نتیجه گیری
) أُوْلَئِکَ یُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَیُلَقَّوْنَ فِیهَا تَحِیَّةً وَسَلَاماً * خَالِدِینَ فِیهَا حَسُنَتْ مُسْتَقَرّاً وَمُقَاماً( (فرقان آیه 75 و 76)
اینان [عبادالرحمن] به پاس آنکه صبر کردند، غرفههای بهشتی را پاداش خواهند یافت و در آنجا با سلام و درود و خوشآمد روبرو میگردند. در حالی که در آن جاودانند. آرامشگاه و جایگاهی نیکوست.
در این سوره گرانقدر، پس از بیان اوصاف چندگانه عبادالرحمن، در آخر به بیان پاداش صبوری و زحمات آنان میپردازد و جایگاه بلند آنان را توصیف مینماید. از آنجا که رسیدن به نهایت و کمال همه اوصافی که برای بندگان رحمانی یاد شد با صبوری و شکیبایی و ایستادگی و نیز با عزم و ارادة استوار به نتیجه میرسد، در این آیه برآن تأکید شده است که جزا و پاداش آنان بر پایة صبوری است که در راه رسیدن به این اوصاف داشتهاند؛ و این جایگاه ابدی و دائمی و محل استقرار آنان است.
سه نکته مهم در این پاداش بیان شده است اول: صبوری و شکیبایی عبادالرحمن؛ دوم: روبرو شدن آنان با تحیت و درود و سلام؛ و سوم جاودانه بودن در آن جایگاه، و در نهایت توصیف خود آن جایگاه را کرده که با جملة «حسنت مستقراً ومقاما» به فرجام رسیده است. این نکتهای است که به شکیبایی و درد و رنج بندگان خدای رحمان، آرامش میبخشد که در پی سختیها و مرارتهایی که در این جهان میکشند، آرامشی جاودانه و ابدی مییابند. در واقع اینان دنیا را به تعبیر پیامبر اکرم(ص) کشتگاه آخرت میدانند: الدنیا مزرعة الآخرة (تنبیه الخواطر،ج1،ص183) و برای ماندن و جاودانگی، سختیهای چند روزه این دنیا را تحمل میکنند و بر آن شکیبایی میورزند.
شخصیت ترسیم شده در این آیات برای عبادالرحمن، شخصیتی ایدهال از بندگی خداست. شخصیتی رها شده از غیر خدا در تمام امور و توجه نمودن به سوی اوست. زیرا اینان در مواجة امور اجتماعی و رفتار فردی و اجتماعی جز رضای او را در نظر نمیگیرند و گاه به غیر او هیچ توجهی ندارند که در آیات قبلی به آنها پرداخته شد. از این رو بندگی غیر خدا را نمیکنند. برای جاه و مقام گام برنمیدارند. دین به دنیای دیگران نمیفروشند. اهل دروغ و تهمت نیستند. زبان به تملق و چاپلوسی دیگران نمیگشایند. شهادت به دروغ نمیدهند. در امور بیهوده و لغو توقف نمیکنند. به فکر فرزندان و آینده آنان میباشند. و در یک جمله وجهه و چهرة خویش را بسوی او قرار دادهاند و مصداق واقعی ) وَجَّهْتُ وَجْهِی لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ( (انعام ،آیه 79) میباشند.
این بندگان نیز مصداق روشن آیه 162 سوره انعام میباشند که: ) إِنَّ صَلَاتِی وَنُسُکِی وَمَحْیَای وَمَمَاتِی للَّهِِ رَبِّ الْعَالَمِینَ( بر زبان آنان جاری است و مرگ و زندگی خود را برای خدا قرار دادهاند و تمام مناسک زندگی آنان خدایی شده است.
مفسّران دربارة «غرفه» که در این آیه آمده، گفتهاند: غرفه اسم جنس است به معنای غرفهها میباشد که این غرفه ها دارای درجات و منازل عالی در بهشت است. و آنچه در آیة 37 سوره سباء آمد: )وهم فی الغرفات آمنون( ؛ آنان در غرفههای بهشت ایمن و آسوده خاطراند، بیان همین مفهوم است. این مقام ها برای این است که در اطاعت خدا، ترک شهوات، مبارزه با کافران، سختی در فقر و پریشانی و زحمتهای دنیوی، صبر و شکیبایی کردهاند. (تفسیر جوامع الجامع، ج 3، ص 148)
بنابراین رسیدن به مقام عبادالرحمن و نتیجهای که در نهایت در این دو آیه برای آنان بیان شده است، راهی است که تلاش و کوشش فراوانی را میطلبد و گذار از این مسیر همراه با صبر و شکیبایی است، ونتیجه آن، جایگاه بلند و سعادتمندانه بهشتی است که همراه با درود و خوشامد گویی اهل آن میباشد.
آخرین آیه این سورة کریمه به این آیه ختم میگردد که: ) قُلْ مَا یَعْبَأُ بِکُمْ رَبِّی لَوْلَا دُعَاؤُکُمْ فَقَدْ کَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ یَکُونُ لِزَاماً( (فرقان، آیه 77)؛ آنچه به شما اعتبار و وزن و ارزش میبخشد دعای شما و ایمان و توجه به پرودگار و بندگی اوست و اگر تکذیب آیات الهی و پیامبران خدا کردید، دامان شما را خواهد گرفت و از شما جدایی ناپذیر خواهد بود.
این آیه راه رسیدن به بندگی خدای رحمان را بیان کرده و آن را منحصر در خواندن خدای رحمان دانسته است زیرا همه ارزشها و قیمت انسان را دردعا و خواندن خدای سبحان قرار داده است. این ارزشی است که خداوند به دعا و خواندن خودش نیز عنایت کرده و انسان را به خویش توجه داده، که ای بندة من اگر بسوی من متوجه باشی به سعادت و نهایت کمال خواهی رسید و اگر رو بسوی غیر من داشته باشی، زندگی خویش را تباه کردهای وبدان که آنها از او جدایی ناپذیر است.