیوی بر دین معنوی سه سوغات آورد که هم از خرد کاست و هم اخلاق. در تفکر شیعه و سنی این را خواهید دید که وقتی انسان ها به دنیا می آیند اصل بر این است که مکلف اند نه اینکه آزادند. به نام سعادت، حریت انسان را مورد تعرض قرار می داد. این نشان می دهد این آموزه ها تا چه اندازه قدرت و اراده ما و اعتماد به نفس ما را از بین برد و ما ذره ذره هیچ شدیم. خب چه جایی برای اخلاق باقی می ماند؟ اخلاق با اراده و شوق بوجود می آید. همین الان اگر یک روحانی بگوید فلان کتاب را نخوانید خیلی از ما از ترس آتش جهنم آن را نمی خوانیم، در حالیکه این حق ماست که آن کتاب را بخوانیم یا نخوانیم. در همین سال های اخیر چقدر از روحانیون چه کتابهایی را حرام اعلام کردند و آن ها را حذف کردند. اینکه ما هیچ منطقه ای برای انتخاب نداریم. در قرآن آدم ها آزادند برای انتخاب دین و انتخاب راه. اما این تفکر که ما باید انسان ها را به زور به بهشت ببریم امروز در بین ما جا افتاده.
قرآن می گوید لست علیهم بمصیطر. اصلا حقانیت دین به سلطه ستیز بودن آن است نه اینکه در همه ساحات مسلط بر انسان باشد. این دوستان ما که می گویند در همه ساحات ما دین باید مسلط باشد یک اشتباه مرتکب شده اند که خودشان هم به آن واقف نیستند. وقتی می گویید دین باید به همه ساحات و شئونات مسلط باشد خب این دین که از آسمان نمی آید ما را در بر بگیرد، بلکه دین یعنی فهمی که علما از دین می دهند. خب وقتی دین همه شئونات را در بر بگیرند یعنی علمای دین همه شئونات را در بربگیرند. به این ترتیب دینی که قرار بود به شکوفایی من ختم شود، همه چیزمن را از من می گیرد. این آدمی که هیچ اختیار و اراده ای ندارد می خواهد علم تولید کند و جامعه تشکیل دهد؟
اما قدم دوم به نظر من بدتر است. اگر این تسلط رخ دهد و همه چیز حلال و حرام شود، این حلال و حرام را چه کسی تشخیص می دهد؟ می گویند مجتهدان. پس سهم ما چیست؟ رسما می گویند سهم شما تقلید است. وقتی همه چیز من را شرع باید تعیین کند من می شوم یک انسان مقلد و نه متفکر. در قدم اول اراده قربانی تکلیف می شود اما اینجا عقل قربانی تقلید می شود. این آیه که می گوید لا تقف ما لیس لک به علم یعنی حق ندارید حتی یک قدم به دنبال کسی بدون تفکر و تعقل بردارید حتی اگر به دنبال شخص پیغمبر باشد. حتی خیلی از بزرگان ما مثل علامه طباطبایی و آیت الله جوادی آملی در تفسیر این جمله که کلما حکم به العقل حکم به الشرع می گویند این عقل عقل بشری نیست چون عقل بشری توان این را ندارد که در برابر شرع خدا بایستد، بلکه منظور عقل به استناد نقل است. این نقل چیست؟ در اختیار علمای دین است.
مهدوی گفت: قدم سوم قربانی شدن عدالت به پای سیاست بود. قرآن ما را دعوت به عدالت کرد. درست است که ما از آن جهت که مسلمان یا مسیحی هستیم و در جهان با ساحت های مختلف زندگی می کنیم امکان ندارد که سیاسی نباشیم، اما وقتی امام علی می گوید این سیاست از عطسه بزی برای من کم اهمیت تر است درس بزرگی را دارد می دهد که کار دین این نیست که افراد را ترغیب کند فقط به حکومت کردن فکر کنند. می شود سیاست اخلاقی و عقلانی تاسیس کرد. آیه 11 سوره ممتحنه می گوید هیچ اشکالی ندارد شما با افرادی که دین شما را مسخره نمی کنند و دین دیگری دارند دوستی کنید. این یعنی ما می توانیم به رابطه با نظام های سیاسی دیگر فکر کنیم بدون اینکه به فتح آنها فکر کنیم. یعنی قرآن ما را به تصرف سیاست دعوت نکرده بلکه به برپایی عدالت و خوی شفقت دعوت کرده است، اما دریغ که در تاریخ ما کم کم عدالت به سیاست تبدیل شد. ما باید باور کنیم که موجودی خردمند و تصمیم گیر هستیم که حتی انتخاب دین هم جزو حقوق ماست. باید باور کنیم که اگر نیاندیشیم و نپرسیم و نقد و نکنیم و نفهمیم، حتی دین ما هم در آخرت به داد ما نخواهد رسید. به نظر می رسد شب قدر به یک معنا شب بازگشت به
همین مسائل است. قدر و منرلت یعنی باور به اینکه من انسان منحصر بفرد و متفکر و تصمیم گیر برای خودم هستم و از حقوق انسانی خود دفاع می کنم و درمقابل ظالم ایستادگی می کنم. اینکه بزدلانه و ضعیف و ذلیل و سربزرو در مقابل خفقان نماز شب بخوانیم ارزشی ندارد. قدر و منزلت در عقلانیت و اخلاق است که شب های بعد درمورد آن حرف می زنیم. اینکه ما تبدیل بشیم به افرادی که نماز می خوانم و تخلف می کنم، نماز می خوانم و دروغ می گویم و نماز می خوانم و وقتی قدرت به دست من برسد بلایی سر این مملکت بیاورم که هشتاد سال برای جبران آن کم باشد. شب قدر شب بازگرداندن همین ارزش ها و شب شفقت و مهربانی است. این جلسات به نوعی توجه دوباره به این ارزش ها و میراث انسانی است. وقتی شب قدر را یک جامعه پذیرفته که فردایش ببینید نرخ مطالعه بالا رفته و نرخ جرم و بداخلاقی پایی آمده است.
در پایان مهدوی با تجلیل از مدیرعامل بنیاد زینب کبری (س)، با عنوان «مادر ابتکار» گفت: تلاشی که نه فقط قشر پولدار بلکه همین قشر متوسط برای درمان کردن درد می کنند قدر ماست. اگر از این مشفقان، از نویسندگان، از اهل خرد و ادب تجلیل نکنیم قدر ما فرو می ریزد و تا وقتی قدر ما باز نگردد سقف زندگی بر سر ما پایین است و رنج زندگی بر ما افزون است. بیایید فردا در کوچه و خیابان و بازار نشان دهیم که ماه رمضان فقط تکلیف نبود، بلکه اراده ما بود برای اینکه زندگی اخلاقی و معنوی داشته باشیم.