جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

در سومین جلسه تفسیر شرح چهل حدیث امام خمینی(س) مطرح شد:

دکتر ناصر مهدوی: عرفان زهدی درمقابل قدرت طلبی حکام مسلمان پیدا شد / باید اسلام را پدیدارشناسانه دید

کد خبر: ۳۲۲۷۶
دکتر ناصر مهدوی: عرفان زهدی درمقابل قدرت طلبی حکام مسلمان پیدا شد / باید اسلام را پدیدارشناسانه دید
سومین جلسه بررسی شرح چهل حدیث حضرت امام خمینی(س) با تدریس دکتر ناصر مهدوی در حسینیه جماران برگزار شد.

به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران، سومین جلسه از سلسله جلسات تفسیر کتاب ارزشمند شرح چهل حدیث امام خمینی(س)، با سخنرانی ناصر مهدوی و در محل حسینیه ارشاد، جمعه 12 مهرماه 1392 برگزار شد.

مهدوی در این جلسه به خصوصیت عرفان، به خصوص عرفان زهدی پرداخت و گفت: عرفان حقیقتی است که وقتی روح آدمی با یک حقیقت بیرونی در تماس است در روح آدمی می نشیند. به خصوص وقتی آن حقیقت بیرونی خداوند باشد.

وی با نگاهی به تاریخ پیدایش عرفان اسلامی خاطر نشان کرد: اولین مراحل عرفان با زهد آغاز شد. این زهد با یک ریاضتی همراه بود. اما بین زهد و ریاضت فرقی هست. ریاضت چشم از مال دنیا بریدن و دوری کردن از دنیا و سختی دادن به خود است اما زهد آن لطافت و پاکی دل و روان است که انسان از میل های سرکش خود را نگه می دارد.

مدافع اسلام رحمانی با اشاره به اینکه جنگ های صدر اسلام برای برانداختن اندیشه دیگران نبود گفت: باید اسلام را پدیدارشناسانه دید. اگر مسلمان بعضا غلط کار کردند به معنی بد بودند اسلام نیست. اسلام همان اندیشه طالبانی و وهابی نیست. همانطور که استالین نشان دهنده همه اندیشه مارکسی و کتاب کاپیتال او نیست. برای فهم آیات عذاب باید به شرایط عرب های آن زمان نگاه کنید. اسلام با افرادی مواجه است که به سختی به برخی گناه ها تن داده اند و حتی با بشارت بهشت هم نمی شود آنها را بیدار کرد. لذا عذابی که در قرآن است، حتما واقعا عتاب و سخت است اما لطفی در آن نهفته است که باعث می شود برخی آدم ها بیدار شوند. فکر نکنید ترس امر بدی است. بعضی وقت ها فقط با ترس می شود از خواب بیدار شد.

وی در ادامه به این سوال بازگشت که چرا اول از همه عرفان زهدی پدید آمد و در پاسخ به آن گفت: زهد دوری از تمتعات میلی بود. راز آن هم این بود که پیش از گسترش اسلام مسلمانان ضعبف بودند. در قرن های اول ایمان و عقلشان پرورده شد و به آنها قدرت داد، اما دریغا که با کشورگشایی ها و حکومت ها ناگهان به طعم قدرت پی برده و هرچند شاید ابتدائا با نیت گسترش ایمان این کار را کردند اما در روم و ایران با انواع مطامع دنیوی آشنا شدند و حمله کردن و کوزه خود را از اموال دیگران پرکردن برای آنها امر رایجی شد و وجدان آنها هم آسوده بود چون می گفتند ما در حال ترویج اسلامیم.

استاد عرفان اسلامی اضافه کرد: زمانی که خالد برای ترویج ایمان افرادی رفت اما سرهای بریده آنها را آورد پیغمبر به گریه افتاد و فرمود خدایا از این شر جاهلانه خالد و امثال او به تو پناه می برم. اما باز هم چندی پس از وفات پیامبر دین دلبری به دین تحمیل و دین تذکر به دین اجبار و نفرت تبدیل شد و کسانی که کار آنها فقط دعوت و دلربایی بود به غارت و خشونت روی آوردند. برای همین بود که احکام جای اخلاق را گرفت و سوال ها در این خلاصه شد که اگر پول بدون سرپرست دیدیم تکلیف چیست و تکلیف ازدواج با غیر مسلمان چیست و... . اینجاست که عرفان قیام می کند و در صدر این جریان خود امام علی و ائمه بودند. البته بحث ما اصلا شیعه و سنی نیست و اگر از کسی نامی می بریم از نقش تاریخی او نام یاد می کنیم.

