اتهام روحانیت
دیر زمانی است که روحانیت به حاملان قشر دین و اجرا کنندگان مراسم دینی متهم هستند و بسیاری هنوز منافع دنیوی روحانیان را با منافع اخروی مردم گره خورده میپندارند و معتقدند که روحانیت از راه دین ارتزاق میکند و به همین خاطر تا کنون به مقولات مهمی نظیر، حقوق بشر، استبداد دینی، آفات جامعه دینی و ارتزاق از راه دین و امثال آنها حساسیتی نشان نداده و هرگز در این زمینهها سخنی نگفته است و تنها به تقلید و تکرار حرفهای گذشته بسنده نموده است.
صرف نظر از بیپایه بودن یا نبودن، درستی یا نادرستی اتهامات مذکور، امروز اتهام مهم تری بنام «خرافهگرایی» شأن و نقش روحانیت را هدف قرار داده و متأسفانه به علت زمینههای اجتماعی موجود، دامنه ی این اتهامات هر روز گسترده تر میشود.
خرافه
منجد الطلاب؛ خرافه را حکایت دروغ و داستان خندهدار و در آمیخته کردن اشیاء با یکدیگر، ترجمه میکند و ریشه آن را به معنای فساد و زایل شدن عقل در اثر پیری و ناتوانی بر میشمارد.
آفت جامعه دینی
بیگمان همه کسانی که آگاهانه و یا نا آگاهانه نسبت به خرافه و ترویج آن چراغ سبز نشان دادهاند و از نمادها و نمودهای دینی و شخصیتهای مذهبی، پوششی برای پنهان سازی کاستیهای خود و ابزاری برای تأمین حاجات مادی و جبران کمبودهای شخصیتی و ضعفهای اجتماعی خویش ساختهاند. بخاطر این خسارت جبران ناپذیر و شیوه نادرست و سنت سیّئه در پیشگاه عدل الهی و معصومین علیهم السلام مسئولند و معصیت کار!
از میان آفات مهلکی که چون سمی کشنده اعتقاد و باورهای جامعه را به سرعت مسموم و فاسد میسازد آفت خرافه و رواج آن در جامعهی دینی است.
خرافه چنان به باورهای اعتقادی و دینی و حتی فرهنگی میآمیزد که گویی بخش جدا نشدنی و لاینفک آن است؛ این اندیشهها مثل زالو میمانند که گاه چنان به درون انسانها راه مییابد و به بدنه اعتقادات میچسبد که دیگر چیزی از اعتقادات و فرهنگ اصیل باقی نمیگذارد. خرافه انسان را فرا میگیرد و در بسیاری از موارد تبدیل به وسواسی آن هم از نوع مزمن آن میشود.
در حقیقت خرافات با آویختن به ذهن انسان، به جای دریافت درست حقایق و معارف و به جای دور کردن ترس از پدیدهها برای انسان، ترسهای موهوم و اعتقادات و باورهای نادرست به ارمغان می آورند، و چیزی جز بد بینی و بدخواهی به دنبال نخواهند داشت.
کرامت سازی و شخص پروری و بزرگ نمایی برخی افراد در پاره ای موارد به گونهای است که نزدیک ترین افراد به آن شخصیت متحیّر میمانند، تا جایی که، اگر خود آقا هم زنده میشد و این حرفها را میشنید از این همه کرامت سازی و خرافه گویی بهت زده و حیران میشد.
تحریف حقیقت
خرافه به نوعی وارونه نشان دادن حقایق و تحریف حقیقت است و تحریف حقیقت منجر به عوام زدگی و خرافه زدگی خواهد شد.
آن چنانکه دولت زدگی به مصلحت روحانیت نیست، عوام زدگی و خرافه زدگی نیز به مصلحت روحانیت نمیباشد. همان طور که عالمان نباید نزد امیران بروند و مستقل و ناقد قدرت بمانند، عوام زده و خرافات محور هم نباید باشند.
مروج خرافه و مبلغ اوهامات نه تنها تحریف حقیقت میکند بلکه خانه آخرت خود و مردم را ویران می سازد و وقتی خواهد فهمید که بسیار دیر شده و کار از کار گذشته است. خرافه نوعی دین فروشی مذموم و رسیدن به منافع نامشروع از راه دین برای برپایی زندگی تجملی است.
خرافه گرایان نه تنها عرفان ستیزیند که، معرفت سوز نیز هستند، در شرایطی که برخی عالمان به دنبال دلربایی از دانش آموختگان و نسلهای جدیدند و می کوشند و حق دارند که گرد عوام زدگی و عوام پسندی و عامی اندیشی را از دامن خود بیفشانند و نشان بدهند که برای همه اقشار بویژه فرهیختگان و اندیشمندان هم، حرفهای گفتنی دارند، در چنین اوضاع و احوالی حتی بی توجه به نسل جدید و آینده، خرافه گرایان شبهه اتهام روحانیت به خرافه گرایی را تقویت می کنند.
نسل جدید
امروز به ویژه پس از انقلاب نسلی پرورش یافته که گوهر دین را در احکام فقهی (حکومتی و غیر حکومتی) نمیبیند و نمیجوید؛ امروز نسبتها، حاجتها،طلبها و توقعها، بطور کلی عوض شده است. در واقع نسل جدیدی که در ایران سر بر آورده است، گوهر دین را در فقه و ایدئولوژی (دینداری عوام) نمی بیند.
