امیرمومنان
از رفیعترین جایگاه ممکن،
فرود میآمد.
در تاریکیهای شب
نان و خرما بر دوش
نه فقط از یتیمان کوفه
که از آدم و عالَم، دل میبرد!
نه، اشتباه نشود!
کیسه نان و خرما نبود که دل ربایی میکرد!
آن، فرود علی علیه السلام بود، از عرش به فرش، که دلها را مات خود کرد؛ و غیر مسلمانان را نیز، حتی مخالفان و دشمنانش را وا داشت تا به "حقیقت و فضیلت علی علیه السلام " اذعان کنند.
راز جاودانگی سرود جاننواز "مهرِ علی" در سینه منصفان گیتی، همین است.
خردمندان،
تشنگان حقیقت
و مشتاقان رستگاری،
درمیان جلوههای پر زرق و برق و هیاهوی پر طمطراق مدعیان فضیلت و عدالت، مگر در علی بن ابی طالب علیه السلام چه دیدهاند؟ که چشم در افق نگاه مولی انداخته و دل به مکتب عدالت خواهی او سپردهاند.
راز آن را در خاستگاه سرود فضیلتخواهی و عدالت جویی امیر مومنان که تجلی عدل خداوند علیّ اعلی است، باید جستجو کرد. همان که جز "معرفت به خدا و بندگی او و پایبندی بر حق" نبایدش گفت.
رازی که در نگاه و منش آن حضرت، جز از رهگذر حفظ حرمت و کرامت انسان، شناخت و ادای حقوق بندگان خدا، معنا و ممکن نمیگردد. بر پایه این حقیقت بود که هرگز نخواست پایه های حکومت خویش را بر "مشروعیت بخشی بر ستم" استوار سازد.
آنگاه که عمل به "سیره شیخین" را نیز، بر حضرتش شرط و طلب کردند، ریسمان مرکب خلافت را بر گردنش انداخت و رهایش نمود. او تن به "تناقض در اندیشه" و "تظاهر در رفتار" نداد، حتی به بهای از دست رفتن خلافت!
علی این منطق را که "هدف وسیله را توجیه میکند" برای همیشه تاریخ، رسوا کرد؛ و ساحت اسلام و دامن مسلمانی را از زشتی و آلودگی آن، دور و تطهیر نمود. این کار فقط از علی ساخته بود و تنها او می توانست از عهده دشواری آن برآید؛ و چه نیکو و شایسته برآمد.
*****
هنگامهای شد و مردم سرگشته، از هر سوی به در خانهاش روی آوردند.
اما این بار نیز در تمام مدت امارت و خلافت، استحکام و بقای حکومت را در ظلم به احدی ندید و نخواست.
ابوتراب علیه السلام در پی حکومتی بود و میخواست که:
با ظلم شکل نگیرد؛
و نیز ظلمی در آن پا نگیرد؛
حکومتی که در آن، زیادهخواهان ستم پیشه خود را به لطف مصلحت اندیشی ملاحظهکارانه حاکمان، در امنیتخاطر نبینند؛
حکومتی که در آن، احقاق حق، بدون هزینه و یا با کمترین زحمت صورت گیرد.
از این روی، شاید بتوان گفت که:
یکی از بزرگترین چالشهای علی علیه السلام با مردمان عصر خویش، و از مهمترین دغدغههای او برای آینده بشریت به ویژه دنیای اسلام، تفهیم و تثبیت مبانی حکومت علوی و فلسفه آن بود.
*****
حضرت علی علیه السلام، جان خویش بر سرعملی کردن این اصل نهاد که:
بقای حقیقت اسلام و قوام حکومت و دوام حکمرانی، بدون "پشت کردن به ستم" از سوی حاکمان، عملی نیست.
آیا عدالت در مکتب علی علیه السلام را جز به این معنی می توان ترجمه و تفسیر کرد؟
*****
علی علیه السلام را دوباره باید دید و شناخت!
در این صورت، نه بر علی، که بر حال زار خویش و جور زمانهای، گریه باید کرد،
که علی علیه السلام در آن مظلومتر از دیروز تاریخ است.
راه و سیره علی علیه السلام را بار دگر باید جست و باز آموخت.
باور باید کرد که در اندیشه و عمل امیر المومنین علیه السلام
"عدالت خواهی" نه در "کیسههای نان و خرما" و نه در "مقرری ماهانه" بلکه قبل از آن، در مسؤولیت شناسی حکمرانان، انصاف و پیشتازی آنان در "رعایت دقیق حقوق" و "پایبندی بر اخلاق و تقوا" معنا میگردد و تبلور می یابد.