وی تاکید کرد: نقش حضرت علی و جریان او مثل حادثه کربلا و باقی ائمه، مقاومت دربرابر صورتگرایی و ظاهر پرستی بود. آنها دوست داشتند اسلام دین حقیقت باشد نه هویت، و دعوت کند نه غارت. بعد از امام علی، وفادار ترین افراد به این مرام عرفا بودند. زهد در ادامه همین دوری از دنبا طلبی بود. آنها با خدا عهدی می بستند که از گرایش های درونی دوری کنند و از زر و ریاستی که برخی مسلمانان به دنبال آن افتاده بودند بی رغبت شدند. این گروه با تهی دستی و ریاضت زندگی می کردند و در ایوان مسجد پیامبر به نام ایوان صُفّه زندگی می کردند که برخی معتقدند به همین دلیل نام آنها صوفی شده است.

مهدوی سخن خود را از این جا پی گرفت که نزدیک 170 یا 180 سال بعد کم کم این گرایش برجسته شد و عرفان دو شاخه شد که شاخه اول در قرن دوم و شاخه دوم در قرن سوم پیدا شد. وی ادامه داد: شاخه اول آن عرفان مناجاتی، عرفان خوفی یا عرفان زهدی و ریاضتی بود که معتقد بودند باید با زهد و ریاضت روح خود را آزاد و متوجه خداوند کنیم. این تفکر آنچنان غلبه کرد که متاسفانه در میان علمای شیعه در اعصار مختلف نیز نفوذ داشت. این عرفان می گفت این جسم است که روح را آلوده می کند. به همین دلیل آنها به تن آزاری روی آوردند که در تذکرة الاولیا می توانید زندگی آنها را ببنید:

هرکه از تن بگذرد جانش دهند / هرکه جان را باخت جانانش دهند

وی مخاطبین را به مطالعه احوال و زندگی عرفای زهدی ترغیب کرد و گفت: بعدها افراد بزرگ و قهرمانی مثل بایزید بسطامی و شبلی و ابوسعید و مولوی این اندیشه ها را اصلاح کردند. شما کتاب افرادی مثل غزالی را ببینید که زندگی ای را توصیه می کند که حقیقتا جان فرساست. متاسفانه ما به نام این عرفان از لذت و زندگی مناسب فاصله گرفتیم. به نام این عرفان از هنر و زیبایی ها فاصله گرفتیم. قطعا قصد آن عرفا لطافت روح بود اما راه را اشتباه رفته بودند.

نویسنده کتاب مکاتب عرفانی جدید گفت: مشکل تصوف اولیه این بود که در جایی دنبال درمان می گشت که درد در آنجا نبود. اینکه امروز افرادی فکر می کنند اگر شما ماهواره ببینید حتما گمراه می شوید، اگر یک جا بخندید یا دست بزنید حتما منحرف می شوید و... همه از آثار عرفان زهدی است که متاسفانه باقی مانده است. اما قرآن کاملا عکس این تفکر می گوید. قرآن می گوید کسی که در این دنیا مسرور نباشد و از این دنیا لذت نبرد، آن دنیا هم نمی تواند لذت ببرد. می گویند رابعه عدویه با حسن بصری نشسته بود. حسن بصری می گوید اگر من در آن دنیا بهشت را داشته باشم اما خدا را نبینم، آنقدر گریه می کنم تا خدا خود را به من نشان دهد. رابعه می گوید من در همین دنیا آنقدر گریه می کنم تا خدا خود را به من نشان دهد. این دنیا به آن جهان دوخته شده و مرتبط است. این جهان دشمن آن جهان نیست. این جهان همان جهان است. آن جهان وسعت یافته این جهان است. آن جهان پژواک و بازتاب این جهان است. پس اگر اینجا با عصبیت و عبوسی و خشم به سر ببری در آن جهان خبری از بهشت نیست، اما این چیزی بود که عرفان زهدی متوجه آن نبود. فکر می کردند باید این جهان را با خمودگی و سختی و انزوا سر کنی تا آن جهان بهشت نصیب تو شود. این اندیشه در تاریخ ما ضربه بسیار زیادی به ما زد. اینکه مسلمان نباید به فکر آباد کردن دنیا نباید باشد و فقط باید به فکر قبر و مرگ باشد اینگونه است.