اندیشمندی مینویسد؛ «دغدغههای نسلی که امروز در ایران سر بر آورده است، بسی فراتر از حلال و حرام، نجاست و طهارت، حج و زیارت میرود، و عمل به احکام برای او غایت زندگی و دینداری نیست خاطر او اینک به سوالات واپسین از معنی و حقیقت مرگ، حیات، یقین، سعادت، هدایت، انسانیت، عشق، علم ، خرد، فضیلت، آزادی، عدالت و غایت زندگی معطوف است و اگر به دینی هم دل میبندد، در ظلّ آن مطلوبات نخستین و به طلب آنهاست».
امروز سرنوشت روحانیت در گروِ پیوند با این نسل بی سن و تحصیل کردگان جدید است.
امروز روحانیت بدون این پیوند سرافراز باقی نخواهد ماند، پر واضح است که، قوت نظری و غیرت عملی، شرط استحکام این پیوند است.
بنابر این اگر روحانیت چنانچه خرج خود را از مداحان و سیاه کاران و تاریک اندیشان و عوام فریبان و دین برای قدرت خواهان جدا نکند آینده ای نخواهد داشت. از این بابت جامعه امروز، بیش از هر زمان دیگری به روحانیانی سرافراز، حر و بصیر و غیور، نیازمند است.
خرافه، شایستگی تقدیس ندارد
بسیاری از اموری که به نام مقدسات فروخته میشوند شایستگی تقدیس را ندارند. باید کاری نو و حرکتی بنیادین کنیم. آنچه تا امروز به نام مقدس، سر بسته پذیرفته ایم و در آنها کاوش کافی نکردهایم، از امروز دلیری کنیم و درباره آنها هم تأمل نوین بنمائیم و آنچه را تا امروز برتر از کاوش و تأمّل می دانستیم حالا تحت کاوش و تأمل قرار بدهیم، جرأتِ دانستن داشته باشیم، جرأتِ شکافتن مقدسات را داشته باشیم، و بدانیم که فطرت انسان به دنبال شناختن رفتن است و بشر همیشه جرأت دانستن داشته است و اما متأسفانه گاهی در برابر مقدسات و یا مقدس نماها این جرأت را نداشته است.
فراموش نکنیم که خود را به عرفان زدن و عارف نمایان ظهور و. حضور یافتن گناهی بزرگ و خرافه زایی و ترویج آن جنایتی بزرگ است.
عرفان تئوری اقلیت
آن چنان که پارهای صاحبنظران و اندیشمندان گفتهاند، «عرفان تئوریای برای اقلیت نادر است نه اکثریت که برای اهل آن مطرح شده است و از این رو، برای متوسطان جامعه، «اخلاق و متوسط دین عامه» کفایت میکند.
فراموش نکنیم که همگان اهل غفلتند و تنها نوادری هستند که از این غفلت رستهاند و عرفان برای آن نوادر است که در سایه ممارست، جهاد و کوشش و شاگردی و بهرهمندی از ساحت بزرگانِ این حرفه، به دست میآید بنابراین تعمیم عرفان به سطح اکثریت جامعه و قربانی کردن آن به پای خواستهها و منافع فردی و گروهی، هم جفا به جامعه و هم جفا به عرفان و عرفای اسلامی است.
عرفان نماها و مقدس نماها
کسانی که خود را به دروغ عارف میپندارند، نوعاً افرادی بیاعتقاد، کم مایه، بد سابقه، متظاهر، قدرت طلب ، ثروت اندوز و مداح و متلونند! به تعبیر یکی از بزرگان؛ «این طایفه علی رغم رعد و برقی که میکند، برف و تگرگی نمیریزد.
اندیشه اینان بسیار سست و بیپایه است و چون هیچند در دام خرافه و محتاج خرافهاند. مشتریان خود را از تودههای وسواس زده و بسیار پائین عوام که از اعتقاد و باور و یقین و اعتماد به نفس، محروم هستند میگیرند و در مقابل در مجامع عالمان، اندیشمندان، صاحبان خرد و اندیشه هیچ گاه جایگاه و پایگاهی نمییابند و تنها ردپای آنان در جایی دیده میشود که تراز دانایی و آگاهی مردم در آن پائین تر و اعتماد و اعتقاد به خداوند کم تر است.
عرفان نمایان خرافه گرایانی دین ابزارند که دین را به منزله آلت و ابزاری که به حقانیت آن هیچ اعتقادی ندارند در دست گرفتهاند و به دنبال مقاصد دنیوی و قدرت طلبی و ثروت اندوزی خود هستند، اینان جنایت ورزان غرض ورزند برای آنان بهترین مرکبی که می شود بر او سوار شد و به مقصد رسید «مرکب دین» است.
کلام آخر (روحانیت عاشق)
چنانچه روحانیت بخواهد، حریت خود را حفظ کند، و بر اقتدا به خاتم رسولان ثابت قدم باشد و در امر هدایت کامیاب گردد و به جای دنباله روی، پیشروی عامه کند و حقیقتاً نابینایی را از افتادن به چاهی رهایی بخشد، باید گردِ خرافه را از دامن اهتمام خود بیفشاند و چون اسلاف خود عاشقانه و آزادانه متاع دین را به جست و جوگران عرضه کند. که عاشق چالاک بر یک خیل کاسب محتاط می چربد.
عاشقی نشان مردان خداست! و اگر دستگاه روحانیت هنوز هم باقی مانده و حرمت و شرافتی دارد به برکت همان معدود عاشقانی است که بی پروای نان و جان و بی علت و بی رشوت و از سر محض مهر و رحمت و یا تحمل فقر و عسرت سایه میمون هدایت الهی را بر سرگشتگان می گستردهاند.