عباد الرحمن ... والذین یبیتون لربّهم سجّداً وقیاماً (فرقان، آیة 64)
عباد الرحمن ... و کسانی هستند که شبانه برای پروردگارشان به سجده میافتند و قیام میکنند.
بندگان خالص خدای رحمان، در همه جوانب زندگی مراقب رفتار خویش میباشند، در ارتباط با خلق خدا تواضع و فروتنی دارند و از تکبر و غرور دوری میکنند و با جاهلان و بیخردان، با بزرگمنشی برخورد میکنند.
اینان در رابطه با خالق جهان نیز فروتنانه و عابدانه به سجده میافتند و پیشانی عبادت بر زمین میسایند و شبانگاه که همگان بر بستر نرم و آرامش خفتهاند، به پا میخیزند و به عبادت مشغول میشوند.
سومین صفتی که در این آیات کریمه برای عبادالرحمن برمیشمارد، عبادت خالص در دل شب، برای خداست. اینان لذّت خواب را بر خود حرام میکنند و به لذّتی بالاتر و برتر برمیخیزند و آن عبادت خدا در تنهایی شب است.
اهمیت عبادت شبانه آنچنان عظیم و تأثیر گذار است که قرآن به پیامبر(ص) خطاب میکند: )ومن اللیل فتهجّد به نافلة لک عسی أن یبعثک ربّک مقاماً محموداً( (اسراء، آیه 79)؛ ای رسول ما و پاسی از شب را برخیز و نماز بخوان، امید است پروردگارت تو را به مقامی پسندیده و در خور ستایش برساند.
عباد رحمان در روز و در برخورد با مردمان چنانند و در شب آنگاه که با خدای خود خلوت میکنند، دائماً به سجده میافتند و قیام میکنند و شب زندهدار هستند. عبادالرحمن اهل ریاضت و خودسازی هستند و در طریق سیر و سلوک خویش، در برابر بندگان خدا متواضعانه برخورد میکنند و در برابر خداوند رحمان، سر سجود بر زمین مینهند. اینان برای ساختن خویش از خطاب جاهلان و سرزنش آنان، با کرامت میگذرند و تنها با سلامی از کنار آنان رد میشوند، ولکن در دل شب بر میخیزند و به درگاه الهی به استغفار و توبه میپردازند و از مناجات با خداوند متعال لذت میبرند.
چنانکه دربارة ایمان آورندگان خالص نیز، قرآن کریم میفرماید: )تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربّهم خوفاً وطمعا و ممّا رزقناهم ینفقون( (سجده، آیه 16)؛ اینان از بسترهایشان برمیخیزند و پهلو تهی میکنند و پروردگار خود را با بیم و امید میخوانند و از آنچه به آنان روزی دادهایم انفاق میکنند.
در این آیة شریفه نیز به حالت مؤمنان و بندگان خالص خدای رحمان اشاره میکند و به روشنی نشان میدهد که آنان گرچه در دل شب و تنهایی برمیخیزند و به عبادت خالصانه میپردازند ولکن از خلق خدا نیز غافل نیستند و انفاق کنندگان واقعی نیز میباشند. رفتار پیامبر(ص) و رفتار پیامبرانه ائمه(ع) و حالات شبانه آنان در ارتباط با خدا و خلق خدا و رسیدگی به محرومان و بیچارگان و سر زدن آنان به خرابهها و دلجویی از خلق بیچاره، نشان از سیرة مستمر آنان دارد که مصداقان واقعی عباد الرحمن و ترجمان آیات الهی میباشند.
عبادتهای امام علی(ع) و سید السّاجدین حضرت زین العابدین(ع) و برداشتن حمیان غذا در دل شب، هرگز از صفحه تاریخ محو نمیگردد و درسی بزرگ برای رهبران دینی است که از محرومان و پابرهنهگان غافل نباشند و بدانند که عبادت و توجه به خلق مکمل یکدیگرند و با هم به زندگی انسانی ـ الهی معنی میبخشند.