مهدوی در راستای این سخن به روایتی از نهج البلاغه اشاره کرد و گفت: امام علی فردی را می بیند با خانه مجلل و اموال زیاد، به او می گوید این همه مال و منال را می خواهی چه کنی؟ آن فرد می گوید من توبه می کنم اما خوش بحال برادر من که برعکس از زن و بچه خود بریده و به عبادت مشغول است. امام برادر او را خواست و به او گفت تو در وسط جهنمی. چرا زن و بچه خود را رها کرده ای؟ چرا نمی سازی و آباد نمی کنی؟ راه بهشت از همین کوچه و باغ های زندگی می گذرد. آن فرد از امام علی پرسید خود تو چرا اینگونه ای و امام گفت من حاکمم و اینگونه زندگی می کنم چون اگر کسی مرا دید از عدالت مأیوس نشود.

وی همچنین به معرفی چند تن از بزرگان عرفان زهدی پرداخت و با نگاهی به زندگی افرادی مثل ابراهیم ادهم و بشر حافی به اهمیت مرگ و کرامت نفس در مقابل شیفتگی دنیا در زندگی آنها اشاره و نتیجه عرفان آنها را عشق ستیز معرفی کرد و ورود رابعه عدویه را به عرفان عشقی، نجات بخش عشق عارفانه بجای خوف و ترس بی اندازه دانست و تصریح کرد: از رابعه عدویه پرسیدند آیا تو خداوند را دوست داری؟ او پاسخ داد البته که او را دوست دارم. از او پرسیدند آیا ابلیس را دشمنی داری؟ گفت نه. پرسیدند چرا؟ گفت من آنقدر غرق عشق خداوندم که فرصتی برای اندیشیدن به ابلیس ندارم. آموزه های دینی ما بعدها از این لطافت دور شد و فقط در احکام دست چندم غرق شد و به همین دلیل ما مسلمانان به سمت خشونت رفتیم. دین های ما فقط صوری و نمایشی و مناسکی شد. مراسم حج که تمام می شود گویی همه چیز تمام شده است. برای این عرفا اصل با دل است و باید کوشید دل را زنده نگه داشت.

این مولوی پژوه و مفسر مثنوی معنوی در پایان به وجود برخی مشکلات در زندگی اشاره کرد و گفت: اگر در این لیوان آب چند قطعه سنگ بیاندازید آب متلاطم می شود، اما اگر یکم صبر کنید سطح آب بالاتر می رود. گاهی انسان فکر می کند که همه زمین و آسمان بسته است. آن زمان باید به سمت خدا برود و در بکوبد. دین یعنی همین درکوبیدن:

گفتا که کیست بر در گفتم کمین غلامت گفتا چه کار داری گفتم مها سلامت

گفتا که چند رانی گفتم که تا بخوانی گفتا که چند جوشی گفتم که تا قیامت

دعوی عشق کردم سوگندها بخوردم کز عشق یاوه کردم من ملکت و شهامت

گفتا برای دعوی قاضی گواه خواهد گفتم گواه اشکم زردی رخ علامت

گفتا که بود همره گفتم خیالت ای شه گفتا که خواندت این جا گفتم که بوی جامت

گفتا چه عزم داری گفتم وفا و یاری گفتا ز من چه خواهی گفتم که لطف عامت

مهدوی در ادامه به زندگی جنید بغدادی و مراقبه او اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل مهمی که امام خمینی در همین چهل حدیث مطرح کرده اند همین مراقبه و روش تربیت نفس است که البته باید در آن دقیق بفهمیم چه می گوید وراه آن چیست.

وی در پایان وعده داد محتوای جلسه آینده درخصوص عرفان عشقی و عرفان خراسانی باشد و افزود: افرادی که امروز به آن اشاره کردم شاخص های عرفان زهدی و مناجاتی بودند اما از اوایل قرن سوم عرفان خراباتی سر بر می آورد که معتقد است انسان ها منحط و خراب نیستند. انسان کسی است که خداوند آن را با دستان خویش آفریده و موجودی کامل است.

سلسله جلسات شرح چهل حدیث حضرت امام خمینی(س) هر جمعه صبح راس ساعت 8 در حسینیه جماران واقع در بیت امام خمینی(س) برگزار می‌شود.

انتهای پیام

دیدگاه شما