«عباد الرحمن الذین ...وإذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما» (فرقان، آیه 63)
دومین صفتی را که قرآن کریم برای «عبادالرحمن» بیان می دارد، آرامش و بردباری و صبوری آنان است، زیرا هنگامی که جاهلان و نادانان آنان را مخاطب قرار میدهند (و سخنان ناشایست و بیخردانه به آنان میگویند)، به آنها سلام میگویند (و بزرگوارانه میگذرند).
یکی از اوصاف برجسته عبادالرحمن این است، آنگاه که جاهلان به آنان اهانت و یا بیاحترامی میکنند، اینان در مقابل با درشتی پاسخ نمیدهند بلکه با ملایمت و کلام نرم سخن میگویند، و از در سلم و سلامتی با آنان برخورد میکنند و یا آنان را به سلامتی فرامیخوانند. زیرا برخورد با درشتی و خشونت به خودی خود رفتاری ناشایست و ناپسند است که بندگان خدا، از آنها دورند.
مراقبت و مواظبت بر نحوه سخن گفتن و رفتار، یکی از مراحلی است انسانهایی که در صدد خودسازی هستند بر آن پایبندند و از زبان خویش مراقبت میکنند تا مبادا سخن ناشایستی از آن صادر شود و به لغو و بیهوده گویی دچار شوند.
در قرآن کریم سلامگویی نیز از اوصاف مقربان در بهشت شمرده شده است: «لایسمعون فیها لغوا ولا تأثیما *الا قیلا سلاما سلاماً» (واقعه، آیات 25 و 26)
آنگاه که اوصاف مقربان را برمیشمارد و جایگاه آنان را در بهشت توصیف میکند به اینجا میرسد که اینان در آنجا نه لغو و بیهودهای میشنوند و نه سخنان آلوده به گناه؛ تنها سخنی که بین آنان ردّ و بدل میشود سلام است، سلام.
در سوره یس نیز سلام را، کلام خدا میداند و میگوید: «سلامٌ قولاً من رب رحیم»(یس، آیه58)؛ سلام، کلامی از پروردگار مهربان است.
بنابراین عبادالرحمن، انسانهای با کرامتی هستند در حالی که با تواضع و فروتنی گذر میکنند، در مقابل نابخردان، با سلامت و صلابت میایستند و به آنان با سلامی پاسخ میگویند و هرگز در صدد انتقامجویی نیستند. اینگونه نیستند که تا کسی بر آنان درشتی کرد از او نگذرند و تا توان دارند برای پاسخگویی به او گام بردارند.
این سلام، نشانه بزرگواری آنان، همراه با بیاعتنایی به آنان است، زیرا سلام نشان محبت و پیوند است، نه کینه و عداوت، و اینان اگر درصدد جبران برمیآمدند به جدال و درشتگویی میپرداختند نه به سلامت.
علامه طباطبایی(ره) در این باره میفرماید: معنای آیه این است که شما از طرف ما خاطرتان جمع باشد که در امان هستید و گزندی از ما به شما نمیرسد و در واقع خداحافظی محترمانهای است که با این جمله میفهمانند که شأن ما بالاتر از آن است که سخنان بیهوده را دنبال کنیم. (تفسیر المیزان، ذیل آیه)
آری بندگان رحمانی، درصدد تلافی نیستند. و سخن و یا گامی تلافیجویانه برنمیدارند، بلکه با حلم و بردباری که یکی از نشانههای مؤمنان خداباور است، از کنار آنان میگذرند و زبان خود را آلوده به زشتی نمیکنند.
سخن آخر اینکه، در این آیه تواضع بزرگمنشانه بندگان خدا را در عمل و کلام نشان میدهد. در گام برداشتن متواضعانه راه میروند و در سخن گفتن متواضعانه میگویند: سلام بر شما جاهلان، و این گونه آنان را که سخن جاهلانه بر زبان راندهاند، به آرامش فرامیخوانند و ماه مبارک رمضان و روزهداری در آن، تمرینی برای آرامش بخشی و پیاده ساختن اوصاف رحمانی در ما است. زبان از طعام و کلام بیهوده بستن و با فروتنی گام برداشتن، همدلی با بندگان خالص خداست.